Phóng to

Ông Lý Xương Bình tại buổi đến thăm tòa soạn báo Tuổi Trẻ sáng 5-10 - Ảnh: M.Đức

TT - Nói đến Lý Xương Bình, người ta nhớ đến hai quyển sách gây chấn động Trung Quốc Tôi nói thật với thủ tướng và Tôi nói thật với nhân dân. Ông Lý Xương Bình đang tới thăm VN với mục đích nghiên cứu những thành tựu “tam nông” của VN để xem Trung Quốc có học hỏi được gì không.

Ghé thăm báo Tuổi Trẻ vào sáng 5-10, Lý Xương Bình tiết lộ ông đang viết quyển sách Nhìn lại 30 năm cải cách Trung Quốc, đưa ra một khái niệm mới hoàn toàn về nền kinh tế Trung Quốc - nơi đang được cả thế giới tán dương và theo dõi. Nhà nghiên cứu này gọi đó là “nền kinh tế đèn cầy”.

Cần có một niềm tin lớn

Tám năm, sau những ngày sóng gió, Lý Xương Bình xuất hiện tại VN với phong độ vẫn đầy lạc quan và tràn trề khát vọng. Ông mở đầu bằng câu chuyện niềm tin: “Trong những lúc bạn bị khó khăn nhất, cũng là lúc bạn hãy tin tưởng rằng mình đang có nhiều cơ hội nhất”.

Đừng đi vào vết xe đổ của chúng tôi... Trước khi chia tay báo Tuổi Trẻ, Lý Xương Bình ghi một dòng chữ tặng vào quyển sách Số phận một con người của một biên tập viên: “Xin hãy nhớ, người dân Trung Quốc, vì sự phát triển của đất nước, đã phải trả giá; hi vọng rằng nông thôn, nông dân và nông nghiệp VN không đi vào vết xe đổ của chúng tôi...”. Lời nhắn gửi chân thành của ông rút ra từ bài học nhiều thập niên phát triển nóng tại Trung Quốc. “Câu chuyện Vedan ở Trung Quốc rất nhiều và rất phổ biến. Có rất nhiều dòng sông chết, cá tôm không sống được, người dân bỏ đi”.

Ấy là lúc Lý Xương Bình cho hay ông phải đương đầu với cả hệ thống quyền lực địa phương khi vạch trần những “báo cáo láo” về thành tích của quan chức địa phương ở Trung Quốc. Đó là những ngày tháng bị cô lập, bị hắt hủi và bước cuối cùng là phải từ chức ra đi làm thuê sau 17 năm ở chức vụ bí thư xã.

Ngày ấy là ngày ông phải trả giá cho hành động “nói thật” của mình: “Tôi đã làm điều đó vì một niềm tin mãnh liệt vào thủ tướng Chu Dung Cơ với bài phát biểu ngày nhậm chức năm 1997, rằng ông sẽ làm mọi thứ vì lợi ích của người dân Trung Quốc. Tôi xúc động muốn khóc và rất tin ở ông. Ba năm sau, tình hình ngày một bức xúc hơn. Tôi làm bí thư xã, mọi việc hằng ngày diễn ra trước mắt tôi, những con số báo cáo thành tích không thật của chính quyền địa phương cứ nhảy múa, tình trạng người nông dân bị ép uổng, thua thiệt, tình trạng các quan xã trở nên quá quắt. Tôi chứng kiến những người nông dân đến quỳ trước mặt tôi xin cứu giúp… Tôi làm sao bây giờ? Tôi sinh ra vốn là con một người nông dân, được học hành, có bằng thạc sĩ, trở thành quan cấp xã ở địa phương… Tôi chứng kiến nỗi đau nhân tình và trách nhiệm của một người làm quan.

* Trong quyển sách ông có nhắc tới những lời giáo huấn cực kỳ ám ảnh của cha ông là “làm quan mà không giúp dân giàu có thì đi về nhà bán khoai lang đi!”.

- Triết lý làm quan của cha tôi đơn giản mà sâu sắc như vậy. Nó là công việc, nếu cảm thấy mình làm không được nữa thì đi làm công việc khác đi. Cùng đường nhất, tôi, ngoài việc làm “quan bí thư xã”, thì cũng có thể đi làm giáo viên, làm nhà báo, làm người kinh doanh, thậm chí làm lao động phổ thông được mà. Tôi không cần phải bám vào cái ghế, may mắn của tôi là ở chỗ đó! Và thú thật, nếu hỏi tại sao tôi lại gửi gắm niềm tin tuyệt đối nơi thủ tướng, tôi thưa rằng: tôi không còn ai để gửi gắm niềm tin được nữa…

* Ông có nói về sự may mắn? Tại sao?

- Tôi chỉ là một người “có lòng”, biết lắng nghe và thấu hiểu nỗi khổ của người nông dân. Ở Trung Quốc có hàng triệu bí thư xã, có rất nhiều người trong số họ đã nói nhưng tiếng nói của họ đã không “tới trời”. Tôi thì may mắn vì thủ tướng đã phản hồi.

Rất khó khăn để đấu tranh bảo vệ quyền lợi của người nông dân, muốn bảo vệ họ nghĩa là tôi đụng đến cả một hệ thống quyền lực với những mối quan hệ lũng đoạn sẵn sàng bảo bọc, che chắn lẫn nhau.

Nhưng niềm tin về công lý và sự thật lúc nào cũng chế ngự trong tôi. Xung quanh tôi là những người nông dân nghèo khó, là bà con, bạn bè thân thuộc của xã Bàn Cờ nơi đã nuôi dưỡng tôi trưởng thành và ngồi vào ghế quan cấp xã.

Nói điều tốt cho xã hội sẽ luôn có phản hồi tốt và xấu. Có rất nhiều người nói điều tốt và bị phản hồi nặng nề - ấy là do cách nói và cách xử lý phản hồi của họ. Tôi là người trong hệ thống này, dù sao tôi cũng biết nó sẽ có phản ứng như thế nào để mình có thể dè chừng. Mọi chuẩn bị đã nằm sẵn trong đầu tôi rồi, kể cả khi sẵn sàng mất chức…

Trong điều xấu nhất luôn ẩn chứa một mầm mống của những điều may mắn. Và tôi luôn đi với niềm tin như thế, trong những năm khó khăn nhất của đời mình…

Câu chuyện về một “nền kinh tế đèn cầy”

* Trở lại với câu chuyện sau tám năm của Tôi nói thật với thủ tướng và Tôi nói thật với nhân dân. Ông cho biết đang thực hiện tác phẩm “để đời” khác mang tựa đề Nhìn lại 30 năm cải cách Trung Quốc – sẽ ra đời vào cuối năm nay. Trong quyển sách ấy, ông sẽ viết gì?

- Tôi vẫn viết về Trung Quốc. Một sự thật trong 30 năm cải cách - Trung Quốc đang như thế nào, được gì và mất gì? Trong đó tôi cho rằng nền kinh tế Trung Quốc đang là một “nền kinh tế đèn cầy!”.

* Ông có thể nói rõ hơn không?

- Trung Quốc bây giờ đã là một quốc gia xuất khẩu sản phẩm ra khắp thế giới, dự trữ ngoại tệ có hạng trên thế giới, hình ảnh của Trung Quốc trên trường thế giới đã khác… Nhưng để có được thành tựu phát triển như hiện nay, trong 30 năm phát triển qua, Trung Quốc đã phải trả giá quá đắt: nông dân đổ xô ra thành thị kiếm sống mà an sinh xã hội, bảo hiểm không được quan tâm...

Tôi gọi nền kinh tế Trung Quốc là nền kinh tế đèn cầy: chúng tôi đốt chính bản thân mình để mang ánh sáng cho người khác, hủy hoại chính bản thân mình. Tôi cho rằng 30 năm phát triển vừa qua của Trung Quốc là khoảng thời gian phát triển khó khăn và có nhiều mâu thuẫn nhất. 30 năm qua chúng tôi đã hi sinh nhiều như thế để phát triển, vậy những năm tới chúng tôi sẽ phát triển dựa trên cái gì đây và phải trả giá như thế nào cho sự phát triển đó?

Phóng to Bìa sách Tôi nói thật với thủ tướng Lý Xương Bình sinh năm 1963 tại một làng nuôi cá nhỏ ở xã Chu Hà, huyện Giám Lợi, tỉnh Hồ Bắc. Ông có bằng cao học kinh tế và đã tốt nghiệp đến bốn trường đại học. Hiện ông là chủ nhiệm (nghiên cứu viên) của Trung tâm nghiên cứu xây dựng nông thôn của Trường đại học Hà Bắc. Tháng 3-2000, bí thư đảng ủy xã Lý Xương Bình gây chấn động lớn khi viết thư gửi lên thủ tướng Chu Dung Cơ phản ảnh những vấn đề bức xúc của nông thôn Trung Quốc. Tháng 9-2000 ông phải từ chức bí thư đảng ủy để đi miền nam làm thuê. Tháng 12-2000, ông được bình bầu là Nhân vật xuất sắc trong năm do báo Phương Nam Cuối Tuần tổ chức. Tôi nói thật với thủ tướng là câu chuyện của bí thư đảng ủy xã Bàn Cờ (huyện Giám Lợi, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc) với những dẫn chứng được nêu một cách hệ thống, số liệu rõ ràng, cụ thể, chân thật. Cuốn sách đã gây chấn động Trung Quốc. Tuổi Trẻ đã trích đăng 11 kỳ từ cuốn sách này vào đầu tháng 2-2007.

Lý Xương Bình: Sự thật sẽ mang đến cơ hội

Kỳ 1: “Nói dối không chớp mắt” Kỳ 2: Nói dối với cả thủ tướng Kỳ 3: Vì sao nói dối?

Kỳ 1: Nên làm quan như thế nào? Kỳ 2: Thư gửi Thủ tướng Chu Dung Cơ Kỳ 3: Thư gửi thủ tướng Chu Dung Cơ (tiếp theo) Kỳ 4: Tổ điều tra của thủ tướng đã đến Kỳ 5: Trên có chính sách, dưới có đối sách Kỳ 6: Nếu truy cứu trách nhiệm của người có trách nhiệm Kỳ 7: Người không “đỏ mặt” Kỳ 8: Báo chí vào cuộc và sự chi viện của chính nghĩa Kỳ 9: Từ chức Kỳ 10: Nửa đời còn lại... Kỳ 11: Số phận những con người

Giật mình khi đọc “Thư gửi Thủ tướng Chu Dung Cơ”Lý Xương Bình: Tôi muốn cả xã hội chú ý đến nông dânBài học “Lý Xương Bình” ở nông thôn VN