Vụ cháy xe khách giường nằm trên quốc lộ 1 qua xã Hưng Thịnh, TP Đồng Nai khiến 7 người tử vong và nhiều người bị thương thêm một lần gióng lên hồi chuông cảnh báo về an toàn trên xe khách.

Bên cạnh nguyên nhân vụ cháy đang được điều tra, nhiều chuyên gia cho rằng đã đến lúc cần nhìn lại cách thiết kế xe khách hiện nay, đặc biệt là lối thoát hiểm và khả năng để hành khách tự cứu mình trong những phút giây sinh tử.

Không làm cửa phía sau nhằm tối ưu diện tích?

Nhiều năm qua, phần lớn xe khách giường nằm và xe khách đường dài tại Việt Nam đều chỉ được thiết kế một cửa lên xuống ở phía trước.

Theo một chuyên gia về kỹ thuật ô tô, đây là lựa chọn xuất phát từ bài toán kinh tế và tối ưu khai thác. Khi chỉ có một cửa, nhà sản xuất sẽ tận dụng được nhiều diện tích hơn để bố trí ghế, tăng số lượng hành khách. Phần đuôi xe cũng giữ nguyên khoang hành lý rộng hơn.

Việc không cắt thêm cửa ở thân xe còn giúp kết cấu khung, sườn thuận lợi hơn trong tính toán chịu lực, tăng độ cứng vững và đơn giản hóa quá trình sản xuất. Tuy nhiên, chính những lợi ích ấy lại bộc lộ khoảng trống về an toàn khi xảy ra hỏa hoạn.

Thực tế cho thấy khi xe khách cháy ngay vị trí cửa trước, ngọn lửa bùng phát, cửa chính rất nhanh bị lửa và khói bao trùm. Trong khoang xe kín, khói độc lan cực nhanh. Chỉ sau vài chục giây đến vài phút, hành khách có thể mất phương hướng, giảm tầm nhìn, thậm chí ngạt khói trước khi lửa kịp lan đến.

"Khi đó toàn bộ hành khách phía sau chỉ còn cách chạy lên cửa trước trong điều kiện vô cùng hỗn loạn. Nếu có thêm một cửa thoát hiểm ở phía sau, cơ hội sống sẽ cao hơn rất nhiều", vị chuyên gia phân tích.

Dù vậy, chuyên gia cũng nhấn mạnh việc thay đổi kết cấu xe không thể thực hiện theo ý chí của doanh nghiệp hay nhà sản xuất. Mọi điều chỉnh đều liên quan đến tiêu chuẩn chịu lực thân xe, phân bố tải trọng, phòng cháy chữa cháy, thử nghiệm va chạm, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và quy trình đăng kiểm.

Do đó việc bổ sung cửa phía sau cần được các cơ quan quản lý, đơn vị đăng kiểm, nhà sản xuất và giới chuyên môn nghiên cứu, thử nghiệm kỹ lưỡng trước khi ban hành thành tiêu chuẩn.

Bên cạnh câu chuyện về cửa thoát hiểm, nhiều kỹ thuật viên về ô tô cho rằng một bất cập khác đang tồn tại trên không ít xe khách là số lượng và vị trí đặt búa thoát hiểm.

Ông Lê Đức Nam, kỹ thuật viên nhiều năm làm trong lĩnh vực xe khách tại Việt Nam, cho biết tùy từng dòng xe, sau khi xuất xưởng, nhà máy thường trang bị từ 6 - 10 búa thoát hiểm và bố trí ở phía trước mặt của hành khách.

"Tuy nhiên, nhiều nhà xe sau khi nhận xe lại tháo cất búa vì sợ trẻ em nghịch phá hoặc thất lạc. Điều này làm mất một phương tiện thoát nạn rất quan trọng. Khi xảy ra cháy, hành khách hoảng loạn không biết tìm búa ở đâu thì gần như mất cơ hội tự thoát thân", ông Nam nói.

Theo ông, giải pháp đơn giản và khả thi là bố trí búa thoát hiểm ở tất cả các phòng hành khách, đặt tại vị trí dễ nhìn, dễ lấy, kèm hướng dẫn sử dụng rõ ràng. Trong điều kiện khói dày đặc, điện mất, mọi người chen lấn, việc chạy lên đầu xe tìm một chiếc búa gần như không thể.

Nếu mỗi khoang đều có búa riêng, hành khách có thể chủ động đập kính cửa thoát hiểm để mở thêm lối ra thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào tài xế hoặc lực lượng cứu hộ.

Ngoài ra, ông Nam cũng đề xuất các xe khách cần bố trí thêm bình chữa cháy xách tay ở nhiều vị trí khác nhau trong xe để hành khách cũng có thể sử dụng ngay khi phát hiện cháy, thay vì chỉ đặt một bình gần vị trí tài xế.

Theo ông, doanh nghiệp vận tải cũng cần thường xuyên tập huấn kỹ năng phòng cháy chữa cháy, thoát nạn cho tài xế và nhân viên phục vụ để không lúng túng khi sự cố xảy ra.

Thoát nạn bằng cách dùng búa thoát hiểm đập vào 4 góc kính

Theo đại diện Phòng Cảnh sát phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ (PC07) Công an TP.HCM, để hạn chế nguy cơ cháy xe khách, doanh nghiệp vận tải cần kiểm tra định kỳ hệ thống điện, hệ thống nhiên liệu và khoang động cơ theo đúng khuyến cáo của nhà sản xuất; không tự ý lắp thêm thiết bị điện làm tăng tải hệ thống.

Đối với xe từ 10 chỗ ngồi trở lên phải trang bị bình chữa cháy phù hợp theo quy định; đồng thời tổ chức tập huấn nghiệp vụ phòng cháy chữa cháy, cứu nạn cứu hộ cho toàn bộ lái xe và phụ xe. Trong khoang hành khách cần dán bảng hướng dẫn thoát nạn, nội quy phòng cháy chữa cháy bằng hình ảnh để hành khách dễ nhận biết.

PC07 cũng khuyến cáo tài xế phải kiểm tra đèn báo lỗi, tình trạng rò rỉ nhiên liệu, áp suất lốp trước khi khởi hành; tuyệt đối không vận chuyển hàng hóa nguy hiểm cháy nổ trên xe khách. 

Đối với hành khách, không mang theo chất dễ cháy, không hút thuốc trên xe, không để hành lý chắn lối đi và ngay khi lên xe cần quan sát vị trí bình chữa cháy, búa thoát hiểm cũng như cửa thoát hiểm gần nhất.

Theo hướng dẫn của lực lượng cảnh sát phòng cháy chữa cháy, khi phát hiện mùi khét, khói hoặc lửa trên xe khách, tài xế phải lập tức bật đèn cảnh báo, đưa xe vào vị trí an toàn, tắt máy và ngắt nguồn điện tổng. Lái xe, phụ xe nhanh chóng mở toàn bộ cửa để sơ tán hành khách. Nếu cửa tự động bị liệt phải sử dụng lẫy mở cửa khẩn cấp bằng tay.

Trường hợp cửa chính không thể mở, cần sử dụng búa thoát hiểm đập vào bốn góc kính hông - vị trí yếu nhất của kính cường lực - để tạo lối thoát. Hành khách nên dùng khăn, khẩu trang hoặc vạt áo che kín mũi, miệng, cúi thấp người hoặc bò sát sàn xe khi di chuyển vì khói độc luôn tích tụ phía trên.

Sau khi thoát ra ngoài, nếu đám cháy còn nhỏ có thể sử dụng bình chữa cháy để dập lửa; nếu cháy lớn cần nhanh chóng rời khỏi khu vực nguy hiểm và gọi lực lượng cảnh sát phòng cháy chữa cháy qua số 114.

Cháy xe khách, cửa chính bị lửa chặn: Thoát nạn thế nào để tăng cơ hội sống?

Khi lửa bùng ngay cửa lên xuống xe khách, chen về phía trước có thể rất nguy hiểm. Chuyên gia hướng dẫn cách tìm cửa thoát hiểm, phá kính và thoát thân.