Ukraine ký thỏa thuận lịch sử với EU

Tổng thống Ukraine Petro Poroshenko (giữa) bắt tay với Chủ tịch Ủy ban châu Âu Jose Manuel Barroso (trái) và Chủ tịch Hội đồng châu Âu Herman Van Rompuy trong lễ ký thỏa thuận liên kết - Ảnh: Reuters

Hôm qua tại Brussels (Bỉ), Liên minh châu Âu (EU) đã chính thức ký hiệp định liên kết mang tính lịch sử với Ukraine, Gruzia và Moldova. Các thỏa thuận được kỳ vọng sẽ mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp ba nước này tiếp cận sâu rộng thị trường EU với 500 triệu dân, đồng thời giúp ba nước này nhận được các sự trợ giúp trực tiếp về vốn, thiết bị máy móc, thuế... từ EU.

Trong dịp này, tân Tổng thống Ukraine Petro Poroshenko đã chính thức đặt bút ký thỏa thuận về hợp tác kinh tế, chính trị với EU - thỏa thuận mà bảy tháng trước người tiền nhiệm của ông là ông Viktor Yanukovych đã rút lui vào phút chót, gây ra tình hình căng thẳng hiện nay.

Buộc cải tổ

Theo AP, thỏa thuận dày 1.200 trang ký kết giữa EU - Ukraine, bao gồm đủ thứ quy định từ chuyện thuế quan, thịt gà, hoa, bơ cho đến máy móc. Với các chuyên gia, họ hi vọng thỏa thuận mới có thể kéo Ukraine ra khỏi bờ vực phá sản bởi kinh tế và nền chính trị đầy rẫy tham nhũng.

Thỏa thuận mới sẽ xóa bỏ 98% thuế vào EU và 99% thuế vào Ukraine. Việc xóa bỏ thuế với hàng hóa và dịch vụ được kỳ vọng sẽ thúc đẩy thương mại, tạo việc làm và thúc đẩy tăng trưởng. Thỏa thuận mới cũng buộc Ukraine phải áp dụng các quy chuẩn của EU về sản phẩm, mua sắm chính phủ, chính sách cạnh tranh, sở hữu trí tuệ...

Ngoài cải cách kinh tế, Ukraine đồng thời phải tiến hành một loạt cải cách chính trị. Dù không phải là đảm bảo cho việc vào EU, giới quan sát coi đây là bước tiến lớn để Kiev tiến sát về hướng tây hơn. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Jose Manuel Barroso gọi đây là thỏa thuận “tham vọng nhất” mà EU từng đàm phán.

Còn Tổng thống Ukraine Poroshenko mô tả sự kiện ký thỏa thuận liên kết với EU là một “ngày trọng đại” trong lịch sử quốc gia này.

Trong nhiều năm qua, Matxcơva liên tục gây sức ép để Ukraine không ký thỏa thuận trên. Năm 2012, một nghị sĩ Nga gọi thỏa thuận trên là “hôn nhân dàn xếp”, còn thỏa thuận với Nga là “tình yêu đích thực”.

Đến lúc này có vẻ như Nga chấp nhận việc Ukraine sẽ mất vào tay EU dù vẫn tìm cách gây sức ép với Kiev.

Mối đe dọa từ Nga

Rủi ro ngắn hạn của Kiev lúc này là việc Nga sẽ trừng phạt. Phát ngôn viên điện Kremlin, ông Dmitry Peskov, cho biết trên truyền hình nhà nước Nga rằng việc Ukraine ký thỏa thuận này là thuộc “quyền chủ quyền” của nước này nhưng phía Nga cảnh báo “sẽ thực hiện các biện pháp của mình”, đồng thời cho rằng hành động trên của chính quyền Kiev sẽ gây ra những “hậu quả nghiêm trọng”.

Phía Kremlin cũng tuyên bố sẽ gỡ bỏ đặc quyền thương mại tự do mà Kiev đang có và bắt đầu áp thuế trở lại đối với Ukraine. Điều này không phải không ảnh hưởng khi Nga đang là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Ukraine (25,6%). Trong năm nay, Nga đã ra lệnh cấm một số mặt hàng phômai từ Ukraine, lấy lý do vì chất lượng.

Trong khi đó ông Viktor Pynzenyk, cựu bộ trưởng tài chính và giờ là thành viên Ủy ban kinh tế Quốc hội Ukraine, cho rằng thương mại với Nga không thật sự “tự do” vì “bất cứ khi nào Nga cũng có thể đưa ra các hàng rào kỹ thuật đối với hàng hóa... Chúng tôi muốn sống bằng luật lệ, chứ không phải bằng những quyết định mà không ai biết động cơ là gì”.

Một ngày trước khi ký kết thỏa thuận, Tổng thống Poroshenko cố thể hiện thiện chí khi tuyên bố sẵn sàng ký thỏa thuận hòa bình với ông Putin để chấm dứt tình trạng nổi dậy của phe ly khai tại miền đông Ukraine. “Tôi sẵn sàng dàn hòa với bất cứ ai - ông Poroshenko trả lời trên CNN - Đôi khi quan điểm của ông Putin rất thực dụng. Đôi khi thì rất cảm tính. Tôi cố tìm thời điểm khi ông ta thực dụng hơn là cảm tính”.

Ukraine và phương Tây lúc này vẫn đang nỗ lực để gia hạn thỏa thuận ngừng bắn chính thức hết hiệu lực hôm qua khi lực lượng ly khai không muốn tiếp tục. Tổng thống Putin hôm qua đã kêu gọi một lệnh ngừng bắn dài hạn với Ukraine. Đáp trả lại việc này, EU hôm qua cũng nói sẽ chưa công bố ngay gói trừng phạt mới đối với Kremlin.