Điện Kính Thiên được giải mã ra sao để phục dựng?

Theo Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội, phục dựng Chính điện Kính Thiên đã được nghiên cứu kỹ lưỡng đáp ứng đầy đủ các quy định, yêu cầu khoa học trong nước và khuyến nghị của UNESCO, ICOMOS với mục tiêu cao nhất là bảo tồn, làm gia tăng giá trị nổi bật toàn cầu của di sản.

Và ngày 29-9, Dự án phục dựng Điện Kính Thiên đã chính thức được khởi công.

Điện Kính Thiên, huyệt điểm 'tàng phong tụ khí'

Điện Kính Thiên là tòa Chính điện quan trọng nhất của kinh đô Thăng Long nước Đại Việt thời Lê sơ, thời Mạc và thời Lê Trung hưng, kéo dài liên tục 4 thế kỷ (thế kỷ 15-18).

Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long, Hà Nội trích Đại Việt Sử ký toàn thư cho biết điện được khởi dựng năm 1428 trên núi Nùng đời vua Lê Thái Tổ, hoàn thiện đời vua Lê Thánh Tông, trên nền cũ của điện Càn Nguyên và Thiên An thời Lý - Trần (thế kỷ 11-14) là huyệt điểm "tàng phong tụ khí".

Đây là nơi thông Thiên đạt Địa giữa các Hoàng đế Đại Việt thời xưa với Thiên đế để tạo ra một chỉnh thể thống nhất giữa Trời - Đất và Người, khiến cho vạn vật giao hòa, quốc thái dân an, quốc gia cường thịnh, dân tộc trường tồn.

Chính điện Kính Thiên và không gian Chính điện Kính Thiên là trung tâm quyền lực tối cao, nơi diễn ra các buổi thiết lễ Đại triều định bàn những quyết sách xây dựng đất nước của các Hoàng đế và cũng là nơi cử hành các nghi thức cung đình quan trọng nhất.

Trải qua biến thiên của lịch sử, Chính điện Kính Thiên hiện nay chỉ còn lại phế tích với nền đài cao gần 3m cùng 2 bộ thành bậc đá chạm rồng rất đặc sắc của thời Lê đã được công nhận Bảo vật Quốc gia.

Và các cuộc khai quật khảo cổ học theo khuyến nghị của UNESCO tại đây vào các năm 2011, 2023, 2025 và 2026 đã phát hiện nhiều di tích, di vật quan trọng.

Đặc biệt nền móng của Chính điện Kính Thiên được sáng tỏ giúp người thời nay hiểu sâu sắc hơn giá trị của khu di sản.

Theo Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội, nhiều người Việt mong ước được chiêm ngưỡng tòa Chính điện nguy nga giữa lòng thủ đô Hà Nội ngàn năm văn hiến. Cho nên một nhiệm vụ quan trọng của Trung tâm trong hơn chục năm qua là tìm cách phục dựng Điện Kính Thiên.

Trong việc phục dựng này, bảo tồn yếu tố gốc và tính chân xác của dữ liệu là yêu cầu có tính then chốt quyết định thành công của dự án phục dựng Chính điện Kính Thiên.

Trong quá trình nghiên cứu, phục dựng Điện Kính Thiên của Việt Nam, tổ chức quốc tế ICOMOS liên tục đánh giá kỹ thuật, tham vấn và đề xuất sử dụng bộ công cụ đánh giá mức độ tin cậy của các nguồn thông tin nhằm bảo vệ tính chân xác trong việc diễn giải di sản và phục dựng Chính điện Kính Thiên.

15 năm giải mã Điện Kính Thiên

Sau 15 năm nghiên cứu Điện Kính Thiên đã và đang tiếp tục được giải mã. Kết quả đã cho hình dung khá rõ ràng về Điện Kính Thiên.

Bộ mái Chính điện Kính Thiên gồm hai tầng mái, có góc đao cong được lợp bằng ngói rồng hoàng lưu ly, đầu bờ nóc, bờ chảy và bờ guột đặt tượng đầu rồng tạo nên vẻ đẹp lộng lẫy, uy nghiêm cho hệ mái Chính điện.

Giai đoạn này kiểu thức đầu rồng há miệng cắn vào bờ nóc (còn gọi là con kìm) thay thế tuyệt đối dạng thức đầu rồng và đầu chim phượng của thời Lý - Trần.

Bộ khung gỗ của Chính điện được dựng bằng gỗ lim, toàn bộ hệ cột được đặt trên chân tảng đá, liên kết các cột gỗ bằng xà ngang và xà dọc thông qua các mộng gỗ truyền thống tạo thành hệ khung vô cùng vững chắc.

Bộ vì sáu hàng cột sử dụng kết cấu vì truyền thống "chồng rường - giá chiêng", trong đó vì nóc là kiểu giá chiêng, vì nách là bán giá chiêng kết hợp giữa các con rường và trụ ngắn tạo ra một kết cấu chịu lực vững chắc, có giá trị thẩm mỹ cao cho kiến trúc Chính điện.

Liên kết hiên sử dụng hệ thống "đấu củng mang đặc trưng yếu tố Việt". Đây là kết quả nghiên cứu từ những di vật khảo cổ (hiện vật gỗ mô hình kiến trúc đất nung) phát hiện tại khu vực Điện Kính Thiên.

Móng nền Chính điện Kính Thiên được xây dựng từ thời Lê sơ (thế kỷ 15) trên lớp phế tích thời Lý (thế kỷ 11-12) và thời Trần (thế kỷ 13-14) dày 2,9m bao gồm 18 lớp đầm nện bằng đất sét, sỏi, gạch ngói và sành sứ vụn.

Đến thế kỷ 17, Chính điện Kính Thiên được xây dựng lại, dấu tích của tòa Chính điện này đã được khảo cổ học làm rõ với 20 móng kép và 20 móng đơn. Đây là loại móng cột có kích thước lớn nhất trong lịch sử kiến trúc cổ truyền Việt Nam.

Hệ thống móng cột có 10 hàng, mỗi hàng có 6 chân cột, tạo thành 1 mặt bằng hoàn chỉnh 9 gian, sâu 5 gian, hiên rộng 2,76m, diện tích 1.585m².

Bao xung quanh nền đài là hệ thống lan can đá chạm khắc hoa văn rất tinh xảo, 4 mặt đều có thành bậc chạm rồng, vân mây để đi lên Chính điện.

Theo các nhà khoa học, nền móng Điện Kính Thiên thể hiện sự chuẩn mực của truyền thống kiến trúc cung đình Việt Nam và những yếu tố giao lưu khu vực, phản ánh sự tiếp nhận và vận dụng hệ tư tưởng Nho giáo vào xây dựng kiến trúc Chính điện thời Lê.

Những kết quả nghiên cứu phục dựng Điện Kính Thiên này chưa phải là phương án cuối cùng và tiếp tục được nghiên cứu, bổ trợ trong quá trình thi công dự án.

Tại lễ khởi công dự án phục dựng Điện Kính Thiên, Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng chỉ đạo, trong quá trình xây dựng Điện Kính Thiên, nếu xuất hiện các yếu tố khảo cổ mới hay những điều chưa rõ về mặt khoa học, cần chủ động khoanh vùng để chờ tham vấn từ các nhà khoa học, các chuyên gia.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự lễ khởi công Điện Kính Thiên

Trưa 29-9, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng lãnh đạo các bộ, ban, ngành, thành phố Hà Nội, các đại biểu quốc tế dự lễ khởi công Dự án đầu tư bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên tại Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội.