Đại học nước ngoài xử lý 'lạm phát' bằng giỏi thế nào?

Tại Đại học Harvard (Mỹ), điểm cao nhiều đến mức trường khó phân biệt thành tích người học. Ở Anh, cơ quan quản lý tìm cách xác định phần tăng nào có thể giải thích bằng đầu vào và ngành học, phần nào cần tiếp tục xem xét.

Điểm đại học cao đến mức khó phân biệt sinh viên

Theo Harvard Gazette, trang tin chính thức của Đại học Harvard, hơn 60% điểm chữ được trao cho sinh viên Harvard College năm 2025 là A. Năm 2010, tỉ lệ này khoảng một phần ba. Trong 15 năm, trung vị điểm trung bình tích lũy lúc tốt nghiệp tăng từ 3,56 lên 3,83 trên thang 4.

Giải thưởng Sophia Freund dành cho người có điểm trung bình cao nhất từng gây chú ý nếu có hai người đồng hạng, nay được chia cho hàng chục người. Danh hiệu tốt nghiệp summa cum laude, dành cho nhóm 5% đứng đầu, có ngưỡng điểm gần sát 4,0. 

Tại Anh, Office for Students (OfS), cơ quan quản lý độc lập về giáo dục đại học ở Anh, ghi nhận 28,8% người tốt nghiệp thuộc phạm vi thống kê nhận bằng first-class, hạng cao nhất, năm học 2023-2024. Tỉ lệ này giảm ba năm liên tiếp sau mức đỉnh 37,7% năm 2020-2021, nhưng vẫn gần gấp đôi mức 15,8% năm 2010-2011.

OfS dùng mô hình thống kê xét đến ngành học, kết quả đầu vào và những yếu tố khác. Tỉ lệ bằng hạng nhất mà mô hình dự kiến là 17,7%, thấp hơn thực tế 11,1 điểm phần trăm. Như vậy, gần 40% số bằng hạng nhất chưa được mô hình giải thích.

Tất nhiên không đủ để kết luận những bằng ấy được chấm sai hay đại học "nới tay", OfS cho rằng cũng phải thừa nhận khả năng chất lượng dạy và học được cải thiện. Ngoài ra, thay đổi cách đánh giá hoặc công thức tính xếp loại cũng có thể đẩy điểm lên.

Ở Ireland, Cơ quan Giáo dục đại học (HEA) công bố số liệu trong hệ thống cơ sở được cấp kinh phí công thuộc báo cáo. Trong đó, 22,1% người tốt nghiệp chương trình cử nhân danh dự (honours) năm 2024 nhận bằng hạng nhất, 48,9% nhận hạng nhì bậc trên. Hai nhóm chiếm tổng cộng 71%.

Tỉ lệ hạng nhất giảm từ 24,4% năm 2022 xuống 22,4% năm 2023 rồi 22,1% năm 2024. HEA cho biết xu hướng tăng các hạng bằng cao đã xuất hiện trước COVID-19 và gia tăng trong những khóa chịu ảnh hưởng của dịch. 

Giới hạn điểm A, công khai cách chấm

Theo FAS Current, trang tin của đơn vị Khoa học và Nghệ thuật thuộc Đại học Harvard, tháng 5-2026, giảng viên thông qua quy định giới hạn số điểm A trong mỗi lớp ở mức 20% số sinh viên đại học cộng thêm bốn người.

Lớp 10 người được tối đa sáu điểm A, lớp 150 người được tối đa 34. Điểm A- không bị giới hạn. Quy định có hiệu lực từ mùa thu 2027.

Giáo sư khoa học máy tính Stuart Shieber, trưởng tiểu ban xây dựng chính sách thuộc Ủy ban Chính sách đào tạo đại học của Đại học Harvard, cho rằng lạm phát điểm là vấn đề kéo dài, đòi hỏi hành động chung. "Ai cũng thấy, nhưng không một giảng viên nào có thể tự mình giải quyết", ông nói. 

Chính sách gặp phản đối từ một bộ phận sinh viên và giảng viên vì bị cho là quá nghiêm hoặc can thiệp quyền tự do học thuật.

Trước đó, Harvard đã yêu cầu các khoa thảo luận hằng năm về tiêu chí chấm và công bố cách đánh giá. Giảng viên phải xác định yêu cầu của từng bài tập dựa trên mục tiêu học tập, chia sẻ với sinh viên. Từ mùa xuân 2025, các khoa được cung cấp dữ liệu điểm, giảng viên có bảng theo dõi để xem kết quả chấm trong trường.

Trong khi đó, tại một cuộc phỏng vấn với Harvard Gazette, giáo sư Joshua Greene, thành viên tiểu ban, cho rằng sinh viên giỏi cần giải được câu hỏi khác với dạng đã gặp bằng cách vận dụng nguyên lý đã học. "Những sinh viên giỏi nhất phải khiến giảng viên của mình bất ngờ", ông nói.

Ở Ireland, Cơ quan Chất lượng và Văn bằng (QQI) phối hợp với các đơn vị cấp bằng tìm nguyên nhân thay đổi xếp loại. Báo cáo thường niên 2024 mô tả việc nghiên cứu từng chương trình, thu thập quy định xếp loại của các trường rồi phân tích dữ liệu.

QQI lưu ý điểm tăng có thể đi cùng yêu cầu đầu ra rõ hơn, phản hồi tốt hơn và đánh giá trải đều trong năm. Cơ quan này cũng đề cập việc nhà tuyển dụng xem đồ án, báo cáo thực tập, bài luận và hỏi người hướng dẫn về năng lực ứng viên, thay vì chỉ dựa vào xếp hạng bằng tốt nghiệp.

Siết chất lượng đầu ra, tỉ lệ tốt nghiệp xuất sắc sẽ giảm

Tỉ lệ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc, giỏi cao đặt ra yêu cầu siết chặt kiểm tra, đánh giá và chuẩn đầu ra, bảo đảm bằng cấp phản ánh đúng năng lực người học.