Giảm tới 97% tia X khi chụp CT - Ảnh: DNCC

An toàn và chính xác

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Hải Anh - nguyên Phó giám đốc Trung tâm Hô hấp, Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội), tầm soát sớm ung thư là rất cần thiết, nhưng trước đây chủ yếu dựa vào xét nghiệm máu, X-quang, siêu âm.

Với những bệnh lý âm thầm như ung thư phổi, ung thư gan, bệnh mạch vành hay nguy cơ đột quỵ, phát hiện sớm thường cần hình ảnh có độ phân giải cao. Đây cũng là lý do, CT vẫn giữ vai trò quan trọng trong tầm soát hiện đại nếu đảm bảo hai yếu tố: an toàn và chính xác.

"Công nghệ mới hiện nay giúp giảm liều tia X đến 97% so với liều thông thường, nhưng vẫn phát hiện được tổn thương tiền ung thư kích thước chỉ vài milimet", PGS.TS Hải Anh cho biết.

Thực tế lâm sàng cho thấy, ranh giới giữa tổn thương lành tính và tổn thương nghi ngờ ác tính đôi khi không dễ phân biệt nếu chỉ dựa vào triệu chứng.

Tổn thương lành tính và tổn thương nghi ngờ ác tính đôi khi không dễ phân biệt - Ảnh: DNCC

Trong hơn 33.000 lượt khách từng thăm khám, hơn 160 trường hợp đã được phát hiện ung thư ở giai đoạn sớm, trong đó có các nhóm ung thư thường gặp tại Việt Nam như phổi, vú, gan, thận, cổ tử cung.

Thực tế tại NURA ghi nhận hai trường hợp cho thấy vai trò của tầm soát hình ảnh kết hợp AI và bác sĩ chuyên môn trong đánh giá tổn thương phổi.

Một nam khách hàng 45 tuổi từng được chỉ định sinh thiết phổi tại cơ sở khác do nghi ngờ ung thư. Tuy nhiên, khi đến NURA tầm soát thêm, dữ liệu AI kết hợp đánh giá của bác sĩ cho thấy tổn thương có xu hướng lành tính. Sau đó, khách hàng được điều trị viêm phổi theo phác đồ và khỏi bệnh.

Ca ung thư phổi được AI phát hiện và cảnh báo sớm - Ảnh: DNCC

Ngược lại, một khách hàng nữ hơn 40 tuổi trước đó được chẩn đoán viêm phổi và đã điều trị khoảng một tháng. Khi tầm soát tại NURA, AI phát hiện nốt tổn thương phổi 10mm với nhiều dấu hiệu nghi ngờ như bờ không đều, mật độ tế bào cao, tỷ lệ nốt đặc gần 70%. Từ gợi ý của AI và kinh nghiệm lâm sàng, bác sĩ tư vấn sinh thiết, kết quả xác định ung thư biểu mô tuyến phổi giai đoạn 1.

Điểm đáng chú ý là cả hai trường hợp đều có biểu hiện dễ nhầm với cúm, viêm phổi hoặc bệnh hô hấp thông thường.

Giảm liều tia và tăng khả năng phát hiện sớm

Tại NURA, mô hình tầm soát sử dụng CT liều cực thấp kết hợp AI được triển khai nhằm giải quyết đồng thời hai vấn đề: giảm liều tia và tăng khả năng phát hiện sớm.

Theo ThS.BS Nguyễn Tất Đạt - Phó GĐ Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh T-Matsuoka NURA: "Với công nghệ hiện nay, liều tia X khi chụp CT vùng ngực và bụng có thể giảm đến 97%, tức chỉ còn khoảng 3% so với liều chụp thông thường".

Một ca thực tế chụp CT đối với khách hàng cao 1m63, nặng 61kg chỉ sử dụng 1 mGy, giảm 92% liều tia X so với thông thường (10 - 15mGy) - Ảnh: DNCC

Tuy nhiên, giảm liều tia cũng đặt ra thách thức mới. Khi liều tia quá thấp, hình ảnh có thể bị nhiễu, kém rõ nét hơn, gây khó khăn cho việc đọc phim. Đây là lúc AI đóng vai trò hỗ trợ tái tạo hình ảnh, giảm nhiễu và chỉ điểm các bất thường nhỏ.

"Tại NURA, hệ thống AI dựa trên các phần mềm do Fujifilm phát triển cùng Stanford Medicine trong nhiều năm, với cơ sở 400 triệu dữ liệu hình ảnh y khoa lớn được thu thập toàn cầu. AI có thể hỗ trợ nhận diện các nốt tổn thương rất nhỏ, từ khoảng 1mm, vốn dễ bị bỏ qua nếu chỉ quan sát bằng mắt thường", ThS Tất Đạt cho biết.

Điều yên tâm là ứng dụng AI độc quyền từ Fujifilm đã được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) chứng nhận là an toàn và hiệu quả cho người tiêu dùng, đã được triển khai tại nhiều quốc gia trên thế giới.

Vì vậy tính chính xác được đảm bảo khi khách hàng được chẩn đoán 2 lần: 1 lần AI chỉ điểm tổn thương và gợi ý nguy cơ ung thư, 1 lần được bác sĩ có chuyên môn và kinh nghiệm đánh giá và đưa ra kết luận.

Hình ảnh chụp CT lồng ngực có kết hợp công nghệ AI của KH nam 50 tuổi, phát hiện đến 50 tổn thương rất nhỏ <6mm ngày 1-5-2026 - Ảnh: DNCC

Ví dụ, khi phân tích tổn thương ở phổi, dựa trên kết quả được đưa ra từ hệ thống, bác sĩ sẽ xác định rõ được tình trạng phổi viêm - bệnh nhân chỉ cần điều trị thông thường hay là tổn thương nghi ngờ ác tính - cần phải theo dõi hay làm các xét nghiệm chuyên sâu ngay.

"Một khi được phát hiện và điều trị sớm, người bệnh vừa không phải chịu gánh nặng tinh thần và thể chất, tỉ lệ điều trị khỏi hoàn toàn lên đến trên 90%, vừa tiết kiệm được chi phí hơn rất nhiều so với phát hiện giai đoạn muộn.

Với các bệnh có nguy cơ dẫn đến mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường… thì phát hiện sớm còn giúp chúng ta không phải phụ thuộc vào thuốc suốt đời, chủ động quyết định sức khỏe và kế hoạch tương lai của bản thân", PGS Hải Anh chia sẻ thêm.