13/10/2026 09:56 GMT+7

Hóa thạch 165 triệu năm tuổi tiết lộ bí mật bú sữa của loài thú sống cùng khủng long

HOÀNG THI

Hóa thạch Megacauda sungei ở Trung Quốc hé lộ cấu tạo vùng miệng và cổ có thể đã hỗ trợ động vật có vú bú sữa từ giữa kỷ Jura.

Sống cùng thời khủng long, loài động vật Megacauda sungei có chân sau giống thú mỏ vịt, đuôi rộng và dẹt, bộ răng thích hợp để săn mồi dưới nước. Con vật dài khoảng 40-50cm, nặng 1-2kg. Tuy vậy, manh mối về khả năng bú sữa lại nằm ở những chi tiết nhỏ trong bộ xương được giữ lại suốt 165 triệu năm.

Nghiên cứu vừa công bố trên tạp chí Nature mô tả hóa thạch tìm thấy tại khu vực nay là Nội Mông, Trung Quốc. Megacauda thuộc nhóm Docodonta đã tuyệt chủng, có họ hàng gần với động vật có vú hiện đại. Với kích thước trên, nó thuộc nhóm lớn nhất trong số các loài họ hàng của động vật có vú từng được biết đến ở kỷ Jura.

Nhóm nghiên cứu gồm các nhà khoa học của Đại học Chicago và Đại học Ohio (Mỹ), Đại học Sư phạm Thẩm Dương và Đại học Khoa học và Công nghệ Sơn Đông (Trung Quốc), Đại học Bonn (Đức).

Nhóm nghiên cứu dùng kỹ thuật chụp cắt lớp vi mô để quan sát những phần xương nhỏ khó nhìn thấy, rồi dựng lại hộp sọ và bộ xương. Trong vòm miệng, họ nhận ra hai mấu xương giống những cấu trúc có ở động vật có túi và động vật có nhau thai ngày nay, gồm cả con người.

Ở các loài hiện đại, những mấu xương này nâng đỡ phần mềm phía sau vòm miệng và các cơ giúp con vật bú, nuốt, bảo vệ đường thở. Vùng cổ của hóa thạch còn giữ được các xương móng, nơi những cơ tham gia động tác nuốt bám vào.

Các xương móng xếp thành hình chữ U, nối với hộp sọ bằng một chuỗi đoạn xương. Nhờ cấu tạo ấy, động vật có vú có thể dùng cơ vùng họng đưa thức ăn đã nhai xuống thực quản từng phần nhỏ. Cấu tạo này cũng giúp con non bú sữa mẹ.

Với các nhà khoa học, tìm được những xương nhỏ ấy là điều hiếm gặp. Cơ và mô mềm thường mất đi trong quá trình hình thành hóa thạch, khiến việc tìm hiểu cách một con vật cổ đại bú hay nuốt trở nên khó khăn. Bộ xương của Megacauda cung cấp dấu vết để họ suy ra cách vùng miệng và họng từng hoạt động.

Theo nhóm tác giả, những bộ phận cần thiết để bú sữa và nuốt có thể đã hình thành ở các họ hàng sớm của động vật có vú vào giữa kỷ Jura. Hóa thạch giúp xác định rằng con vật có cấu tạo hỗ trợ các động tác này, còn việc con non bú mẹ được suy ra từ những dấu vết giải phẫu còn lại.

Phát hiện cũng khiến nhóm nghiên cứu xem lại một giả thuyết cũ. Trong miệng Megacauda, hai mấu xương giống ở động vật hiện đại nằm cùng những gờ xương có cấu tạo nguyên thủy hơn.

Bộ xương còn giúp phác lại cuộc sống của con vật. Đuôi dẹt, chân sau ngắn và bàn chân tương đối dài cho thấy nó thích nghi với việc bơi và kiếm ăn dưới nước. Nhóm tác giả cho rằng Megacauda có thể trú trong hang trên cạn, rồi xuống nước săn cá, kỳ giông và động vật không xương sống. Giữa thời khủng long, loài thú cổ này đã có cách sống gần giống thú mỏ vịt ngày nay.