Theo PGS.TS Lê Văn Anh Cường, Trường đại học Khoa học tự nhiên (Đại học Quốc gia TP.HCM), việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ gặp nhiều khó khăn khi thông tin lưu trữ không đầy đủ, nhân chứng lịch sử tuổi cao và điều kiện thực địa đã thay đổi theo thời gian.

Tại nhiều nơi đô thị hóa, địa hình đã bị san lấp hoặc xây dựng lại, khiến các dấu vết chôn cất không còn có thể nhìn thấy bằng mắt thường. Việc khoanh vùng vì vậy phải mở rộng trên diện tích lớn, kéo theo thời gian và chi phí khảo sát tăng.

Vì vậy, vật lý địa cầu là tổ hợp phương pháp hỗ trợ quan trọng, cho phép khảo sát mà không cần đào bới và có thể phát hiện những thay đổi bên dưới mặt đất.

Những thay đổi này liên quan đến độ chặt của đất, độ ẩm, cấu trúc đất hoặc sự xuất hiện của vật thể bị chôn vùi.

Cụ thể hơn, tổ hợp có phương pháp radar xuyên đất (GPR) dùng sóng điện từ tần số cao phát xuống lòng đất và thu lại tín hiệu phản xạ từ các lớp đất khác nhau. Khi gặp những khu vực bị xáo trộn như hố đã lấp lại hoặc nơi có vật thể chôn bên dưới, tín hiệu thu về sẽ khác so với khu vực xung quanh, từ đó giúp nhận biết các vị trí đáng chú ý.

Ưu điểm của GPR là hiển thị hình ảnh mặt cắt bên dưới lòng đất, giúp phát hiện nhanh những điểm bất thường trong phạm vi khảo sát nông. Tuy nhiên, khả năng "nhìn sâu" phụ thuộc vào loại đất, đặc biệt là độ ẩm và khả năng dẫn điện, nên hiệu quả có thể khác nhau ở từng khu vực.

Thứ hai là phương án đo điện trở suất dòng một chiều (ERT) hoạt động bằng cách đưa dòng điện xuống đất thông qua hệ thống điện cực. Tùy vào độ ẩm, thành phần và cấu trúc đất, dòng điện sẽ truyền đi khác nhau, từ đó cho thấy những khu vực có sự thay đổi bên dưới mặt đất.

So với radar xuyên đất, phương pháp này có thể khảo sát sâu hơn và dùng được trong nhiều loại địa hình khác nhau. Nhưng việc đo cần bố trí điện cực trên mặt đất, mất nhiều thời gian hơn và phụ thuộc vào điều kiện khu vực khảo sát.

Việc kết hợp hai phương pháp trên sẽ tăng độ chính xác khi khoanh vùng. Trong đó, GPR cho hình ảnh phản xạ dưới lòng đất, còn ERT cho biết sự thay đổi về tính chất đất. Khi đối chiếu hai nguồn dữ liệu này, việc xác định khu vực sẽ rõ ràng hơn so với chỉ dùng một phương pháp.

Bên cạnh đó, quá trình phân tích còn có thể được hỗ trợ bởi các công nghệ như cảm biến điện từ, khảo sát địa chấn nông, công nghệ bản đồ 3D, thiết bị bay không người lái, bản đồ số và AI giúp tổng hợp, xử lý dữ liệu hiệu quả hơn.

Tổ hợp phương pháp vật lý địa cầu này đã được PGS.TS Lê Văn Anh Cường trình bày tại hội thảo xác minh, kết luận thông tin mộ liệt sĩ tập thể chôn tại nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán (khu vực công viên Lê Thị Riêng) tổ chức ngày 8-6, Ban Chỉ đạo 515, TP.HCM cơ bản thống nhất.

Thứ trưởng Bộ Quốc phòng: Ngoài công viên Lê Thị Riêng, còn mộ liệt sĩ tại Tân Sơn Nhất, Xuyên Mộc

Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu cho biết sẽ chỉ đạo hỗ trợ TP.HCM thiết bị, con người để khai quật mộ liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng và xác minh thêm thông tin ở một số điểm khác.