Ông Thạch chia sẻ về lý do đóng góp, ủng hộ cho các chương trình thiện nguyện, giải thưởng giáo dục với số tiền lên tới cả tỉ đồng trong năm qua:

- Tôi từng là người nghiên cứu, cũng từng giảng dạy, nên số tiền tôi ủng hộ đa phần đều hướng tới lĩnh vực giáo dục. Tiêu biểu là 1 tỉ đồng tặng cho Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, đây là ngôi trường tôi 7 năm theo học, nhân dịp kỷ niệm 100 năm thành lập trường vào năm 2027 nên quyết định rút tiền, tặng trước, rủi tới đó tôi có bề gì cũng toại nguyện.

Tôi cũng còn lời hứa với Hội Hóa học TP.HCM, khi họ trao giải thưởng Hóa học xanh vào năm nay, tôi sẽ ủng hộ tiếp 500 triệu đồng trong ngày phát thưởng.

Không mong ai nhớ tới

* Thưa ông, tại sao ông lại quyết định gửi 1 tỉ đồng đến Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong trước 1 năm?

- Đây cũng là thắc mắc của nhiều người, từ trước tới giờ, chưa bao giờ tôi nghĩ tới ngày ngôi trường mình từng theo học kỷ niệm 100 năm mà mình có thể đóng góp được nhiều như vậy. Cho tới cỡ 10 năm trước, tức là lúc gần 70 tuổi, tôi mới bắt đầu để dành cho mục tiêu này.

Càng cận kề năm kỷ niệm, lòng tôi cứ bồn chồn, nhiều khi sợ tới đó không còn khỏe mạnh sao mà góp đây. Nên tôi đã bàn với trường sẽ gửi trước 1 năm và đề xuất trường gửi tiết kiệm lấy phần lãi đó trao thưởng cho 3 học sinh xuất sắc nhất 3 khối hằng năm.

Mới đây trường có thông báo với tôi là lãi gửi được 7%, tức là 70 triệu đồng, mỗi học sinh xuất sắc trao 15 triệu đồng. Còn dư 25 triệu đồng, tôi nói trường trao cho những em có giải thưởng quốc gia, quốc tế, thành tích xuất sắc ở các cuộc thi. Nếu phần dư đó không đủ trao thì nói tôi, tôi đóng góp thêm.

* Điều gì thôi thúc ông liên tục đóng góp, ủng hộ cho nhiều chương trình thiện nguyện, giáo dục như vậy?

- Cũng không biết trả lời sao cho trúng, nói thật ngoài số tiền 1 tỉ đồng góp cho Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, tôi đã có dự định từ 10 năm trước, còn lại tất cả chương trình khác, đều là tự nhiên mình cảm thấy nên làm thì làm liền chứ không có kế hoạch gì cả.

Như đợt bão Yagi hồi 2024, tôi đâu thể nào tính trước là lúc nào có bão, cứ thấy vậy là đem tới góp thôi. Còn như năm 2025, bão lũ cũng dữ, mà tại chưa có đủ tiền nên không ủng hộ nhiều hơn được, tất cả nó đều là sự tình cờ hết.

Tôi biết bản thân đóng góp cũng không ít, biết những nơi nhận họ sẽ ghi tên, nhớ tên nhưng thú thật tôi không quan trọng điều đó. Ngay giải thưởng Lê Văn Thới tôi cũng dùng tên của thầy mình như một cách tri ân và tiếp nối hành trình của thầy chứ chưa bao giờ đặt giải thưởng nào tên là Lê Ngọc Thạch cả.

Khi giải thưởng có thể nâng đỡ đời người

* Vậy niềm vui của ông là gì khi liên tục trao đi những "tấm lòng tiền tỉ" đó?

- Vui chứ! Nhất là khi tình cờ đọc một bài báo, hay được nhà trường thông báo học sinh mình hỗ trợ, giải thưởng mình đóng góp mỗi năm lại có những người giỏi hơn nhận. Rõ ràng là số tiền của tôi mang lại những điều tốt đẹp.

Như giải thưởng Lê Văn Thới ở Trường đại học Khoa học tự nhiên (Đại học Quốc gia TP.HCM), kể từ khi nó ra đời, số đề tài tốt nghiệp xuất sắc được đăng trên các tờ báo quốc tế có uy tín tăng lên đáng kể. 

Cái này tôi cũng làm theo lời dạy của thầy Thới, xưa thầy có nói học bổng giúp cho những người không có điều kiện tiếp tục đi học. Còn với những giải thưởng như thế này, nó nâng đỡ, phát triển người ta đi lên cao hơn rõ rệt. Vừa để lại điều tốt đẹp, vừa làm được theo lời thầy dạy, tôi lúc nào cũng vui vì điều đó.

* Ông có nghĩ tới việc nếu số tiền đó được giữ lại cho đời sống cá nhân thì ông sẽ có thêm nhiều niềm vui hơn không?

- Tôi dám khẳng định là không có niềm vui gì nhiều hơn đâu, người ta xem tôi là giáo sư nhưng cuộc sống của tôi cũng bình dân lắm. Lương hưu của tôi cỡ 20 triệu đồng/tháng, cộng tiền viết sách, nghiên cứu... này nọ nữa cũng khá.

Mà nay tôi gần 80 tuổi rồi, có xài tiền gì nhiều đâu. Nhiều nhất là tiền đi chợ mua cục thịt, bó rau, đủ cơm ngày 3 bữa. Tôi không có xe hơi, không có tài xế riêng, không trợ lý... ngay chiếc xe Dream chạy mấy chục năm rồi mà cũng ít đổ xăng, đi dạy xa thì đều có xe buýt của nhà trường đưa đón.

Cuối tuần tôi thường đi chùa, ủng hộ cho nhà chùa một ít. Xài vậy thành ra ít lắm, tiền dư bao nhiêu tôi cứ bỏ vào ngân hàng rồi đi làm thiện nguyện. Lâu lâu tôi nghĩ tới cảnh không đóng góp cho chương trình gì được nữa có khi còn buồn hơn.

"Không còn đóng tiền, tui ghé quán phụ bưng cơm"

* Vậy có bao giờ ông tự đặt ra cho mình giới hạn của việc cho đi?

- Chưa bao giờ! Tôi làm thiện nguyện đều do một chữ duyên, tình cờ, từ lòng trắc ẩn với xã hội, với con người. Chưa bao giờ tính toán sẽ đóng tới mức nào, góp để được gì. Thật ra ngay số tiền tôi đóng góp ủng hộ bà con bị thiệt hại bão Yagi là tiền tôi để dành góp cho 100 năm Trường Lê Hồng Phong, nhưng tình thế bão cấp bách, tôi quyết định mang đi góp rồi tiết kiệm khoản khác.

Nếu một ngày nào đó tôi hết tiền tôi cũng sẽ kiếm thêm những hoạt động cần tình nguyện viên góp sức. Hiện tuần 3 buổi tôi vẫn đều đặn tới bưng cơm phụ cho quán cơm xã hội 2.000 đồng trước nhà. Tôi nói với mấy ổng rồi, giờ mà tôi không đóng tiền nữa chỉ xin ghé quán phụ bưng cơm là mừng lắm rồi.

* Kế hoạch của ông trong năm 2026 là gì? Liệu có thêm những "tấm lòng tiền tỉ" nào nữa được trao đi?

- Tôi chưa có kế hoạch gì cụ thể cho các hoạt động thiện nguyện năm nay. Chỉ còn một lời hứa với Hội Hóa học TP.HCM, khi nào họ trao giải tôi sẽ chuyển số tiền 500 triệu đồng.

Mới mấy ngày trước tôi đau đầu dữ dội, phải đi khám, người ta nói bị lệch cái xương gì ở cổ trở trời nên đau. Tôi nghĩ năm nay mình sẽ không đóng góp được nhiều, gần 80 tuổi không kiếm được nhiều tiền như trước. Sợ bệnh tật ập tới nữa, nhưng tôi sẽ cố gắng duy trì sự giúp đỡ cho những hoàn cảnh mà tôi đã đồng hành từ trước. Nếu điều kiện cho phép tôi sẽ vẫn tiếp tục đóng góp những giải thưởng khác cho giáo dục, nghiên cứu.

GS Lê Ngọc Thạch tặng 1 tỉ đồng lập quỹ giải thưởng mới cho học sinh Lê Hồng Phong

'Tôi vừa hoàn tất việc thiện nguyện cuối cùng trong năm 2025 với việc ủng hộ 1 tỉ đồng cho quỹ học bổng khuyến học của Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong để trao giải thưởng Lê Văn Thới', giáo sư Lê Ngọc Thạch chia sẻ.