Tiến sĩ Trần Hữu Hiệp - chuyên gia kinh tế:

Đừng chần chừ với cầu cạn

Việc thiếu cát san lấp trong xây dựng cao tốc ở miền Tây không còn là khó khăn mang tính thời điểm, mà là bài toán mang tính cấu trúc. Yêu cầu cấp bách đặt ra là phải thay đổi tư duy làm cao tốc ở vùng này và cầu cạn cần được xem là lời giải căn cơ.

Sạt lở bờ sông, bờ biển gia tăng, nguồn vật liệu xây dựng khan hiếm, chi phí logistics tăng cao và tác động của biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng. Trong bối cảnh đó, phát triển hệ thống cầu cạn, đường trên cao cho các tuyến cao tốc mới không chỉ là một phương án kỹ thuật mà cần được xem là lựa chọn chiến lược.

Nhiều năm qua, trao đổi trên các diễn đàn, tôi luôn cho rằng Đồng bằng sông Cửu Long cần một tư duy hạ tầng khác với các vùng miền khác. Đây là vùng đất yếu, sông ngòi chằng chịt, nền địa chất phức tạp và chịu tác động trực tiếp của sụt lún. Nếu tiếp tục phụ thuộc quá lớn vào giải pháp đắp nền bằng khối lượng cát khổng lồ, chúng ta sẽ phải đối mặt với vòng luẩn quẩn thiếu vật liệu - tăng chi phí - kéo dài tiến độ - gia tăng khai thác - tăng nguy cơ sạt lở, sụt lún.

Cầu cạn có thể có suất đầu tư ban đầu cao hơn ở một số đoạn tuyến, nhưng nếu tính toán đầy đủ chi phí vòng đời dự án, chi phí bảo trì, chi phí xử lý lún, chi phí khai thác vật liệu và các tác động môi trường thì đây là phương án rất đáng cân nhắc. Quan trọng hơn, cầu cạn giúp giảm đáng kể nhu cầu cát đắp nền là nguồn tài nguyên đang ngày càng khan hiếm và khó khai thác.

Lợi ích của cầu cạn không chỉ dừng ở câu chuyện vật liệu. Kết cấu này cho phép duy trì dòng chảy tự nhiên, hạn chế chia cắt hệ thống thủy văn, tạo điều kiện cho giao thông thủy và sinh kế của người dân. Trong điều kiện Đồng bằng sông Cửu Long thường xuyên chịu ảnh hưởng của ngập lụt, nước biển dâng, cầu cạn còn góp phần nâng cao khả năng thích ứng của hạ tầng trước biến đổi khí hậu.

Từ yêu cầu phát triển vùng, cao tốc không chỉ là đường để xe chạy mà còn là "mạch máu" của nền kinh tế. Nếu vì thiếu cát mà tiến độ các dự án tiếp tục bị chậm, chi phí logistics tiếp tục ở mức cao, thu hút đầu tư của cả vùng sẽ bị ảnh hưởng. Mỗi năm chậm đưa một tuyến cao tốc vào khai thác cũng đồng nghĩa đánh mất nhiều cơ hội tăng trưởng.

Dĩ nhiên, không phải mọi đoạn tuyến đều phải làm cầu cạn. Điều cần thiết là thay đổi tư duy từ "làm khi bắt buộc" sang "phương án chính thức". Những khu vực nền đất yếu, nhu cầu cát quá lớn, nguy cơ lún cao hoặc đi qua vùng ngập sâu cần được phân tích toàn diện để lựa chọn giải pháp tối ưu thay vì chỉ so sánh chi phí đầu tư ban đầu.

Đồng bằng sông Cửu Long đang trong giai đoạn phát triển hạ tầng với quy mô lớn chưa từng có. Đây cũng là thời điểm thích hợp để chuyển từ tư duy "giải quyết trước mắt" sang "đầu tư cho tương lai". Một quyết định đúng hôm nay sẽ giúp tiết kiệm nguồn lực cho mai sau và tạo nên mạng lưới giao thông bền vững hơn.