Theo các chuyên gia, khi thế giới ảo và thực ngày càng giống nhau, việc xác thực một cá nhân trong thế giới ảo cũng quan trọng như trong thế giới thực. Định danh cá nhân trên mạng là một trong những việc phải làm nhanh, làm sớm để giảm, tránh nhiều thiệt hại về kinh tế, an ninh, an toàn cho cả cá nhân và quốc gia.

Cấp thiết phải định danh, cùng bước ra ánh sáng

Trong chỉ thị 57 về tăng cường đảm bảo an ninh mạng, bảo mật thông tin, an ninh dữ liệu trong hệ thống chính trị, Ban Bí thư yêu cầu triển khai hệ thống định danh và xác thực không gian mạng quốc gia; thống nhất định danh công dân, người dùng mạng xã hội, thuê bao viễn thông và tài nguyên Internet (tên miền, địa chỉ IP...). 

Đồng thời kiên quyết xử lý triệt để tình trạng SIM "rác", tài khoản "ảo", nặc danh; áp dụng biện pháp xác thực danh tính bắt buộc đối với người dùng mạng xã hội và cơ chế kiểm soát độ tuổi để bảo vệ trẻ em trên không gian mạng.

Trước đó, nghị định 147 về quản lý, cung cấp, sử dụng Internet và thông tin trên mạng do Chính phủ ban hành, có hiệu lực từ 25-12-2024, quy định tài khoản mạng xã hội phải xác thực bằng số điện thoại di động hoặc mã số định danh cá nhân mới được phép hoạt động, đăng bài (viết bài, bình luận, livestream, chia sẻ thông tin). 

Tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân nước ngoài cung cấp thông tin xuyên biên giới vào Việt Nam và tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng xã hội trong nước phải thực hiện xác thực những tài khoản đang hoạt động của người sử dụng.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, bà Nguyễn Thị Tuyết Nhung, CEO Công ty công nghệ dữ liệu lớn và học máy Kalapa, cho rằng việc xác thực một cá nhân và đảm bảo tính duy nhất của cá nhân đó sẽ giúp bảo vệ tất cả mọi người khi tham gia hoạt động trên môi trường Internet. 

"Việc xác thực danh tính một cá nhân trên thế giới ảo trở nên đặc biệt cần thiết khi cá nhân đó thực hiện các tương tác, giao dịch liên quan trực tiếp tới tài chính, sự an toàn, tài sản và các lợi ích của cá nhân đó và của cả những người xung quanh", bà Nhung nói.

Nhiều chuyên gia khẳng định việc định danh người dùng Việt trên không gian mạng là vô cùng cần thiết và cấp bách trong bối cảnh bùng nổ hoạt động trên mạng hiện nay. Khi mọi người đều được định danh, việc theo dõi và phát hiện các hoạt động tội phạm trực tuyến trở nên dễ dàng hơn. 

Công cụ theo dõi và phân tích dữ liệu có thể được sử dụng để phát hiện các hành vi gian lận, lừa đảo hoặc tấn công mạng. Khi mỗi cá nhân có định danh duy nhất trên mạng, việc bóp méo thông tin và tạo ra tin tức giả mạo trở nên khó khăn hơn. Công nghệ kiểm tra thông tin và xác thực nguồn gốc có thể giúp ngăn chặn sự lan truyền của tin tức giả mạo.

Xây dựng không gian mạng văn minh, lành mạnh

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, đại biểu hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, nêu rõ chủ trương của Ban Bí thư về triển khai hệ thống định danh và xác thực không gian mạng quốc gia là một bước đi rất đáng chú ý trong tiến trình xây dựng một xã hội số kỷ cương, an toàn và nhân văn. 

Bởi không gian mạng hôm nay không còn là "thế giới ảo" đứng ngoài đời sống thực, mà đã trở thành một phần cấu thành của đời sống xã hội, nơi danh dự, nhân phẩm, tài sản và cả an ninh quốc gia đều có thể bị xâm hại nếu thiếu những "hàng rào" thể chế đủ mạnh.

Việc thống nhất định danh công dân với người dùng mạng xã hội, thuê bao viễn thông và các tài nguyên Internet như tên miền, địa chỉ IP... về bản chất là thiết lập nguyên tắc mỗi hành vi trên không gian mạng phải gắn với một chủ thể có trách nhiệm ngoài đời thực. Điều này không nhằm triệt tiêu quyền tự do biểu đạt, mà để bảo đảm rằng tự do luôn đi kèm với trách nhiệm - một nguyên tắc nền tảng của mọi xã hội văn minh.

Theo ông Sơn, khi tài khoản được gắn với thông tin xác thực, người dùng sẽ cẩn trọng hơn trong việc chia sẻ và bình luận vì họ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và cộng đồng về những gì họ công bố trên mạng. 

Yêu cầu xác thực cũng giúp hạn chế các tài khoản ẩn danh hoặc giả mạo. Đây thường là nguồn gốc của thông tin sai lệch, tin giả và các nội dung xấu độc. Người dùng phải ý thức rõ hơn về hậu quả của việc chia sẻ các thông tin thiếu chính xác, từ đó góp phần tạo nên không gian mạng lành mạnh hơn.

Bên cạnh đó, việc kiên quyết xử lý SIM "rác", tài khoản "ảo", nặc danh là xử lý phần "bóng tối" của không gian số - nơi tin giả, lừa đảo, bôi nhọ, kích động thù hận và xâm hại trẻ em thường ẩn náu. Khi môi trường mạng bớt đi sự vô danh vô trách nhiệm, niềm tin xã hội sẽ được củng cố, những giá trị tích cực và nhân văn có cơ hội lan tỏa mạnh mẽ hơn.

Đặc biệt, cơ chế xác thực danh tính và kiểm soát độ tuổi để bảo vệ trẻ em thể hiện cách tiếp cận đặt con người, nhất là thế hệ tương lai, ở vị trí trung tâm của chính sách số. 

"Trong kỷ nguyên chuyển đổi số, quản trị không gian mạng không chỉ là câu chuyện công nghệ hay an ninh, mà còn là câu chuyện văn hóa - xây dựng một môi trường số lành mạnh, có chuẩn mực, nơi con người được bảo vệ và các giá trị tốt đẹp được nuôi dưỡng", ông Sơn nói thêm.

Không làm suy yếu phản biện xã hội trên mạng xã hội

TS Nguyễn Đình Hậu, giảng viên Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), cho rằng có một thực tế không khó để nhận diện thời gian qua mạng xã hội đã trở thành "vùng trú ẩn" của không ít kẻ ẩn danh, giấu mặt. 

Núp sau tài khoản ảo, tài khoản không xác thực, họ sẵn sàng chửi bới, vu khống, chụp mũ, kích động, tấn công cá nhân và tổ chức, thậm chí thao túng dư luận xã hội... Thậm chí còn có những phát ngôn, hành vi thể hiện sự "côn đồ, giang hồ mạng". 

Việc này không chỉ gây "ô nhiễm" mạng xã hội nói chung mà những thông tin, ý kiến sai lệch còn có thể gây nhiều hậu quả, thậm chí nghiêm trọng.

"Không có xã hội văn minh nào chấp nhận tình trạng phát ngôn nặc danh vô trách nhiệm như vậy. Đồng thời rõ ràng, không gian mạng ngày nay trở thành "không gian sống" song song với thế giới thực.

Chính vì vậy, việc xác thực chính danh thông qua số điện thoại hay căn cước sẽ khiến người dùng phải có ý thức, trách nhiệm và thận trọng hơn với phát ngôn của mình. Việc định danh người dùng cũng giúp mạng xã hội được văn minh, an toàn hơn, nhất là cho thanh thiếu niên - những người chưa đủ nhận thức dễ bị lôi cuốn theo các xu hướng trên mạng", TS Hậu nhấn mạnh.

TS Hậu nhìn nhận việc định danh mạng xã hội không đồng nghĩa với việc làm suy yếu phản biện xã hội. Ngược lại, nếu được thực hiện đúng hướng, chủ trương định danh, công khai sẽ làm trong sạch môi trường tranh luận, phản biện trên mạng xã hội. 

Các đối thoại trên mạng sẽ được công khai với thái độ văn minh, lịch sự và người dùng sẽ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về những gì mình nêu ra thay vì ẩn danh rồi có những bình luận, tranh luận xúc phạm, bôi nhọ, kiểu đám đông như thời gian vừa qua.

Bên cạnh đó, TS Hậu chỉ ra hiện nay đa số các nền tảng hoạt động xuyên biên giới nên việc áp dụng quy định này sẽ có những thách thức. Vì vậy, cần có sự phối hợp từ các bên liên quan, từ cơ quan quản lý, nhà cung cấp dịch vụ cho đến người dùng. 

Đồng thời cần hoàn thiện cơ chế bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhất là các thông tin về số điện thoại, số căn cước của người dùng, và thiết lập các thiết chế pháp lý đủ mạnh để bảo vệ người bị xâm hại trên không gian mạng. 

Đặc biệt cần có cơ chế pháp lý phù hợp để nhanh chóng xử lý các hành vi xúc phạm, vu khống trên không gian mạng. Khi luật pháp được thực thi rõ ràng trên mạng xã hội, không cho phép giả danh, ẩn danh, núp bóng để gây hại thì trật tự xã hội, văn hóa ứng xử và niềm tin cộng đồng sẽ được củng cố.

Không cho phép giấu mặt trên mạng xã hội

Hiện nay con người hoạt động trong hai môi trường: đời sống thật và mạng xã hội. Trong đời sống thật đã có vô số chuyện đáng bàn, nhưng hoạt động trên mạng xã hội còn nhiều chuyện hơn, mà toàn những chuyện liên quan đến vấn đề mang tính sinh mệnh từ cá nhân đến quốc gia.

Đã nhiều năm nay, tôi nghĩ mãi về chuyện mạng xã hội chấp nhận việc ẩn danh, nghĩa là người tham gia mạng xã hội không cần tên tuổi thật nhưng vẫn nói và viết những gì mình muốn. Đây là kẽ hở lớn nhất để những người không đàng hoàng thực hiện những việc xấu như lừa đảo tài chính, bôi nhọ người khác, tung tin giả hoặc làm sai lệch thông tin. Những cái hại của việc này rất lớn, thậm chí nó có thể khiến con người tự tử, quốc gia rối loạn.

Về những nguy cơ này, các cơ quan của Đảng và Nhà nước đã có những biện pháp phòng ngừa, liên tục kêu gọi nâng cao sự cảnh giác. Gần đây nhất, Ban Bí thư ban hành chỉ thị 57, trong đó có yêu cầu rất cụ thể: xử lý dứt điểm tình trạng SIM "rác", tài khoản "ảo" và thiết lập trật tự, kỷ cương trong quản lý người dùng mạng xã hội; bảo đảm các yêu cầu về bảo vệ an ninh mạng quốc gia, bảo vệ dữ liệu cá nhân và bảo vệ trẻ em trên không gian mạng. Đây chính là những điều cần thiết để mạng xã hội trở nên lành mạnh, phục vụ lợi ích cộng đồng.

Muốn vậy, điều chủ chốt là mạng xã hội không cho phép ẩn danh nữa, bởi vì việc ẩn danh khiến người dùng cảm thấy được tách biệt khỏi các chuẩn mực xã hội thực tế, khiến họ tin rằng mình sẽ không phải chịu trách nhiệm, không bị trừng phạt nên họ có những lời nói, việc làm hung hăng, thô lỗ, vô trách nhiệm, phi đạo đức mà họ có khi không dám thực hiện ngoài đời.

Khi con người không giấu mặt, không ẩn danh thì họ buộc phải tỏ ra đàng hoàng, minh bạch, chịu trách nhiệm về những điều mình nói, những việc mình làm, sống thật với con người mình. Giá trị thực sự của mỗi con người đối với cộng đồng chính là nỗ lực làm việc tốt của họ. Dù họ là ai trong đời thật thì họ đều có gia đình, bạn bè, đồng nghiệp... Tất cả những người này đều mong muốn người thân của mình sống thật và làm việc tốt.

Như vậy, cốt lõi của việc bảo vệ an ninh mạng là loại trừ việc ẩn danh, hoặc có biện pháp xác định được tên tuổi thật của chủ tài khoản trên mạng dù họ dùng nick gì đi chăng nữa. Thiết nghĩ, đây không phải là việc khó đối với các chuyên gia ở các ông chủ mạng xã hội.

Không cho phép người sử dụng mạng xã hội giấu mặt, ẩn danh có thể ít nhiều ảnh hưởng đến doanh thu của các "ông lớn" trong lĩnh vực công nghệ thông tin nhưng cũng đã đến lúc tất cả phải tỏ ra đàng hoàng, minh bạch.

Đây là nền tảng của xã hội văn minh.

HỒ BẤT KHUẤT

Từ 1-2: Clip quảng cáo phải tắt sau 5 giây, mạo danh tài khoản bị phạt đến 250 triệu

Từ 1-2, nhiều chính sách mới trong lĩnh vực y tế, tài chính có hiệu lực được người dân quan tâm như quy định về kinh doanh vàng, quảng cáo mỹ phẩm, thực phẩm…