Phóng to

Tàu tuần duyên Trung Quốc thường xuyên thử thách năng lực tàu tuần duyên Nhật (phía sau) tại khu vực đảo tranh chấp Senkaku/Điếu Ngư - Ảnh: Reuters

Phương diện thứ nhất là đối phó với chính sách xoay trục của Mỹ sang châu Á. Từ năm 2010, chính quyền Barack Obama bắt đầu điều chỉnh chiến lược toàn cầu, đặt trọng tâm vào khu vực châu Á, đề ra chính sách xoay trục với trọng tâm xây dựng một hệ thống răn đe tiềm ẩn đối với Trung Quốc dựa trên hai trụ cột, đó là tăng cường binh lực không - hải quân và gia cố các quan hệ an ninh quốc phòng với các đồng minh đối tác ở châu Á - Thái Bình Dương.

Chính sách này những năm qua kích hoạt các xung đột giữa Trung Quốc với các nước láng giềng, tạo cho Mỹ một vị thế thuận lợi vừa là một bên của ván bài quyền lực, vừa là trọng tài cho các cuộc xung đột.

Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc Thường Vạn Toàn sử dụng cuộc gặp gỡ lần này để bày tỏ quan ngại về chính sách tái cân bằng chiến lược của Mỹ “tiếp tục làm phức tạp tình hình trong khu vực”, khuyến nghị Mỹ khi chuyển hướng chiến lược sang châu Á không nên tập trung vào bất kỳ một nước nào, “mong muốn chiến lược tái cân bằng của Mỹ sẽ dàn đều cho các nước khác nhau bởi cốt lõi của việc này là mang lại sự cân bằng”, nhắc nhở Mỹ phải cân nhắc “những quan ngại an ninh” của Trung Quốc.

Tướng Thường Vạn Toàn nêu lại quan điểm của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình rằng “Thái Bình Dương đủ rộng cho cả Trung Quốc và Mỹ”. Đây là phiên bản của ý tưởng “chia đôi Thái Bình Dương”, từng được một đô đốc Trung Quốc nêu ra với tư lệnh quân đội Mỹ tại Thái Bình Dương hồi đầu năm 2008.

Cách nói này nhằm tạo nên một lớp hỏa mù nhằm gây nhiễu cho quan hệ của Mỹ với các nước ở khu vực, đồng thời triển khai điều mà ban lãnh đạo mới của Trung Quốc theo đuổi là “xây dựng mô hình quan hệ nước lớn kiểu mới” trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau và hợp tác cùng thắng.

Tuy vậy, Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton trước đây từng bác bỏ mọi ý tưởng phân chia khu vực ảnh hưởng ở Thái Bình Dương. Còn Tổng thống Obama trong cuộc gặp thượng đỉnh tại California hồi tháng 6 đã tặng Chủ tịch Trung Quốc một ghế dài bằng gỗ đỏ Cali, hàm chứa một ngụ ý sâu xa: Trong mối quan hệ “kiểu mới” ấy, Trung Quốc có thể ngồi cùng với Mỹ trên một ghế băng, nhưng cũng chỉ ngồi trên một chiếc ghế như vậy mà thôi!

Mỹ chưa hề công nhận Trung Quốc như một cường quốc thế giới. Ngay tại châu Á, chính sách của Mỹ vẫn là ngăn chặn Trung Quốc “cá chép vượt vũ môn”. Máy bay và tàu chiến Mỹ vẫn theo dõi chặt chẽ hoạt động quân sự của Trung Quốc từ các vùng đặc quyền kinh tế của nước này.

Phương diện thứ hai là theo đuổi chủ trương đưa Trung Quốc trở thành “cường quốc biển” theo hướng bành trướng với vỏ bọc bảo vệ những lợi ích cốt lõi của Trung Quốc. Lập trường của Chuck Hagel từ khi lên làm bộ trưởng quốc phòng Mỹ là “chống lại sự thay đổi nguyên trạng bằng vũ lực”. Tại cuộc đối thoại lần này, ông Hagel nhắc lại quan điểm trung lập với các tranh chấp chủ quyền song nhấn mạnh rằng các bất đồng phải được giải quyết một cách hòa bình, “không có sự áp bức”.

Chính các hành động gây hấn của Trung Quốc với các nước láng giềng trong vấn đề biển đảo đã tạo cơ hội cho Mỹ tái can dự vào châu Á và tăng cường sự hiện diện tại biển Đông, sử dụng chính sách tái cân bằng để kiềm chế sự phát triển của hải quân Trung Quốc.

Phía Trung Quốc vừa xoa dịu Mỹ, vừa đòi hỏi Mỹ tôn trọng lợi ích cốt lõi Trung Quốc. Tháp tùng bộ trưởng quốc phòng thăm Mỹ lần này, chủ nhiệm ban đối ngoại thuộc Bộ Quốc phòng Quan Hữu Phi cho biết trong vấn đề tranh chấp trên biển Đông, “Trung Quốc vô cùng kiềm chế”.

Nhưng phát biểu tại cuộc họp báo chung ở Lầu Năm Góc, ông Thường Vạn Toàn vẫn khăng khăng: “Chúng tôi thường xuyên nhấn mạnh rằng các tranh chấp có liên quan cần được giải quyết thông qua đối thoại và đàm phán. Tuy nhiên, đừng ai mơ tưởng rằng Trung Quốc sẽ bán rẻ lợi ích cốt lõi của mình, và đừng ai đánh giá thấp ý chí và quyết tâm của chúng tôi trong việc bảo vệ lãnh thổ, chủ quyền và các quyền trên biển”.

Cạnh tranh và thỏa hiệp như hai mặt của một đồng tiền trong quan hệ giữa các nước lớn. Đài Loan là một trong các phép thử của mối quan hệ Mỹ - Trung và của chính sách tái cân bằng mà chính quyền Mỹ đang thực hiện. Tại cuộc gặp gỡ ở Washington vừa rồi, Bộ trưởng Thường Vạn Toàn tuyên bố nếu Mỹ ngừng bán vũ khí cho Đài Loan, Trung Quốc sẽ xem xét việc điều chỉnh phân bố quân sự của mình.

Phía Mỹ chưa đưa ra bất kỳ phản ứng gì. Dù vậy, Mỹ cũng đồng ý thành lập tổ công tác Mỹ - Trung để tìm kiếm giải pháp cho các vấn đề liên quan. Mỹ sẽ sử dụng con bài Đài Loan, cũng như các đòn bẩy khác theo cách thức nào, các cuộc đối thoại cũng như hoạt động hợp tác quân sự sẽ được tăng cường ở mọi cấp độ giữa quân đội hai nước trong thời gian tới có tạo nên “tin cậy chiến lược” Mỹ - Trung hay không sẽ trở nên rõ ràng trong một tương lai không xa.