Điều gì đã xảy ra khi Trà Vinh quê hương tôi 'lên xu hướng'?

Tôi là người Trà Vinh. Tôi đã sống ở đây một “vòng đời” của tỉnh Trà Vinh, từ khi mới tách tỉnh năm 1992 cho đến khi sáp nhập năm 2025. Tình cảm của tôi dành cho Trà Vinh không chỉ là yêu thương mà là một dạng “thuộc về”. Trà Vinh là một phần con người tôi.

Vợ tôi người Tây Ninh. Những ngày đầu cổ đến Trà Vinh, tôi đã đưa đi khắp nơi, trải nghiệm ẩm thực, danh thắng đủ cả. Cổ ấn tượng nhất là những hàng cây cổ thụ ngay trong thành phố và ao Bà Om. Tôi, vợ tôi và Trà Vinh đã tìm thấy điểm chung như vậy đó.

Ao Bà Om và tình yêu từ MV của Phương Mỹ Chi

Con gái tôi hai tuổi rưỡi. Địa điểm đầu tiên chúng tôi cho con bé “tham quan” hồi mới mấy tháng tuổi là ao Bà Om. Sau này mỗi tuần chúng tôi đều lên đó cho con chơi cát, cho mẹ nó ôm cây. 

Trong cảm nhận của tôi, ao Bà Om cũng giống như món bún nước lèo Trà Vinh vậy, mới ăn thì bình thường, thậm chí khó khăn, nhưng ăn lâu, ăn nhiều thì ghiền lúc nào không biết.

Hôm nọ, khi tôi đang chở con gái đi chợ, thay vì nghêu ngao hát “con cò bé bé” thì tôi nghe nó hát “Ái ai, người ai, em không cần tìm kiếm đâu xa, vì em biết, là anh thương em nhất mà”. 

Con bé hát lớn, lặp đi lặp lại ngoài chợ làm tôi vừa thấy ngạc nhiên, thấy ngại ngại và mắc cười. Tôi thử kêu nó hát bài khác đi, mà nó cứ “Ái ai…”.

Hồi tháng 8, lúc Phương Mỹ Chi mới ra MV, gia đình tôi ít lên thăm ao hơn, vì đông người quá. Nào du khách, nào dân địa phương, nào những người làm nội dung, KOL... Lúc đó tôi tự nhủ chỉ là hiệu ứng trào lưu, chắc cũng qua đi thôi. Trước đây cũng có vài bộ phim, nhạc quay ở đây rồi.

Nhưng lần này tôi đã nhầm. Trong 2 tháng qua chúng tôi vẫn không ngừng gặp người lạ đến chụp ảnh, quay clip tại ao. 

Mới hôm qua, một bạn Facebook của tôi, vừa từ nước ngoài về cũng đăng clip và ảnh mặc trang phục Khmer chụp tại ao Bà Om. Tôi vẫn thấy những người làm phim, những khách du lịch, thám hiểm, đạp xe, đi xe máy tìm đến Trà Vinh.

Một trào lưu trên mạng xã hội thường sớm nở tối tàn, nhưng ở quê tôi, nó cứ sống dai dẳng và tươi mới như vậy suốt hơn hai tháng qua.

MV của ca sĩ Phương Mỹ Chi thành công, ngoài việc ca từ trong trẻo, ý nghĩa, còn là việc lựa chọn bối cảnh và trang phục Khmer. 

Từ xưa trang phục truyền thống của đồng bào Khmer Nam Bộ vốn có màu sắc rực rỡ với hoa văn uốn lượn và sắc vàng cung đình đã mang đến cho MV một lớp giá trị độc đáo. 

Trước khi có MV, trang phục này chủ yếu chỉ xuất hiện trong phạm vi lễ hội Chôl Chnăm Thmây, Ok Om Bok, Sen Dolta hoặc trong các nghi lễ cưới hỏi của người Khmer. 

Khi trend xuất hiện, người Kinh, Hoa, Khmer và có thể cả du khách nước ngoài cũng thích thú diện trang phục Khmer để chụp ảnh, quay clip với ao Bà Om.

Tôi là người vốn có định kiến khắt khe với các trào lưu mạng. Nhưng riêng với trend “Thiên đường với người thương”, tôi thấy nó cũng giống món bún nước lèo, càng ăn càng quen, càng ăn càng thích.

Một khía cạnh đáng mừng khác mà trào lưu này đem lại chính là sự chuyển động kinh tế của cộng đồng dân cư Trà Vinh. Hiệu ứng lan tỏa không chỉ dừng lại ở bờ ao mà len lỏi vào từng ngõ ngách đời sống ẩm thực và thương mại bản địa.

Những quán bán đặc sản như bún nước lèo, bánh canh Bến Có, bánh ống lá dứa đều đầy khách. Không chỉ du khách mà khách địa phương cũng đến nhiều hơn. Những trái dừa sáp Cầu Kè trứ danh, đòn bánh tét Trà Cuôn dẻo thơm, những bịch cốm dẹp của người Khmer nô nức theo tay du khách lên xe trở về phố thị.

Món bánh canh dừa sáp vốn được “phát minh” trong thời gian gần đây ở bảo tàng dừa sáp Trà Vinh cũng trở thành một trend nhỏ khác. Giá của món này khá cao (từ 85.000 đến 149.000 đồng một tô) nhưng có những ngày không đủ để bán, giao hàng đi các tỉnh thành liên tục. Tôi thấy chị chủ của Công ty Vicosap “khoe” thành tích trên Facebook mà cũng thấy vui lây.

Nay thì Trà Vinh nổi tiếng rồi

Hồi đó, tôi hay giới thiệu với bạn bè phương xa: Khi nào có dịp thì ghé Trà Vinh thử, ở đây có nhiều nét văn hóa Kinh - Hoa - Khmer độc đáo, kiến trúc đền chùa đẹp lắm. Đi xuống Trà Vinh ngắm chùa tháp và cổ thụ trăm năm, cảm nhận một không gian thanh tịnh chẳng thua kém bất kỳ miền di sản nổi tiếng nào!

Nay Trà Vinh “nổi tiếng”, là người Trà Vinh, tôi vui và hãnh diện đến nghẹn ngào khi thấy đất quê mình được thương yêu, thấy nét văn hóa của đồng bào Khmer quê hương được vinh danh rực rỡ. 

Nhưng là một con người, tôi thấy một loại tâm lý chiếm hữu gây khó chịu, như thấy mình bị mất đi một không gian thanh bình vốn chỉ dành cho một ít người bản địa là tôi. Tôi lo cái đông đúc làm xáo trộn vẻ thanh bình vốn có, sợ sự thương mại hóa làm phai nhạt đi tính chân chất của mảnh đất này, và muốn giữ lại một góc ao Bà Om tĩnh lặng chỉ cho riêng mình.

Nỗi mâu thuẫn ấy, nghĩ cho cùng, cũng bắt nguồn từ chính tình yêu máu thịt với quê hương. Bởi vì quá yêu sự bình yên của Trà Vinh nên tôi sợ mất; nhưng cũng chính vì yêu Trà Vinh mà tôi không thể hẹp hòi giấu kín vẻ đẹp ấy cho riêng mình.

Gia đình tôi dần quen với vẻ nhộn nhịp của ao Bà Om, với những ánh nhìn tò mò của những du khách lần đầu tìm đến, với những nhóm trang điểm, phục trang, chụp ảnh quanh ao.

Nhìn các bạn trẻ (và cả không mấy trẻ) tỉ mỉ phục trang, chỉnh dáng điệu sao cho phù hợp, chọn góc chụp sao cho đẹp, tôi thấy rõ ràng người trẻ hôm nay không hề quay lưng với truyền thống. Họ chỉ đang tìm kiếm những cách thức mới, gần gũi và giàu tính tương tác hơn để chạm vào truyền thống ấy.

Chiều dần buông, mặt trời đỏ rực sau những hàng cây cổ thụ. Ao Bà Om là nơi nếu chụp ảnh mặt trời và những hàng cây thì chỉ những người rất thân thuộc mới nhận ra là hoàng hôn hay bình minh. Bạn có thể ngắm trọn vẹn vẻ đẹp của đất trời ở nơi này. Dưới con đường đất, mấy vị sư Nam tông Khmer đang đi bộ về chùa. Tôi thấy nơi này và chính mình vẫn thuộc về nhau.

Tôi gọi vợ và con gái lên xe về nhà. Con tôi lại cất giọng “Ái ai, người ai...”. Giây phút đó tôi thấy đúng thật “Thiên đường là ngồi đây với người mình thương”.

Xin cảm ơn ca sĩ Phương Mỹ Chi đã tạo nên trào lưu này. Cảm ơn tất cả anh chị em đã đến thăm quê hương Trà Vinh và góp phần chia sẻ, lan tỏa hình ảnh của nơi này. Mong chúng ta đều tìm thấy thiên đường của riêng mình ở đâu đó.

'Thiên đường với người thương' và 13 năm Phương Mỹ Chi kể chuyện văn hóa Việt

Hơn một thập niên trước, Phương Mỹ Chi bước lên sân khấu với tà áo bà ba và câu hát về quê hương trong Quê em mùa nước lũ. 13 năm sau, cô trở lại với Thiên đường với người thương, đưa văn hóa Khmer vào một MV đang dẫn đầu thịnh hành.