Một số người dân chuyển sang sử dụng xe điện để lưu thông trên đường phố Hà Nội - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH
Theo dự thảo, khu vực thí điểm giai đoạn 1 được lựa chọn là phường Hoàn Kiếm.
Vậy Hà Nội sẽ chuẩn bị những gì để thực hiện thí điểm cấm xe máy xăng?
Tổng hợp nhiều giải pháp cho vùng phát thải thấp
Theo dự thảo đề án vùng phát thải thấp (LEZ) do UBND TP Hà Nội xây dựng, TP đã bố trí 20 bãi đỗ ô tô, xe máy quanh khu vực dự kiến thí điểm vùng LEZ. Đồng thời, Hà Nội đang dự kiến phát triển khoảng 80 bến xe, bãi đỗ trong khu vực vành đai 1. Cụ thể, phường Hoàn Kiếm có 3 bãi, Cửa Nam 2 bãi, Ngọc Hà 8 bãi, Giảng Võ 7 bãi, Hai Bà Trưng 19 bãi, Văn Miếu - Quốc Tử Giám 3 bãi, Ô Chợ Dừa 7 bãi, Ba Đình 11 bãi và Tây Hồ 20 bãi.
Thành phố dự kiến bổ sung khoảng 30 - 35 trạm/điểm cho thuê xe đạp, xe đạp điện, với quy mô 250 - 300 xe. Về các vị trí đặt tủ đổi pin và trạm sạc cho xe điện, TP sẽ nghiên cứu bố trí trong phạm vi vành đai 1.
Ngoài ra, hiện Hà Nội đã điều chỉnh, tổ chức lại mạng lưới xe buýt theo hướng sử dụng điện và năng lượng xanh tại các khu vực vành đai 1, 2, 3. Đồng thời thay thế, mở mới các tuyến xe buýt cỡ nhỏ lưu thông trên các tuyến phố hẹp, kết nối tới các điểm trung chuyển lớn.
Cũng theo UBND TP Hà Nội, hệ thống hạ tầng hỗ trợ xe điện tiếp tục được hoàn thiện với việc lắp đặt thêm trạm sạc, tủ đổi pin tại nhiều khu vực. Bên cạnh đó, hệ thống camera giao thông ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ được triển khai để giám sát, kiểm soát xe cộ, kết hợp với biển báo, hạ tầng giám sát và hệ thống quản lý dữ liệu đồng bộ.
"TP cũng xây dựng phương án lắp đặt các cảm biến quan trắc chất lượng không khí, kết hợp mô hình hóa nhằm đánh giá hiệu quả các giải pháp giảm phát thải", theo UBND TP Hà Nội.
Hỗ trợ chuyển đổi thế nào?
Theo dự thảo nghị quyết mà UBND TP Hà Nội đang xây dựng, ngân sách thành phố sẽ hỗ trợ trực tiếp cho cá nhân có nơi thường trú hoặc đã tạm trú liên tục từ 2 năm trở lên tại Hà Nội. Các cá nhân trên là chủ sở hữu mô tô, xe máy xăng đã đăng ký trước thời điểm ban hành nghị quyết, khi chuyển đổi sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch có giá từ 10 triệu đồng trở lên. Cụ thể, mỗi cá nhân được hỗ trợ 1 xe trong thời gian từ khi nghị quyết có hiệu lực đến trước ngày 1-1-2030.
Mức hỗ trợ là 20% giá phương tiện nhưng không quá 5 triệu đồng. Riêng hộ nghèo được hỗ trợ 100% giá trị phương tiện nhưng không quá 20 triệu đồng, hộ cận nghèo được hỗ trợ 80% nhưng không quá 15 triệu đồng.
Trường hợp không nhận hỗ trợ bằng tiền, người dân có thể lựa chọn nhận hỗ trợ bằng thẻ vé sử dụng dịch vụ vận tải hành khách công cộng với giá trị tương đương. Hà Nội cũng sẽ hỗ trợ 30% tiền lãi vay đối với toàn bộ giá trị hợp đồng vay khi cá nhân mua trả góp mô tô, xe máy điện trong thời hạn không quá 12 tháng.
Đối với doanh nghiệp và tổ chức, ngân sách hỗ trợ 30% lãi vay ngân hàng thương mại trong thời gian vay (tối đa không quá 5 năm) đối với các đơn vị thực hiện dịch vụ công ích, vận tải hành khách và vận tải hàng hóa tại Hà Nội khi đầu tư phương tiện giao thông xanh.
Cụ thể, sẽ bao gồm các loại phương tiện như xe cứu thương, xe bưu chính, xe chuyên dùng (quét, rửa đường, vận chuyển rác), xe đưa đón học sinh, taxi, xe hợp đồng dưới 8 chỗ và phương tiện cho thuê phục vụ giao thông công cộng đô thị.
Chính sách hỗ trợ lãi vay tương tự cũng áp dụng cho các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ cho thuê phương tiện tự lái khi đầu tư phương tiện giao thông xanh phục vụ mục đích công cộng.
Chuẩn bị đầy đủ các công cụ hỗ trợ
PGS.TS Bùi Thị An, nguyên đại biểu Quốc hội, Viện trưởng Viện Tài nguyên - Môi trường và Phát triển cộng đồng, đánh giá dự thảo đề án thí điểm LEZ của UBND TP Hà Nội vừa đưa ra là "đúng hướng". Theo bà An, việc Hà Nội quyết định thí điểm trong phạm vi hẹp trước, thay vì toàn vành đai 1 thể hiện "tư duy đúng" của chính quyền thủ đô.
Dự thảo cho thấy Hà Nội đã không cấm trắng ngay mà theo lộ trình cụ thể với 3 giai đoạn là việc quan trọng và phù hợp với thực tế Hà Nội. Về không gian thử nghiệm, bà An cho rằng việc bắt đầu từ phường Hoàn Kiếm là "hoàn toàn đúng", với tư duy quản trị hiện đại.
Đánh giá thêm về đề án, bà An cho rằng Hà Nội đã tổng hợp tư duy đa ngành từ giao thông, môi trường, công an... kết hợp với dữ liệu và camera AI để triển khai. Điểm đáng chú ý Hà Nội đã xây dựng lộ trình cụ thể, thể hiện cách tiếp cận thận trọng, không cực đoan. "Đây là cách làm đáng hoan nghênh, phản ánh tư duy quản trị hiện đại thay vì áp đặt hành chính", bà An nhận xét.
Tuy vậy, bà An cũng lưu ý Hà Nội hiện vẫn thiếu khung chính sách hoàn chỉnh, hạ tầng chưa đáp ứng đầy đủ và các công cụ kiểm soát chưa sẵn sàng để triển khai hiệu quả việc hạn chế, tiến tới cấm xe máy xăng.
Cụ thể, thành phố cần ban hành chính sách hỗ trợ người dân chuyển đổi phương tiện trước, sau đó mới quyết định cấm xe máy xăng.
Bên cạnh đó, Hà Nội cần chuẩn bị đầy đủ các công cụ hỗ trợ trước khi triển khai cấm xe máy chạy xăng. Trong đó, hệ thống camera AI phải có khả năng nhận diện, phân biệt giữa xe máy xăng và xe điện; đồng thời, các công cụ kiểm soát khí thải cũng cần được hoàn thiện để bảo đảm việc thực thi hiệu quả.
Về hạ tầng, bà An nêu thực tế hiện tại Hà Nội còn chưa đủ để đáp ứng được quá trình chuyển đổi xe xăng sang xe điện.
"Bãi đỗ xe còn đang rất ít, xe buýt điện cũng chưa hoàn chỉnh, xe công cộng chưa đủ để thay thế", bà nói. Bên cạnh đó, Hà Nội hiện còn thiếu các mục tiêu định lượng cụ thể về môi trường. Theo bà, cần xây dựng các chỉ số đánh giá (KPI) rõ ràng, như việc hạn chế xe máy xăng sẽ giúp giảm bao nhiêu phần trăm bụi mịn hay lượng phát thải CO₂.
"Nên có các tiêu chí định lượng cụ thể để bảo đảm tính công bằng trong đánh giá và ra quyết định", bà An nhấn mạnh.
GS.TS Từ Sỹ Sùa, nguyên trưởng bộ môn vận tải đường bộ & thành phố Trường ĐH Giao thông vận tải, đánh giá việc Hà Nội cho rằng khi muốn mở rộng ra toàn vành đai 1, Hà Nội cần hạn dùng các chỉ tiêu về khí thải để hạn chế, thay vì cấm hoàn toàn xe máy xăng.
"Để không ảnh hưởng sâu rộng tới người dân, cần phải có lộ trình cụ thể, phải có kiểm định khí thải. Bởi xe máy xăng có nhiều loại, không phải xe đăng ký từ lâu là không tiêu chuẩn khí thải, là phải cấm.
Ngoài ra, việc kiểm soát ô nhiễm không khí, kiểm định khí thải cũng nên áp dụng ở các tỉnh lân cận, không chỉ ở nội đô Hà Nội, bởi nguồn ô nhiễm từ ngoài TP cũng gây ảnh hưởng lớn tới môi trường thủ đô. Cho nên khi đã làm, thì phải làm động bộ, không chỉ mỗi Hà Nội", ông Sùa nói.
Đang phát triển hạ tầng trạm sạc
Ông Đào Việt Long, Phó giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội, cho biết về năng lực vận tải hành khách công cộng TP đã có sự chuẩn bị từ sớm. Hiện khu vực vành đai 1 có 2 tuyến đường sắt đô thị (tuyến 2A và 3.1) với tổng công suất khoảng 462.000 lượt hành khách/ngày, cùng 45 tuyến xe buýt trợ giá đáp ứng hơn 903.000 lượt hành khách/ngày.
Trong thời gian tới, Hà Nội đặt mục tiêu tối đa hóa tỉ lệ xe buýt xanh hoạt động trong khu vực vành đai 1, ưu tiên các tuyến đi qua vùng thí điểm. Dự kiến trong quý 2, Hà Nội sẽ bổ sung thêm các trạm xe đạp công cộng nhằm tăng khả năng kết nối chặng cuối, đồng thời nghiên cứu mở thêm các tuyến xe buýt điện cỡ nhỏ, phù hợp với đặc thù ngõ, phố hẹp.
Bên cạnh đó, Hà Nội đang xây dựng phương án bố trí các bãi đỗ xe tại khu vực cửa ngõ giáp ranh vùng thí điểm, tạo điều kiện để người dân chuyển từ phương tiện cá nhân sang phương tiện công cộng. Bước đầu đã rà soát được hơn 210 vị trí thuộc vành đai 1, và quá trình này vẫn đang tiếp tục.
Liên quan đến hạ tầng trạm sạc và tủ đổi pin, đặc biệt là quy định phòng cháy chữa cháy đối với trạm sạc đặt tại tầng hầm chung cư cũ, đại diện Sở Xây dựng cho biết hành lang pháp lý đang được các cơ quan có thẩm quyền hoàn thiện.
Theo đó, tổ công tác liên ngành của UBND TP Hà Nội đã xây dựng phương án triển khai mạng lưới tủ đổi pin nhỏ gọn tại các không gian công cộng, cho phép người dân chỉ mất 2 - 3 phút để đổi pin, qua đó giải quyết đồng thời bài toán an toàn phòng cháy chữa cháy và hạn chế về không gian tại các khu tập thể cũ, phố cổ. Hiện phương án này đã được trình UBND TP Hà Nội xem xét.
Cần rõ thông tin về hạ tầng năng lượng phục vụ xe điện
Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Hữu Phước Nguyên, CEO của Selex Motors, một start-up xe điện và năng lượng tại Việt Nam, nhận định để hiện thực hóa được mục tiêu hạn chế, cấm xe máy xăng, hạ tầng năng lượng cần được phát triển theo hướng dùng chung, mang tính công cộng và có sự chia sẻ giữa các doanh nghiệp. Điều này nhằm tránh tình trạng một số hãng xe độc quyền trạm sạc, khiến người dân bị hạn chế quyền lựa chọn loại xe điện phù hợp với nhu cầu.
"Hà Nội cũng cần quy hoạch tổng thể về hạ tầng năng lượng và công bố rộng rãi cho người dân và doanh nghiệp. Từ đó, các doanh nghiệp có thể kết hợp với TP để phát triển hạ tầng năng lượng. Bên cạnh đó, ngoài các chính sách hỗ trợ, trợ giá cho người dân, thành phố cần đồng thời có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp trong lĩnh vực phát triển xe điện và hạ tầng năng lượng.
"Điều này không chỉ góp phần phổ cập xe điện mà còn thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghiệp xe điện Việt Nam", ông Nguyên nhấn mạnh.
Người dân đón xe buýt điện tại ga Long Biên, Hà Nội (ảnh chụp ngày 19-4) - Ảnh: T.T.D.
Cần chú ý triết lý "công bằng - minh bạch - thực tiễn"
Theo PGS.TS Mai Tuấn Anh - Hội Nước và Môi trường TP.HCM (HAWE), để triển khai các LEZ đạt hiệu quả, các TP cần chú ý 5 trụ cột gồm:
1. Xây dựng bộ tiêu chí xác lập LEZ minh bạch để giúp người dân hiểu rằng LEZ là để giải quyết những vùng có nguy cơ ảnh hưởng tới sức khỏe cư dân nhất chứ không phải để tạo đặc quyền cho nhóm cư dân nào đó. Vì vậy, thay vì chọn vùng theo cảm tính như trung tâm hành chính, TP cần một ma trận điểm (Scoring Matrix) công khai dựa trên chỉ số y tế, nơi có tỉ lệ bệnh hô hấp và mật độ trẻ em/người già cao nhất, nơi có nồng độ bụi mịn PM2.5 vượt ngưỡng tại các "điểm nóng"... và chỉ làm LEZ khi mật độ xe buýt điện, metro và trạm sạc đạt chuẩn.
2. Phải phân cấp quy mô theo lộ trình "vết dầu loang", tránh gây sốc cho hệ thống kinh tế và cho phép người dân có thời gian chuẩn bị tài chính khi cần chuyển đổi phương tiện. Không nên áp dụng một vùng LEZ tĩnh, mà cần phân tầng để cư dân và người vãng lai thích nghi. Có thể chia làm nhiều cấp độ.
3. Phải giải quyết mâu thuẫn "dòng chảy đô thị" để không làm đứt gãy đời sống của người đi làm xuyên tâm, cần các giải pháp kỹ thuật như xây dựng các bãi xe quy mô lớn tại vành đai LEZ, kết nối trực tiếp với phương tiện công cộng miễn phí hoặc giá rẻ vào trung tâm. Đồng thời có cơ chế cho cư dân tại chỗ như ưu đãi đặc biệt về thuế, phí sạc điện và lộ trình chuyển đổi dài hơn cho những người đang sống bên trong các vùng LEZ...
4. LEZ phải đi đôi với "giãn dân" và "phát triển bền vững toàn cục", nhấn mạnh LEZ không được là giải pháp đơn lẻ mà phải nằm trong tổng thể. Kiểm soát đồng bộ, song song với việc hạn chế xe máy xăng ở trung tâm, phải siết chặt quan trắc online 24/7 đối với các nhà máy ở vùng ven để đảm bảo sự công bằng.
5. Sử dụng công cụ số để tạo sự đồng thuận. Đó là việc người dân có thể tra cứu chất lượng không khí tại nhà mình so với vùng LEZ; minh bạch hóa số tiền thu được từ "phí phát thải" và chứng minh số tiền đó được tái đầu tư vào xe buýt điện, mảng xanh.
"Để hướng tới một mô hình LEZ không phải là "vùng cấm", mà là một "vùng kiểu mẫu", không chỉ quản lý bằng mệnh lệnh mà bằng sự thuyết phục thông qua dữ liệu và chính sách an sinh xã hội", ông Tuấn Anh bày tỏ.
TP.HCM sẽ làm sau Hà Nội một khoảng thời gian
Tại TP.HCM, đề án xây dựng LEZ cũng đang hoàn thiện để trình HĐND TP.HCM phê duyệt. "Có thể TP.HCM sẽ làm sau Hà Nội một khoảng thời gian", ông Bùi Hòa An, Phó giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM, cho biết.
Ông Cao Tung Sơn, Phó chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường TP.HCM, nhận định ô nhiễm đến từ 3 nguồn chính gồm: hoạt động giao thông chiếm hơn 60%. Còn lại là hoạt động sản xuất từ các cơ sở, nhà máy công nghiệp và hoạt động dân sinh.
Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM đã tham mưu lãnh đạo TP ban hành kế hoạch hành động với các nhiệm vụ cụ thể như đối với lĩnh vực giao thông sẽ thiết lập LEZ, thí điểm và đánh giá để nhân rộng theo thời gian.
Theo đó, đến năm 2030, toàn bộ phương tiện giao thông công cộng và dịch vụ phải chuyển sang chạy điện 100%, giảm dần các phương tiện cá nhân không đạt quy chuẩn khí thải. TP sẽ thực hiện tại huyện Cần Giờ và đặc khu Côn Đảo, dự kiến hoàn tất vào năm 2027. Nghiên cứu áp dụng sử dụng nhiên liệu sạch thông qua đẩy mạnh chuyển dịch sang sử dụng xăng E10.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận