Hội nghị cấp cao ASEAN - Nga khai mạc tại Kazan (Nga) ngày 18-6, đánh dấu 35 năm quan hệ đối tác giữa hai bên. Ngoài Tổng thống nước chủ nhà Vladimir Putin, Thủ tướng Lê Minh Hưng, Quốc vương Brunei, Tổng thống Philippines cùng đại diện cấp cao của Indonesia, Myanmar và Tổng thư ký ASEAN đã tham dự.

Ba định hướng của Việt Nam

Tại hội nghị, lãnh đạo ASEAN và Nga thống nhất rằng Kazan không chỉ là một sự kiện, mà là khởi đầu cho chương hợp tác mới thực chất, hiệu quả và gắn kết hơn.

Theo Bộ Ngoại giao Việt Nam, hai bên sẽ mở rộng hợp tác về thương mại, đầu tư, khoa học, công nghệ, giáo dục, giao lưu nhân dân, cùng các lĩnh vực mới như kinh tế số, AI, an ninh mạng và hợp tác biển. Năng lượng được xác định là trọng tâm ưu tiên, bên cạnh an ninh lương thực, chuỗi cung ứng nông nghiệp và hợp tác văn hóa.

Tổng thống Putin đề xuất đưa thương mại hai chiều ASEAN - Nga tăng gấp đôi trong 10 năm tới, mở rộng hợp tác chống khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia, AI, an ninh sinh học, năng lượng hạt nhân dân sự và logistics.

Thủ tướng Lê Minh Hưng đã nêu ba định hướng lớn để quan hệ ASEAN - Nga đi vào thực chất. Thứ nhất, nâng tầm chiến lược thông qua tổ chức định kỳ Hội nghị cấp cao ASEAN - Nga, tăng cường quan hệ giữa AIPA và Quốc hội Nga.

Thứ hai, tháo gỡ các nút thắt về logistics, tiếp cận thị trường và thanh toán, hướng tới mục tiêu kim ngạch thương mại hai chiều đạt 45 tỉ USD vào năm 2035; song song thúc đẩy hợp tác giáo dục, thanh niên, văn hóa và du lịch.

Thứ ba, nâng cao tự cường và sức chống chịu, trong đó năng lượng là trụ cột chính, cùng cơ chế ưu tiên cung ứng phân bón, nguyên liệu thức ăn chăn nuôi, công nghệ nông nghiệp và chuyển đổi số. Thủ tướng cũng thông báo Việt Nam sẽ đăng cai Hội nghị các nhà ngoại giao trẻ ASEAN - Nga năm 2027.

Kỳ vọng giai đoạn 2026 - 2030

Các nhà lãnh đạo đã thông qua Tuyên bố Kazan về quan hệ ASEAN - Nga, hai tuyên bố về văn hóa và năng lượng, cùng Kế hoạch công tác ASEAN - Nga giai đoạn 2026 - 2030.

Bản kế hoạch được xem là điểm nhấn, vạch ra các bước cụ thể để mở rộng hợp tác từ thương mại, đầu tư, năng lượng, giao thông đến nông nghiệp, kỹ thuật số và khoa học - công nghệ.

Việc thông qua kế hoạch cho thấy cả hai bên muốn giữ nhịp kết nối trong bối cảnh thế giới biến động, đồng thời đặt Việt Nam vào vị trí nổi bật hơn trong cấu trúc hợp tác này.

Ông Anton Kobyakov, cố vấn của Tổng thống Nga về kinh tế, nhận định đây sẽ là một ví dụ về hình thức hợp tác mới trong tương lai, và tin rằng nếu loại bỏ một số rào cản hiện nay, thương mại giữa Nga với một số nước ASEAN có thể tăng từ 30 - 50%.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, Đại sứ Nga tại Việt Nam, ông Bezdetko Gennady Stepanovich, cho biết trọng tâm của kế hoạch giai đoạn mới là công nghệ đổi mới sáng tạo, công nghệ số, công nghệ xanh và hợp tác nhân văn.

Ông nhấn mạnh văn kiện này ghi nhận sự gần gũi trong cách tiếp cận của hai bên với nhiều vấn đề cấp bách trên chương trình nghị sự quốc tế và khu vực.

GS.TS Vladimir Mazyrin, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam và ASEAN (Viện hàn lâm Khoa học Nga), cho rằng hội nghị diễn ra đúng thời điểm trật tự quốc tế và lòng tin chiến lược toàn cầu chịu nhiều sức ép. Theo ông, đây là dịp để Nga và ASEAN cùng xác định vị trí của mình trong một thế giới ngày càng đa cực.

PGS.TS Bulat Akhmetkarimov (Đại học Quốc tế Paragon, Campuchia) cho biết kế hoạch công tác mới cùng chương trình 10 năm về thương mại - đầu tư giai đoạn 2026 - 2035 sẽ là khung định hướng giúp quan hệ hai bên chuyển sang giai đoạn thực chất hơn, ưu tiên các lĩnh vực ít nhạy cảm nhưng có giá trị dài hạn như công nghệ cao, an ninh mạng, thành phố thông minh, kinh tế số và an ninh năng lượng.

Ông Bulat Akhmetkarimov dự báo bốn nhóm lĩnh vực có tiềm năng hợp tác lớn nhất trong 5 năm tới: năng lượng hạt nhân dân sự và hạ tầng điện; tài chính, thanh toán và liên kết giữa Liên minh kinh tế Á - Âu (EAEU) với ASEAN; quản trị số và an ninh mạng; và các hành lang an ninh lương thực, năng lượng.

Khơi thông hợp tác Việt - Nga

Chuyến công tác của Thủ tướng Lê Minh Hưng cũng cho thấy quan hệ Việt - Nga đang đứng trước cơ hội khơi thông những dư địa hợp tác lớn, thể hiện không chỉ ở cuộc gặp giữa Tổng thống Putin và Thủ tướng ngày 18-6, mà còn ở cấp bộ ngành và doanh nghiệp.

Thủ tướng đã tiếp các doanh nghiệp hàng đầu Nga về dầu khí, năng lượng nguyên tử, đầu tư, đồng thời tham dự sự kiện kết nối doanh nghiệp hai nước với hơn 100 đại diện tham gia.

Bên lề hội nghị, Bộ trưởng Bộ Tài chính Việt Nam Ngô Văn Tuấn đã làm việc với Bộ trưởng Bộ Phát triển kinh tế Nga Maxim Reshetnikov.

Theo Bộ Tài chính, hai bên đã trao đổi về dự thảo bản ghi nhớ nhằm thiết lập cơ chế hợp tác chính thức, lâu dài; sau khi ký kết sẽ xây dựng Chương trình hành động chung về trao đổi chính sách, xúc tiến đầu tư và hỗ trợ doanh nghiệp.

Hai bên cũng thảo luận về khó khăn trong thanh toán quốc tế và một số rào cản kỹ thuật, khẳng định quyết tâm phối hợp tháo gỡ.

Theo GS.TS Mazyrin, ngoài Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1, Việt Nam và Nga còn nhiều dư địa chưa khai thác trong dầu khí, công nghiệp nhôm, lắp ráp phương tiện giao thông, hàng không, xây dựng đường sắt, số hóa và ứng dụng AI. Ông tin rằng nếu doanh nghiệp Nga tham gia sâu hơn vào các lĩnh vực chiến lược của kinh tế Việt Nam thì sẽ có thêm nhiều đột phá.

Với khuôn khổ ASEAN - Nga, Việt Nam có thể đóng góp theo ba hướng. Là nước điều phối quan hệ ASEAN - Nga giai đoạn 2027 - 2030, Việt Nam có cơ hội trực tiếp định hình chương trình nghị sự và ưu tiên hợp tác của hai bên.

Là nước ASEAN đầu tiên ký hiệp định thương mại tự do với EAEU, Việt Nam có thể đóng vai trò cầu nối giữa ASEAN và không gian Á - Âu rộng lớn hơn. Và với tiếng nói ngày càng có trọng lượng trong các đối thoại chiến lược của ASEAN, Hà Nội không chỉ bảo vệ lợi ích quốc gia mà còn góp phần thể hiện hình ảnh một ASEAN chủ động, có tính chiến lược. Những đóng góp đó cho thấy Việt Nam đang dần khẳng định vai trò chủ động hơn trong định hình hợp tác khu vực với Nga.

Thủ tướng: Đưa năng lượng thành trụ cột hợp tác chính giữa ASEAN - Nga

Thủ tướng Lê Minh Hưng nêu 3 định hướng lớn cho hợp tác ASEAN - Nga để nâng tầm chiến lược quan hệ, hợp tác thực chất hơn, nâng cao tự cường và sức chống chịu.