Có những đoạn nước đen đặc, nổi bọt trắng, rác trôi kín mặt kênh - mùa mưa thì ngập, mùa nắng mùi xộc lên đến nghẹt thở.

Dòng kênh nay đã xanh

Mỗi lần đi ngang dòng kênh ấy, nhiều người thường bịt mũi thật nhanh. Người lớn dặn trẻ con không được lại gần vì nước "dơ lắm". Dòng kênh nước đen khi ấy giống như một "vết sẹo" giữa lòng TP. Có đoạn rác nhiều đến mức gần như không nhìn thấy mặt nước. Người ta từng nghĩ dòng kênh ấy không thể cứu nổi nữa.

Nhưng TP.HCM đã không bỏ mặc nó. Một TP quá tải dân số và đủ loại áp lực đô thị hóa nhưng vẫn luôn cố gắng thay đổi để tốt hơn từng ngày. Và Nhiêu Lộc - Thị Nghè là một minh chứng rất rõ cho điều đó.

Nước đã không còn đen đặc như trước. Hai bên bờ kênh xuất hiện những hàng cây xanh, người dân đi bộ, tập thể dục, đạp xe mỗi chiều. Nhiều quán cà phê được mở mới có mặt tiền nhìn ra mặt nước kênh soi bóng những tòa nhà hiện đại và những cây cầu được thắp sáng khi đêm xuống.

Một nơi từng bị xem là "điểm đen ô nhiễm" dần trở thành không gian công cộng đẹp của TP. Ở đó, buổi sáng có người già tập dưỡng sinh, chiều đến trẻ con chạy xe đạp, thanh niên ngồi trò chuyện bên ghế đá. Và khi đêm xuống, ánh đèn phản chiếu mặt nước tạo nên một vẻ đẹp rất riêng của TP.HCM.

Tôi từng thấy nhiều du khách nước ngoài đi bộ dọc bờ kênh với vẻ thích thú. Có người ngồi hàng giờ chỉ để nhìn dòng nước và lắng nghe chuyển động của TP. Một đô thị đáng sống không chỉ cần những cao ốc hiện đại mà còn cần nhiều hơn những không gian xanh để con người được thở những nhịp trong lành.

Sự hồi sinh của Nhiêu Lộc - Thị Nghè không chỉ là câu chuyện cải tạo môi trường mà còn cho thấy khi một TP quyết tâm thay đổi, những điều tưởng không thể vẫn có thể làm được. Từ một dòng kênh ô nhiễm, nơi đây trở thành biểu tượng cho nỗ lực chỉnh trang đô thị của TP.HCM suốt nhiều năm.

Nhưng điều đáng quý hơn cả là dòng kênh ấy đã thay đổi cách người dân nhìn về môi trường sống. Ngày trước nhiều người xem chuyện xả rác xuống kênh là bình thường, còn hôm nay khi dòng nước sạch hơn, cây xanh nhiều hơn, con người cũng bắt đầu biết quý không gian ấy và giữ gìn. Một dòng kênh sạch không chỉ nhờ ngân sách hay công trình kỹ thuật mà còn cần ý thức của cả cộng đồng.

Khi ai đó còn chưa theo kịp đổi thay

Dẫu vậy, mỗi lần đi ngang Nhiêu Lộc - Thị Nghè tôi vẫn có chút lo, bởi có những hôm mặt kênh vẫn lác đác rác thải. Có đoạn nước đổi màu sau những cơn mưa lớn và đâu đó, ý thức giữ gìn môi trường vẫn chưa theo kịp sự thay đổi của TP.

Một dòng kênh có thể hồi sinh sau hàng chục năm ô nhiễm nhưng nếu con người thờ ơ, nó cũng có thể bị làm tổn thương trở lại. TP.HCM hôm nay đang phát triển rất nhanh. Điều quan trọng nhất của một TP văn minh nằm ở ý thức cộng đồng khi người dân biết tự nhặt lên một túi rác, một đứa trẻ được dạy yêu dòng kênh TP mình và từng gia đình biết giữ gìn không gian công cộng. Những điều nhỏ ấy mới là thứ giữ cho TP đẹp lâu dài.

Điều đẹp nhất của dòng kênh hôm nay không chỉ nằm ở mặt nước đã sạch hơn mà ở chỗ nó khiến người dân TP hiểu rằng môi trường không phải thứ để khai thác đến cạn kiệt hay tiện tay bôi bẩn mà là phần "di sản" phải gìn giữ cho thế hệ mai sau. Để rồi nhiều năm nữa, khi đi dọc bờ kênh trong một buổi chiều đầy gió, con cháu chúng ta không còn ký ức bịt mũi như thế hệ trước mà có thể tự hào nói rằng TP này đã từng chữa lành được một dòng kênh.

Giữ cho Nhiêu Lộc - Thị Nghè xanh sạch không chỉ là chuyện của ngành môi trường hay chính quyền đô thị mà là trách nhiệm của từng người dân bằng ý thức tự thân, như kiên quyết không xả rác xuống kênh, không xem môi trường là chuyện của riêng ai, không đánh đổi màu xanh lấy sự tiện lợi trước mắt…

TP.HCM rà đất trống làm bãi đậu xe, mở thêm làn riêng cho xe đạp dọc kênh Nhiêu Lộc, Tàu Hũ

TP.HCM dự tính rà soát đất trống làm bãi đậu xe, đồng thời mở thêm làn xe đạp dọc các tuyến kênh và đường trung tâm nhằm giảm ùn tắc, đa dạng lựa chọn di chuyển.