Trao đổi với Tuổi Trẻ, PGS.TS Trần Hoàng Ngân, đại biểu Quốc hội khóa XVI, cho rằng di dời đại học cần được nhìn nhận trong mối tương quan giữa quỹ đất, giao thông, nhu cầu đào tạo và đời sống sinh viên.

Hai mô hình đại học trong và ngoài đô thị

* Nhìn từ kinh nghiệm quốc tế, việc xây dựng các trường đại học trong nội đô hay đưa ra ngoại thành có những cách tiếp cận như thế nào, thưa ông?

- PGS.TS Trần Hoàng Ngân: Khi xây dựng các trường đại học có hai triết lý, thường gắn với lịch sử mỗi trường: trường phái xây dựng trường ngay nội đô trung tâm thành phố lớn, giúp người học tiếp cận các hoạt động kinh tế thường ngày (thị trường chứng khoán, trung tâm tài chính…); trường phái thứ hai cho rằng trường ở nội đô ảnh hưởng đến đào tạo, cần đưa ra ngoại thành yên tĩnh để người học tập trung học tập, nghiên cứu.

Theo trường phái xây dựng trường đại học ở ngoại thành, khu vực này có giá đất rẻ hơn, tạo điều kiện xây dựng cơ ngơi rộng rãi, đầy đủ tiện nghi, phòng thí nghiệm, xưởng thực hành, khu thể dục… giúp hình thành hệ sinh thái đại học. Tiêu biểu là Stanford University, Harvard University (Mỹ), phần lớn khuôn viên nằm tách biệt khu trung tâm.

* Xu hướng này đã thay đổi như thế nào khi các đô thị ngày càng phát triển?

- Qua quá trình phát triển, trường phái xây dựng trường trong nội thành giảm dần do quỹ đất ngày càng đắt đỏ. Các trường tính đến việc giữ lại một ít cơ sở đào tạo ở trung tâm cho những chuyên ngành không thể chuyển ra xa, ví dụ y khoa gắn với bệnh viện, sư phạm gắn với trường học… Còn đào tạo, nghiên cứu khoa học - công nghệ được dời ra ngoại thành, cơ sở 2.

Trường phái này hiện phát triển mạnh ở nhiều nước do hạ tầng metro, đường sắt đô thị kết nối thuận lợi giữa khu trung tâm với ngoại thành, khoảng 25 phút như nhiều trường đại học ở Mỹ.

Ở Pháp, mô hình đại học kết hợp cả hai hình thức: các cơ sở lịch sử nằm trong nội thành và các cụm đại học lớn mới xây dựng ở vùng ngoại ô.

Tại châu Á, đưa trường đại học ra ngoại thành hoặc thành lập "khu đô thị đại học" ở vùng ven là xu hướng chiến lược quy mô lớn. Tiêu biểu là Trung Quốc với mô hình "làng đại học" (university towns).

Đây là quốc gia thực hiện triệt để nhất. Từ đầu những năm 2000, nước này xây dựng hàng loạt "thành phố đại học" ở ngoại ô Quảng Châu, các quận Xương Bình, Phòng Sơn của Bắc Kinh…

Khi xây dựng như vậy, mọi kết cấu hạ tầng được đảm bảo, sinh viên có điều kiện làm việc ngoài giờ học với hệ sinh thái nhà hàng, dịch vụ, doanh nghiệp…

* Những mô hình tương tự ở Nhật Bản, Hàn Quốc và Thái Lan có điểm gì đáng chú ý?

- Ở Nhật Bản, từ thập niên 1970 đã di dời Đại học Tsukuba cùng hàng chục viện nghiên cứu ra Tsukuba Science City (cách Tokyo khoảng 50km) để tạo thành siêu trung tâm đổi mới sáng tạo.

Chính phủ Hàn Quốc dời nhiều viện nghiên cứu và thành lập cơ sở mới của các đại học lớn tại Songdo (Incheon) hoặc Sejong để giảm tải cho Seoul.

Ở Thái Lan, có ba mô hình: "hai đầu gánh" của Thammasat University với cơ sở 1 ở nội đô Bangkok và cơ sở 2 ở Pathum Thini cách trung tâm 40km; các cụm "đô thị đại học"; đại học vùng.

Những mô hình này tận dụng đất đai ngoại ô giá rẻ để xây dựng hệ sinh thái, đồng thời giữ cơ sở nội thành cho các chuyên ngành gắn với trường học, bệnh viện, trung tâm tài chính, ngân hàng…

* Tại Việt Nam, chủ trương di dời các trường đại học ra khỏi khu vực trung tâm đô thị để chuyển ra ngoại thành được đặt ra từ đầu những năm 2000. Ông đánh giá thế nào về việc di dời đại học trong nước?

- Ở nước ta, chủ trương này được đặt ra từ đầu những năm 2000. Năm 2001, Thủ tướng có quyết định quy hoạch mạng lưới trường đại học, cao đẳng giai đoạn 2001 - 2010, lần đầu định hướng xây dựng các khu đại học tập trung rộng lớn.

Trong giai đoạn này, chủ trương xây dựng Đại học Quốc gia Hà Nội tại Hòa Lạc (Thạch Thất, Hà Nội, cách trung tâm 30km) và Đại học Quốc gia TP.HCM tại Thủ Đức/Dĩ An (hơn 600ha).

Sau 25 năm, khu đô thị Đại học Quốc gia TP.HCM mới có diện mạo tương đối rõ. Nơi đây cần tiếp tục xây dựng để hình thành hệ sinh thái đại học, có khu giải trí, giúp sinh viên hứng thú học tập và sinh hoạt tại chỗ.

Một mục tiêu khi di dời các trường đại học khỏi trung tâm là giảm áp lực lên hạ tầng đô thị, trong đó có ùn tắc giao thông. Nhưng thực tế giao thông đô thị không chỉ do các trường đại học gây ra, mà còn liên quan nhiều yếu tố khác.

Đô thị đại học phải có hệ sinh thái

* Theo ông, để một khu đô thị đại học thực sự thu hút sinh viên thì cần những điều kiện gì?

- Sinh viên thế hệ gen Z rất năng động, nếu khu đô thị đại học không đủ dịch vụ đáp ứng đời sống tinh thần thì họ sẽ chạy về trung tâm thành phố.

Như vậy cần tạo ra các "thành phố đại học" với hệ sinh thái có khu khởi nghiệp sáng tạo; dành quỹ đất mời gọi doanh nghiệp đặt văn phòng ngay trong trường để sinh viên giới thiệu sản phẩm nghiên cứu. Từ đó gắn kết nhà trường và doanh nghiệp, hình thành các trung tâm nghiên cứu, sáng tạo, khởi nghiệp…

Các nhà hàng, khách sạn, cửa hàng dịch vụ cũng phải có trong khu đô thị để sinh viên có thể thực tập hoặc làm thêm kiếm thu nhập. Đồng thời sớm ưu tiên kết nối giao thông thuận lợi giữa khu đô thị đại học với trung tâm thành phố, giữa cơ sở nội thành và ngoại thành, chừng 30 phút trở lại.

* Việc di dời các trường đại học ở nội thành các thành phố lớn đi quá xa có thể dẫn đến những khó khăn gì?

- Với thực tế hiện nay, di dời các trường đại học ở nội thành các thành phố lớn đi quá xa sẽ gây khó khăn trong tuyển sinh, cho người học; đội ngũ cán bộ, giảng viên cũng khó gắn bó với trường mà chuyển sang trường khác.

Những điều này vô tình đẩy một trường đại học bị di dời vào chỗ bế tắc.

Đại học Quốc gia TP.HCM dành 1.875 tỉ đồng, chạy đua AI, chip, robot, công nghệ lượng tử

Đại học Quốc gia TP.HCM công bố lộ trình nghiên cứu và phát triển công nghệ chiến lược để tập trung nghiên cứu, trong đó AI, chip bán dẫn, robot, công nghệ lượng tử và hàng không - vũ trụ được đặt trong những hướng ưu tiên.