Khi AI vào công sở: Máy móc thay thế, người tài lại rời đi

500 sáng kiến và câu hỏi về 70% nỗ lực con người trước làn sóng AI 

Tại diễn đàn quản trị nguồn nhân lực thường niên Holistic Excellence - S-DNA 2026 do CareerViet tổ chức mới đây tại TP.HCM và Hà Nội, bức màn màu hồng về công nghệ đã được vén lên bằng những trải nghiệm thực chiến từ làn sóng AI.

Nhiều người từng kỳ vọng AI sẽ như một phép màu tự động hóa bộ máy. Song, ông Lê Minh, Giám đốc công nghệ của CMC Technology & Solution, cho biết thực tế tại CMC cho thấy chỉ có khoảng 10 - 15% trong tổng số 500 sáng kiến AI được triển khai thành công. Điểm nghẽn không nằm ở thuật toán cao siêu, mà vấp phải hai rào cản muôn thuở: chất lượng dữ liệu quá kém và sự từ chối thích ứng của người dùng nội bộ.

"AI không phải đũa thần, nó là 'nhà ảo thuật' biến cái không thể thành có thể dựa trên logic và dữ liệu. Nếu không có dữ liệu hoặc dữ liệu quá tồi thì dù ý tưởng hay đến mấy cũng không áp dụng thực tế được", ông Minh chia sẻ.

Sự hụt hơi của các dự án chuyển đổi được bà Hoàng Thị Mỹ Hạnh, Phó tổng giám đốc Vinpearl, giải mã qua công thức kinh điển 10 - 20 - 70. Theo đó, thuật toán chỉ đóng góp 10% nỗ lực, công nghệ và dữ liệu chiếm 20%, nhưng có tới 70% thành bại lại phụ thuộc hoàn toàn vào con người và quy trình vận hành.

Bà Hạnh chỉ ra bài học: "Công nghệ tạo ra khả năng nhưng con người và tổ chức mới quyết định khả năng ấy có trở thành giá trị thực sự hay không".

"Con ong chăm chỉ" lặng lẽ dứt áo

Trong khi bộ máy còn loay hoay tích hợp công nghệ, bài toán giữ chân con người lại phát đi những tín hiệu đáng suy ngẫm. Từ báo cáo khảo sát trên 82.000 người lao động và 300 doanh nghiệp do CareerViet và Amco Việt Nam công bố, bà Trần Liên Phương, Giám đốc Amco Việt Nam, chỉ ra tỉ lệ nghỉ việc trung bình hiện nay ở mức 20%, cá biệt cứ 4 doanh nghiệp lại có 1 nơi vượt ngưỡng 30%.

Đáng chú ý, nhóm nhân sự hiệu suất cao không còn mặn mà gắn bó lâu dài. Bà Phương đưa ra cảnh báo: "Những người làm việc tốt, những 'con ong chăm chỉ' lại là những nhân viên mà chúng ta dễ mất nhất".

Khoảng cách này càng nới rộng khi nhìn vào bài toán thu nhập: nhân sự ở lại kỳ vọng mức tăng lương khoảng 15%, người ra đi mong muốn mức tăng 23%, trong khi ngân sách thực tế của doanh nghiệp chỉ nhích khoảng 9 - 10% mỗi năm.

Đáng nói, dù 70% người lao động đã chủ động dùng AI trong công việc, kỹ năng AI mới chỉ đứng thứ 5 trong danh mục kỹ năng doanh nghiệp sẵn sàng trả thêm. Và chính các nhà lãnh đạo cấp cao lại mang tâm lý e ngại AI nhiều hơn nhân viên.

Ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch Le Group of Companies, ví văn hóa như "hệ điều hành" của tổ chức và cho rằng nhiều lãnh đạo hô khẩu hiệu chuyển đổi số rất mạnh nhưng chính họ lại là rào cản. Với ông Vinh, làm gương theo kiểu hình thức là cầm chắc thất bại, bởi "đã làm thì phải làm thật".

Tuy nhiên, thực tế từ chương trình cho thấy ở mảng bán hàng livestream, AI hiện đã gánh 50 - 60% trong tổng số khoảng 5.000 phiên mỗi tháng. Dù hiệu quả mới bằng một nửa người thật nhưng chi phí vận hành giảm chỉ còn một phần mười.

Người lao động cần gì, thích gì ở doanh nghiệp?

Khảo sát của CareerViet ghi nhận những doanh nghiệp có môi trường làm việc được lòng người lao động nhất năm 2026. Thị trường nhân sự chứng kiến làn sóng chuyển dịch mạnh mẽ từ nhóm nhân viên làm việc hiệu quả nhất.