Khi nhận ra con thay đổi, liệu gia đình còn kịp kéo con ra khỏi những ảnh hưởng từ nội dung, hội nhóm độc hại, nội dung không gian mạng?

Khi hội nhóm độc hại, nội dung trên mạng bắt đầu ảnh hưởng đến trẻ

Nhìn hai con gái 11 tuổi và 8 tuổi chúi đầu vào điện thoại, chị Ánh Dương (32 tuổi, ngụ phường Đông Hưng Thuận, TP.HCM) nạt lớn: “Làm bài tập đi, coi điện thoại miết! Chút nữa mẹ kiểm tra đó”. Dù vậy, hai bé vẫn mải mê lướt mạng, hội nhóm, xem những clip hài nhảm, chửi tục xưng “tao”, "mày”.

Chị Dương than rất mệt mỏi khi thấy con như vậy, nhưng chẳng có cách nào nữa. Chị nói nặng, nói nhẹ, con chỉ cất điện thoại chốc lát rồi đâu lại vào đó hoặc hét lên, đùng đùng bỏ đi.

Có lần, bé út của chị hét lớn, ném điện thoại vào tường. Điện thoại nứt màn hình, con vào phòng chốt cửa khiến chị vừa bực vừa sợ vì không mở cửa được.

Dành thời gian quan sát con, chị Dương giật mình thấy con hay nóng nảy, không kiềm chế được cảm xúc. 

Lần khác, con gái lớn đi học về với vết bầm trên trán nhưng gặng hỏi mãi vẫn không nói lý do. Đến khi chị gọi điện cho cô giáo chủ nhiệm mới biết bé gây gổ trên trường với bạn.

Anh Minh Quân (38 tuổi, ngụ tại Huế) từng nghĩ con trai 13 tuổi chỉ mê game, tham gia mấy hội nhóm game online như nhiều bạn đồng trang lứa. Mỗi ngày sau giờ học, cậu thường đóng cửa phòng, đeo tai nghe và dành hằng giờ trước màn hình. Hễ được nhắc nghỉ chơi, con cáu gắt, nói chuyện cộc lốc.

Điều khiến anh Quân lo lắng là con ít trò chuyện hơn, thường xuyên thức khuya, dễ nổi nóng và bắt đầu sử dụng nhiều từ ngữ tục tĩu. Có lần, chỉ vì bị yêu cầu tắt máy để ăn cơm, cậu bé lớn tiếng, đập mạnh bàn rồi bỏ vào phòng.

Anh Quân cũng cho ăn đòn, rồi cũng lắc đầu ngao ngán, chả biết làm sao.

Nhóm độc hại gieo gì vào suy nghĩ của trẻ?

Theo thạc sĩ tâm lý Nguyễn Thị Tâm (Trung tâm Đào tạo ứng dụng khoa học tâm lý Hồn Việt), từ góc độ tâm lý, chúng ta không nên nhìn một đứa trẻ tiếp cận hội nhóm độc hại chỉ như đứa trẻ hư hoặc thiếu sự quản lý của cha mẹ.

Đằng sau việc tìm đến một cộng đồng trên mạng đôi khi là nhu cầu rất căn bản của tuổi vị thành niên: được thuộc về, được công nhận, lắng nghe và được cảm thấy mình có giá trị.

Đặc biệt ở lứa tuổi này, khi bản sắc cá nhân đang hình thành. Một cộng đồng trên mạng có thể dần trở thành một phần bản sắc của trẻ.

Nếu cộng đồng đó liên tục củng cố những niềm tin cực đoan, thù ghét hoặc bạo lực, trẻ có thể dần bình thường hóa những điều trước đây mình từng cho là bất thường.

“Tuy nhiên, cần rất thận trọng khi nói rằng mạng xã hội là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến hành vi bạo lực. 

Thực tế thường là sự tương tác của nhiều yếu tố: trạng thái tâm lý, những tổn thương hoặc khó khăn trước đó, quan hệ gia đình - bạn bè, khả năng điều chỉnh cảm xúc, môi trường xã hội và mức độ tiếp xúc với nội dung độc hại”, ThS Tâm nói.

Trong vụ việc tấn công bạn học tại Thạnh An (TP.HCM), thông tin chính thức hiện nay cho thấy nam sinh có những biểu hiện tâm lý, cảm xúc chưa ổn định và từng được điều trị liên quan đến stress, hành vi và cảm xúc. Đồng thời em tiếp cận nội dung tiêu cực từ một hội nhóm trên mạng xã hội. 

Vì vậy, cha mẹ không nên chỉ hỏi “con dùng điện thoại bao nhiêu tiếng?”, mà cần quan tâm sâu hơn: “Con đang xem gì?”, “con đang giao tiếp với ai?”, “những điều đó đang khiến con suy nghĩ như thế nào?”. Và quan trọng nhất là “dạo này con đang trải qua điều gì?”.

Những dấu hiệu tâm lý ở con mà cha mẹ cần lưu tâm

Thạc sĩ tâm lý Nguyễn Thị Tâm cho biết những dấu hiệu cha mẹ nên lưu tâm gồm sự thay đổi rõ rệt và kéo dài về cảm xúc, thu mình hoặc nổi giận bất thường. Trẻ mất hứng thú với những hoạt động trước đây từng yêu thích, thay đổi mạnh về cách nhìn con người và xã hội.

Con bắt đầu lý tưởng hóa bạo lực hoặc các hành vi cực đoan, tham gia những cộng đồng mạng bí mật. Và đặc biệt là những dấu hiệu chuyển từ suy nghĩ sang chuẩn bị cho một hành vi nguy hiểm.

Nhưng cách ứng xử cũng rất quan trọng. Nếu cha mẹ phản ứng ngay bằng cách mắng mỏ, tịch thu điện thoại hoặc kết luận “con bị mạng xã hội đầu độc”, trẻ có thể học cách che giấu kỹ hơn thay vì chia sẻ thật hơn.

"Điều chúng ta cần xây dựng không chỉ là kiểm soát trẻ trên Internet, mà là tạo ra một mối quan hệ trong đó trẻ biết rằng: khi gặp một điều đáng sợ, một cộng đồng độc hại, suy nghĩ cực đoan hay một cảm xúc mà mình không kiểm soát được, trẻ có một người lớn đủ an toàn để tìm đến", ThS Tâm nói.

Vì đôi khi hàng rào bảo vệ trẻ tốt nhất không phải là một phần mềm kiểm soát điện thoại, mà là một mối quan hệ đủ tin cậy để trẻ dám nói thật.

Chúng ta không quy chụp trẻ, không đổ lỗi cho mạng xã hội, cũng không đổ lỗi đơn giản là do cha mẹ. Ta nên đặt vấn đề ở đúng bản chất: đó là đứa trẻ dễ tổn thương trong một môi trường số có khả năng khuếch đại, cộng thêm sự tham gia vào hội nhóm khiến trẻ được củng cố niềm tin sai lệch, đồng thời thiếu vắng sự kết nối và can thiệp đủ sớm.

Khi hội nhóm mạng xã hội dẫn lối lệch lạc - Kỳ 5: Khi những tâm hồn 'tan vỡ' gặp nhau

Thời gian qua, nhiều gia đình đưa con đi khám tâm lý khi phát hiện các hành vi tự hại, mất kiểm soát cảm xúc, ám ảnh bạo lực.