Phóng to

Cảnh trong phim Khi người ta yêu

Việc cổ phần hóa ba hãng phim (Hãng phim Truyện VN, Hãng phim Truyện 1 và Hãng phim Giải phóng), dự kiến sẽ thực hiện vào năm 2005 đang làm "nóng" dư luận bởi hàng loạt vấn đề cần được giải quyết, tạo "mặt bằng" cho mô hình hoạt động mới của điện ảnh VN vốn bị xem là "tẻ nhạt" và... lãng phí.

Cổ phần hóa là một "động lực" phát triển

NSND, đạo diễn Hải Ninh khẳng định: "Vấn đề cổ phần hóa ba hãng phim đáng lẽ phải được thực hiện từ lâu rồi. Có chịu trách nhiệm đến cùng sản phẩm do mình làm ra, điện ảnh mới dũng cảm "xốc" lại toàn bộ quy trình sản xuất và bán sản phẩm. Lúc đó, quản lý mới ra quản lý, nghệ sĩ ra nghệ sĩ, không có chuyện diễn viên nhảy ra làm đạo diễn, quay phim cũng làm đạo diễn...

Đạo diễn là một nghề, quay phim là một nghề... phải có năng khiếu, được học, được đào tạo bài bản mới có thể làm tốt công việc của mình. Làm phim bằng tiền góp vốn, việc chọn ai làm đạo diễn, ai quay phim... sẽ không phải là chuyện "xếp hàng chờ tới lượt", như hiện nay. Người tài sẽ được nhiều nơi thuê, những người kém hơn sẽ phải tự nâng kiến thức của mình để không bị ...ế".

"Sự chuyển đổi mô hình hoạt động không phải là điều gì đáng sợ đối với những người có nghề. Cổ phần hóa không phải là con "ngáo ộp" mà là xu thế tất yếu, là chương trình phát triển lâu dài và văn minh. Nhìn ở góc độ tích cực, đây là cơ hội tốt cho điện ảnh thúc đẩy sự hình thành và hoàn thiện những mối quan hệ phát triển đa chiều khác. Cánh cửa của điện ảnh sẽ được mở ra nhiều hướng, thiết lập quan hệ với nhiều ngành nghề khác trong xã hội, mở rộng phạm vi hoạt động của điện ảnh sang địa hạt truyền hình, internet, các công ty sản xuất băng đĩa..., thậm chí có thể kết hợp các dịch vụ kinh doanh giải trí kinh doanh điện ảnh theo mô hình "khép kín" để hỗ trợ điện ảnh lấy thu bù chi... Trong ngân sách của Nhà nước có hàng nghìn tỷ hỗ trợ các doanh nghiệp thực hiện chủ trương cổ phần hóa. Điện ảnh VN nên tận dụng cơ hội này để mời các chuyên gia nước ngoài có kinh nghiệm trong lĩnh vực cổ phần hóa điện ảnh tư vấn, tham góp ý kiến. Không thể nóng vội, cũng không thể duy ý chí, muốn thành công và đem lại hiệu quả tốt cho xã hội cần phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng cho bước chuyển đổi mô hình hoạt động này".

Với mô hình hoạt động mới, 51% cổ phần của Nhà nước giao cho các hãng nắm quyền chủ đạo, vai trò tuyên truyền của điện ảnh đương nhiên vẫn sẽ bảo đảm và chắc chắn sẽ có điều kiện nâng cao hiệu quả hơn nữa.

Bởi, ngay cả những bộ phim đặt hàng phục vụ công tác tuyên truyền cũng sẽ phải "đấu thầu" đạo diễn, quay phim, thiết kế để "chọn mặt gửi vàng" làm phim dở sẽ mất cơ hội tham gia đấu thầu ở những phim sau.

49% cổ phần do các cổ đông góp vốn dành để thực hiện những phim thị trường thậm chí có thể liên kết với truyền hình, trở thành những đối tác của họ trọn việc sản xuất phim truyền hình, lấy ngắn nuôi dài để bảo lưu vốn.

VN: Chuẩn bị những gì?

Một số nghệ sĩ khi được hỏi, đều trả lời: "Nước nổi thì bèo nổi". Vấn đề cổ phần hóa, thậm chí chí nói như ông Nguyễn Văn Nam, Giám đốc Hãng phim Truyện VN nếu cổ phần hóa bộ khung của hãng chỉ cần khoảng 20-30 người... muốn có lương các nghệ sĩ phải làm, phim phải bán được... cũng không làm họ quá bận tâm.

Vào thời điểm này, một số phim tài trợ và đặt hàng vẫn đang được triển khai. Nhiều nghệ sĩ đã có chân trong các đoàn phim, nên yên trí lớn... dù cổ phần 49% hay 100% thì một đoàn làm phim vẫn phải có đủ thành phần sáng tạo chủ chốt: đạo diễn, quay phim, họa sĩ thiết kế, hóa trang, phục trang... nếu có tài, có kinh nghiệm thì chẳng lo không có việc.

Còn chuyện góp vốn thì đã có vài người ở hãng phim Truyện VN tuyên bố sẵn sàng huy động mua "trọn gói" cổ phần 20 tỷ, sau đó san phẳng hãng phim xây... khách sạn kinh doanh. Đây là điều Nhà nước không muốn, bởi chủ trương cổ phần hóa ba hãng phim là để thúc đẩy điện ảnh phát triển thoát ra khỏi tình trạng trì trệ hiện nay, chứ không phải làm khó hãng phim và nghệ sĩ, nên việc đầu tiên cần chuẩn bị là khơi thông tư tưởng cho các nghệ sĩ tạo cho họ niềm tin vào một sân chơi tôn vinh các tài năng có sự bảo trợ của Nhà nước.

Muốn vậy cần nhanh chóng hoàn thiện Luật Điện ảnh, những điều khoản trong luật phải sát với thực tế, phù hợp với chủ trương cổ phần hóa các hãng phim, như: tiêu chí duyệt kịch bản, duyệt phim (cần có sự khác biệt về tiêu chí xét duyệt giữa phim có tài trợ của Nhà nước và phim làm bằng tiền góp vốn của các cổ đông, ranh giới phân biệt giữa phim hành động và phim bạo lực; cảnh bày tỏ tình cảm, hở hang mức nào thì bị coi là khiêu dâm.

Về điều này ông Nguyễn Văn Nam cho rằng: "Nên phân loại phim theo từng độ tuổi lâu nay, khán giả người lớn toàn phải xem phim... trẻ em". Có những cảnh "yêu đương" đưa vào phim thì bị cắt trong khi đó trên truyền hình phát đầy những cảnh tương tự... ".

Đã cổ phần hóa thì phim làm ra phải thu được vốn và có lãi. Điện ảnh là hàng hóa, muốn bán được hàng phải có cửa hàng nhưng hiện tại hầu hết các cửa hàng để bán sản phẩm "điện ảnh" đều không thuộc quyền quản lý của ngành điện ảnh. Đã có không ít trường hợp phim Việt Nam bị chính các chủ rạp o ép không được cạnh tranh một cách bình đẳng với phim ngoại, sân khấu hài, ca nhạc. Một số rạp đã không coi trọng việc quảng cáo, có rạp còn xếp phim Việt Nam vào những suất chiếu "xấu": 14 giờ, chiếu qua quýt, chiếu lệ rồi "đóng cửa" tuyên bố: Không có khách. Chuyển phim.

Vì thế, Luật Điện ảnh cũng phải quy định rõ tỷ lệ chiếu phim VN tại các rạp; chiếu bao nhiêu phim Việt Nam thì được nhập một phim ngoại. Ngay việc phát sóng phim truyện trên truyền hình Nhà nước cũng cần can thiệp bằng luật. Phải hạn chế phim ngoại nhập, tăng cường đặt hàng các hãng phim trong nước làm phim phát sóng, thậm chí mở một kênh riêng phát phim điện ảnh, nguồn quảng cáo từ kênh này được sử dụng để quay lại tái sản xuất phim điện ảnh nâng cao chất lượng phim. Trung Quốc và nhiều nước khác trên thế giới đã làm điều này, vậy thì tại sao VN không làm được?

Cổ phần hóa là một chủ trương đúng, cần thiết và nên làm từ lâu nhưng muốn tạo được hiệu quả tích cực thì việc chuẩn bị tiền đề cho mô hình hoạt động này cần phải khẩn trương xúc tiến vì tác phẩm điện ảnh không phải là mặt hàng kinh doanh đơn thuần mà là sản phẩm văn hóa, tư tưởng.

Cũng như lĩnh vực xuất bản, sự tham gia của tư nhân thời gian qua đã tạo ra sự phong phú các ấn phẩm trên thị trường, nhưng nếu quản lý không chặt sẽ xảy ra không ít bất cập, gây bức xúc trong dư luận. Một cuốn sách được in ra chỉ mất vài triệu, nhiều lắm cũng chỉ ngót nghét 10-15 triệu... còn sản xuất một bộ phim thì phải mất từ vài trăm triệu (phim video) đến hàng tỷ đồng ( phim nhựa). Nên việc sản xuất phim theo mô hình cổ phần hóa rất cần có một hành lang pháp lý thông thoáng để hoạt đông, trong đó Nhà nước phải có sự ưu đãi về thuế đối với điện ảnh.