Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, chúng ta gần như luôn ở trong trạng thái "kết nối". Dù xuất phát từ thói quen hay yêu cầu của công việc, học tập, nhiều người đã quen với việc luôn trực tuyến và phản hồi lập tức.

Khi không có điện thoại bên cạnh hoặc mất kết nối, không ít người cảm thấy bồn chồn, bất an. Nhiều nghiên cứu cho thấy sự phụ thuộc quá mức vào điện thoại thông minh đang làm gia tăng tình trạng Nomophobia (No Mobile Phone Phobia, chứng sợ xa điện thoại).

Nỗi sợ điện thoại mất kết nối lan rộng trong kỷ nguyên số

Trao đổi với Tuổi Trẻ, thạc sĩ Nguyễn Trần Phước (nhà nghiên cứu xã hội học) cho biết dưới góc độ tâm lý học xã hội, Nomophobia phản ánh mức độ phụ thuộc ngày càng lớn của con người vào công nghệ số trong bối cảnh xã hội kết nối liên tục (always-on society).

Nomophobia không chỉ là một vấn đề tâm lý cá nhân mà còn là hệ quả của những biến đổi xã hội trong kỷ nguyên số, khi sự kết nối gần như trở thành một nhu cầu thường trực của con người.

Một nghiên cứu tại Anh cho thấy gần 53% người tham gia cảm thấy lo lắng khi bị mất điện thoại, điện thoại hết pin hoặc không có kết nối Internet. 4 năm sau, một nghiên cứu khác cũng tại Anh ghi nhận tỉ lệ này tăng lên 66%.

Tại Việt Nam, thạc sĩ Phước cho hay tình trạng Nomophobia cũng đang trở thành vấn đề đáng lo ngại. Chẳng hạn, một nghiên cứu năm 2024 trên 950 người đã ghi nhận kết quả gần như tất cả họ đều có những biểu hiện của Nomophobia ở các mức độ khác nhau, trong đó khoảng 23,7% ở mức độ nghiêm trọng.

Trong bối cảnh điện thoại thông minh trở thành công cụ thiết yếu cho học tập, công việc, giải trí và kết nối xã hội, nhiều người dần hình thành tâm lý sợ bỏ lỡ thông tin (FOMO) cùng áp lực "màn hình thông báo", thạc sĩ Phước cho rằng các điều này có thể góp phần làm gia tăng Nomophobia.

Theo ông, các nền tảng mạng xã hội được thiết kế để duy trì sự chú ý của người dùng thông qua thông báo, lượt thích, bình luận và dòng nội dung cập nhật liên tục. 

Việc kiểm tra điện thoại thường xuyên lâu dài có thể dẫn đến sự phụ thuộc về mặt tâm lý, khiến cá nhân cảm thấy lo lắng, bất an khi mất kết nối hoặc không có thiết bị bên cạnh.

"Đây là những biểu hiện thường gặp của Nomophobia, đồng thời có thể kéo theo các hệ quả như giảm tập trung, rối loạn giấc ngủ và ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất lẫn tinh thần", ông nêu. 

'Nếu cuộc sống bị điện thoại chi phối, đó là dấu hiệu cần cảnh báo'

Cũng theo nhà nghiên cứu xã hội học Nguyễn Trần Phước, trong xã hội số, đặc biệt là điện thoại thông minh đã trở thành "một thiết chế trung gian" của đời sống lao động.

Các nền tảng ứng dụng không chỉ là công cụ giao tiếp mà còn định hình kỳ vọng về một người lao động luôn sẵn sàng kết nối và phản hồi.

Điều này làm phai nhạt dần ranh giới giữa không gian công việc và đời sống cá nhân, khiến trạng thái “luôn phải trực tuyến” trở thành một phần của văn hóa làm việc hiện đại.

Khi người lao động thường xuyên phải kiểm tra thông báo, phản hồi tin nhắn và xử lý công việc ngoài giờ, họ dễ hình thành sự phụ thuộc vào điện thoại để duy trì hiệu suất làm việc và các mối quan hệ nghề nghiệp.

Áp lực phải luôn kết nối và phản hồi kịp thời có thể làm gia tăng lo âu khi không có điện thoại hoặc mất kết nối, từ đó góp phần hình thành nên các biểu hiện của Nomophobia.

Khi một người luôn cảm thấy lo lắng, bất an, thậm chí sợ hãi... nếu không có điện thoại hoặc không thể kết nối Internet, đồng thời liên tục kiểm tra thiết bị, mang theo pin dự phòng, sạc dự phòng hoặc không bao giờ tắt điện thoại ngay cả khi đi ngủ, thì đó có thể là dấu hiệu của sự phụ thuộc và cần được quan tâm hỗ trợ.

"Chúng ta có thể dễ dàng nhìn thấy giới hạn phạm vi giữa nhu cầu và sự phụ thuộc nằm ở mức độ quản trị và kiểm soát, cụ thể là nếu điện thoại phục vụ cuộc sống thì đó là nhu cầu.

Nhưng khi cuộc sống bị chi phối bởi điện thoại, làm ảnh hưởng đến sức khỏe, giấc ngủ, công việc và các mối quan hệ thì đó là dấu hiệu cần được cảnh báo", ông Phước lý giải, cảnh báo.

Không thể giao trẻ em cho mạng xã hội: Nhiều trẻ mắc kẹt trong màn hình

Bác sĩ cảnh báo việc lạm dụng điện thoại, mạng xã hội đang gây ra hàng loạt vấn đề tâm lý, hành vi ở trẻ em.