Theo Cổng thông tin Phật giáo, dù mỗi vùng miền có cách thức khác nhau, tinh thần chung vẫn là tưởng niệm và tri ân tổ tiên. Tuy nhiên dưới góc nhìn Phật giáo, điều quan trọng không nằm ở nghi thức rườm rà, mà ở tâm hiếu và cách thực hành đúng chánh pháp.

Dưới đây là bảy điều cần lưu ý:

1. Hiểu đúng ý nghĩa: tưởng niệm, không phải “tiễn đi”

Theo giáo lý nhân quả và luân hồi, người đã mất tùy nghiệp mà tái sinh vào cảnh giới tương ứng. Không ai “về ăn Tết” rồi “đi” theo nghĩa vật lý. Lễ cúng mùng 3 vì thế không phải là nghi thức tiễn đưa linh hồn, mà là dịp con cháu tưởng nhớ công ơn sinh thành, nuôi dưỡng tâm hiếu kính. Hiểu đúng để tránh rơi vào mê tín.

2. Lấy tâm hiếu làm gốc

Trong đạo Phật, hiếu là nền tảng của mọi thiện hạnh. Đức Phật dạy hiếu với cha mẹ là phước lớn. Lễ cúng chỉ có ý nghĩa khi con cháu khởi tâm biết ơn, nhớ đến công đức tổ tiên và nguyện sống xứng đáng. Nếu chỉ bày mâm cao cỗ đầy mà lòng hời hợt, lễ sẽ mất phần tinh túy.

3. Đơn giản, trang nghiêm, tránh phô trương

Phật giáo đề cao sự giản dị. Mâm cúng không cần xa hoa, quan trọng là thanh tịnh và đủ đầy trong khả năng gia đình. Có thể là cơm canh, hoa quả, trà nước. Tránh đua nhau bày biện linh đình để “bằng chị bằng em”, bởi tâm so sánh và phô trương đi ngược tinh thần chánh niệm.

4. Hạn chế đốt vàng mã

Đốt vàng mã là tập tục dân gian, không phải giáo lý Phật giáo. Phật dạy người sống tạo phước thiện để hồi hướng cho người đã khuất, chứ không dạy “gửi” vật chất qua lửa. Thay vì tốn kém vào vàng mã, gia đình có thể làm việc thiện - giúp người nghèo, ủng hộ quỹ từ thiện - rồi hồi hướng công đức cho ông bà. Công đức ấy mới là “hành trang” thiết thực.

5. Tụng kinh, niệm Phật và hồi hướng công đức

Sau khi dâng hương, gia đình có thể tụng một thời kinh ngắn như Kinh A Di Đà, Kinh Vu lan, hoặc niệm Phật. Quan trọng là hồi hướng: “Nguyện đem công đức này hồi hướng cho hương linh…”. Theo chánh pháp, chính tâm thiện và năng lực công đức mới có thể trợ duyên cho người đã mất, nếu họ đủ duyên thọ nhận.

6. Giữ hòa khí trong gia đình

Không ít nơi, ngày cúng lại trở thành dịp tranh cãi chuyện thừa kế, hơn thua, trách móc. Điều ấy hoàn toàn trái với tinh thần báo hiếu. Lễ cúng đưa ông bà trước hết là nhắc con cháu sống hòa thuận, đoàn kết. Một lời nhường nhịn, một cái bắt tay làm hòa trong ngày này còn quý hơn mâm cao cỗ đầy.

7. Chuyển hóa thành hành động cụ thể sau lễ

Sau khi nhang tàn, điều quan trọng không phải là “đã làm xong lễ”, mà là mình sống thế nào tiếp theo. Hãy xem đây là dịp phát nguyện: năm mới sẽ chăm sóc cha mẹ còn sống tốt hơn, giữ gìn nề nếp gia phong, làm việc lương thiện, tránh điều xấu ác. Đó mới là cách báo hiếu bền lâu.

Mùng 3 Tết vì thế không chỉ là một ngày nghi lễ, mà là cơ hội nhìn lại mối dây gia tộc và đạo lý làm người. Theo Phật giáo, hiếu không dừng ở bàn thờ, mà lan tỏa trong cách ta đối xử với cha mẹ hiện tiền và với mọi người xung quanh.

Nếu trong ngày này, mỗi gia đình biết thắp lên một nén hương bằng tâm thanh tịnh, bớt đi một chút mê tín, thêm vào một chút hiểu biết chánh pháp, thì lễ cúng đưa ông bà sẽ trở thành một nét đẹp văn hóa vừa truyền thống vừa sáng trong. Và khi lòng con cháu an hòa, biết sống thiện lành, thì đó chính là mùa xuân lâu dài nhất dâng lên tổ tiên.

Văn khấn cúng mùng 3 Tết 2026 chuẩn

Cổng thông tin Phật giáo Việt Nam gợi ý văn khấn cúng mùng 3 (mãn Tết) chuẩn.