Theo ông Don Lam, Tổng giám đốc và cổ đông sáng lập Tập đoàn VinaCapital, quỹ đầu tư hiện quản lý gần 4 tỉ USD, phát triển IFC là một trong những trụ cột then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của Việt Nam trong 25 năm tới.

"Bến đỗ" dòng vốn hôm nay định hình kinh tế 25 năm tới

* Theo ông, việc quyết tâm vận hành IFC sẽ giúp gỡ nút thắt và tạo cú hích nào cho kinh tế Việt Nam?

- Khi nhìn về chiến lược dài hạn, tôi cho rằng Việt Nam đang đứng trước cơ hội định vị lại vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu, rất cần khả năng huy động, phân bổ dòng vốn lớn và dài hạn cho lĩnh vực ưu tiên như: công nghệ, hạ tầng, công nghệ tài chính và chuyển đổi năng lượng.

Thực tế cho thấy doanh nghiệp (DN) tư nhân Việt Nam dù rất năng động, vẫn phụ thuộc lớn vào vốn ngân hàng, với chi phí cao trong khu vực châu Á, khiến năng lực cạnh tranh bị hạn chế. Nền kinh tế gặp trở ngại thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình.

Trong bối cảnh đó, IFC được kỳ vọng hiện thực mục tiêu tạo ra giá trị kinh tế - xã hội thiết thực cho người dân và DN, tháo gỡ "nút thắt" tồn tại lâu nay và nâng tầm vị thế quốc gia.

Qua đó, nền kinh tế tiếp cận dòng vốn toàn cầu bằng các công cụ tài chính hiện đại chưa được áp dụng rộng rãi ở nước ta như: mô hình quỹ hợp danh hữu hạn, quỹ tín thác, sản phẩm phái sinh, tài sản số, chứng khoán hóa tài sản xanh…

Cùng IFC, việc nâng hạng thị trường chứng khoán lên nhóm mới nổi cũng sẽ giúp Việt Nam tiếp cận trực tiếp dòng vốn quy mô lớn từ các định chế quản lý khối tài sản hàng nghìn tỉ USD. Đặc biệt, doanh nghiệp trong nước không phải "đi vòng" qua nước ngoài để gọi vốn hay thực hiện thương vụ lớn.

Cần nhấn mạnh, Việt Nam đang quyết tâm cải cách thể chế, sẵn sàng áp dụng cơ chế đặc thù và thử nghiệm chính sách vượt khung. Đây chính là "cửa sổ cơ hội" để 5-7 năm tới, đất nước triển khai các sáng kiến đột phá, từng bước hiện diện trên bản đồ trung tâm tài chính toàn cầu.

* Ông đã "mai mối" nhiều tỉ phú, doanh nghiệp lớn đến Việt Nam đầu tư. Có gì đặc biệt ở các cuộc kết nối này?

- Nhiều tỉ phú quốc tế coi trọng sự chân thành và cách làm thật hơn là vẻ hào nhoáng. Thay vì nhà hàng 5 sao, họ thích thú những trải nghiệm đời thường ở Việt Nam như ăn phở, ngồi quán vỉa hè, cảm nhận nhịp sống phố xá. Khi hiểu về con người và văn hóa, họ mới tính chuyện đầu tư.

Song song, tùy từng quốc gia và nền văn hóa, chúng tôi tư vấn các cách tiếp cận phù hợp cho những người có trách nhiệm của Việt Nam. Chẳng hạn, nhà đầu tư Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore… thường thích bữa cơm tối gần gũi, trong khi nhà đầu tư Mỹ và châu Âu lại ưu tiên gặp gỡ vào các bữa sáng hoặc bữa trưa.

Không đơn thuần là kết nối qua ẩm thực Việt, đây còn là dịp để trao đổi cởi mở, thân tình và hiểu rõ mong muốn. Có niềm tin vững, họ mạnh dạn đầu tư vào Việt Nam hơn, đúng tinh thần "làm bạn trước khi làm ăn".

Với hơn 20 năm tham dự Diễn đàn Kinh tế thế giới tại Davos (Thụy Sĩ), tôi cũng nhận thấy đây là nơi rất phù hợp để tiếp cận nhà đầu tư toàn cầu. Nhiều năm qua, VinaCapital thường xuyên tổ chức hội thảo tại đây, kết nối lãnh đạo Chính phủ và doanh nghiệp Việt Nam với các tập đoàn quốc tế. Ở Davos mọi thứ diễn ra tập trung, không cần phải bay khắp nơi để gặp riêng các tập đoàn quốc tế.

Không nặng hình thức, ở nhiều cuộc gặp trong và ngoài nước, lãnh đạo Chính phủ rất cởi mở. Ngoài việc chia sẻ những điểm tích cực, chúng ta cũng thẳng thắn nêu ra những hạn chế và nỗ lực cải thiện. Từ đó, nhà đầu tư cảm nhận được sự minh bạch, tinh thần sẵn sàng đổi mới của Việt Nam.

* Thời gian tới, theo ông, dòng vốn của các quỹ đầu tư trong nước và quốc tế sẽ có xu hướng ưu tiên chảy vào những nhóm ngành nào tại Việt Nam?

- Dòng vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam liên tục dịch chuyển theo từng giai đoạn phát triển của nền kinh tế.

Thời kỳ mới mở cửa, Việt Nam chủ yếu thu hút nhà đầu tư vào các ngành sản xuất như hóa mỹ phẩm, may mặc, giày dép và gia công linh kiện điện tử... với những cái tên tiêu biểu như Unilever, Nissei... Về sau, mở rộng sang lĩnh vực có giá trị gia tăng cao hơn như ngân hàng, logistics.

Hiện GDP tăng trưởng khoảng 8%/năm, thu nhập người dân cải thiện rõ rệt và tầng lớp trung lưu mở rộng nhanh, nhu cầu đối với dịch vụ y tế chất lượng cao và các sản phẩm có giá trị, có thương hiệu ngày càng gia tăng.

Các quỹ đầu tư đang điều chỉnh chiến lược, thay vì chỉ tập trung vào các ngành gia công chi phí thấp, ưu tiên DN có mô hình kinh doanh bền vững, năng lực xây dựng thương hiệu và dư địa tăng trưởng dài hạn, tập trung ở mảng năng lượng sạch, chuyển đổi số, trung tâm dữ liệu…

Chuyện "gieo vốn, ươm mầm" ở Việt Nam

* VinaCapital rót vốn vào nhiều DN lớn hiện nay. Đâu là những thương vụ khiến ông tự hào?

- Với các thương vụ đầu tư, điều tôi tự hào là đóng góp vào sự phát triển của DN Việt ngay từ ban đầu.

Điển hình như Công ty Kinh Đô (nay là KIDO), chúng tôi đầu tư khi DN vẫn còn là công ty gia đình, có nhiều khía cạnh để tiếp tục khai thác tiềm năng. Chẳng hạn, chất lượng bánh kẹo rất ngon, nhưng bao bì chưa bắt mắt bằng hàng nhập từ Thái Lan, Malaysia...

Chúng tôi thuyết phục, rót vốn vào để KIDO nâng cấp thiết bị, cải tiến bao bì, tăng tính cạnh tranh, bật lên với cả hàng ngoại. Nguồn vốn này còn giúp DN mở rộng sản xuất, phát triển sản phẩm mới, tăng chuỗi giá trị, nâng cấp hệ thống quản trị và đẩy nhanh quá trình tái cấu trúc khi cần thiết, đóng vai trò then chốt trong các thương vụ M&A (mua bán và sáp nhập) chiến lược.

Bây giờ KIDO trở thành DN hàng đầu Việt Nam trong ngành hàng tiêu dùng. Họ cũng tiến lên sàn thương mại điện tử và gặt hái thành công.

Với Tập đoàn Hòa Phát, chúng tôi đầu tư ngay từ giai đoạn đầu, tạo nguồn lực để nhập máy móc, nâng cao công nghệ sản xuất thép. Đến nay, DN vững vị thế là tập đoàn tư nhân sản xuất thép lớn bậc nhất Việt Nam, vốn hóa xấp xỉ 8 tỉ USD.

Thực tế cho thấy để xây dựng nhà máy hiện đại hay nhập máy móc công nghệ cao về, nguồn vốn dài hạn rất cần thiết. Nếu vay từ ngân hàng sẽ khó trụ nổi qua chục năm với biến động lãi suất, dễ đứt vốn giữa đường khi kinh doanh gặp trục trặc ngắn hạn.

Sau tất cả, niềm tự hào của các quỹ đầu tư còn ở việc góp phần giúp DN tư nhân Việt Nam tự tin vươn ra thị trường quốc tế.

* Những nhà đầu tư lớn đôi khi được ví von như "cá mập", nhiều người lo ngại, DN thì lo bị thâu tóm. Là "người trong cuộc", ông nhìn nhận thế nào?

- Quan điểm của chúng tôi là quỹ đầu tư rót vốn để hỗ trợ, chứ không phải "thâu tóm" hay lấy luôn công ty. Không có chuyện DN mất quyền kiểm soát. Vì vậy, chúng tôi thường chỉ đầu tư và nắm khoảng 10-30% cổ phần.

Chúng tôi hỗ trợ bằng nguồn lực tài chính, không đầu tư để giành làm bánh kẹo hay giành sản xuất thép… Đồng vốn của quỹ giúp DN phát triển mạnh hơn, đổi lại, họ thực hiện những cam kết phát triển như đã thỏa thuận.

Điểm mạnh của các quỹ đầu tư là rót vốn trực tiếp vào DN với tầm nhìn dài hạn, thúc đẩy niêm yết trên thị trường chứng khoán. Chúng tôi thường đồng hành cùng DN 5-7 năm, thậm chí hàng thập kỷ. Đây cũng là điểm khác biệt rõ rệt so với nhà đầu tư nhỏ lẻ, vốn chủ yếu theo đuổi chiến lược ngắn hạn.

* Nếu được quay về thời điểm là chàng trai 26 tuổi năm nào, ông sẽ vẫn chọn hồi hương để lập nghiệp và đồng hành cùng DN Việt?

- Sinh ra ở Việt Nam, tôi luôn nghĩ tới một ngày nào đó có thể trở về để đóng góp cho sự phát triển kinh tế đất nước. Với kinh nghiệm làm việc ở nước ngoài và mối quan hệ sâu rộng với các đối tác quốc tế, tôi tin mình có thể tạo ra giá trị. Không chỉ tôi, nhiều Việt kiều cũng mang chung khát vọng được đóng góp cho quê hương.

Đúng là khi tôi quyết định về nước, nhiều đồng nghiệp đã hỏi thẳng: "Anh có khùng không?". Bởi lúc đó, tôi có công việc rất tốt ở Canada, thăng chức hằng năm.

Cha mẹ tôi cũng không giấu được sự lo lắng, vì khả năng thành công còn mơ hồ. Nếu thất bại, tôi không chỉ đánh mất cơ hội, mà khi quay lại Canada cũng khó có được vị trí như trước.

Thời điểm đó, thị trường Việt Nam mới mở cửa, cơ hội lớn nhưng đi kèm rủi ro. Ở tuổi 26, tôi chọn cách bước khỏi vùng an toàn, chỉ có vậy mới mong gặt hái thành quả lớn. Tuổi trẻ cho phép liều lĩnh hơn, điều mà khi lớn tuổi và có con cái thì tôi khó đủ can đảm như vậy.

Về Việt Nam, từ tiên phong mở văn phòng đại diện cho PwC (một trong bốn công ty kiểm toán hàng đầu thế giới) rồi đảm nhiệm vị trí phó tổng giám đốc, tôi càng thấu hiểu khó khăn, khác biệt và cả thế mạnh của DN Việt. Chính trải nghiệm đó càng thôi thúc tôi kêu gọi dòng vốn quốc tế chảy vào.

Sau khi quyết định cùng đứng ra thành lập quỹ đầu tư VinaCapital, từ xuất phát điểm huy động vỏn vẹn 9,5 triệu USD, đến nay chúng tôi quản lý gần 4 tỉ USD, hỗ trợ sâu rộng và mang lại giá trị thiết thực cho nhiều DN cũng như nền kinh tế Việt Nam.

Về gia đình, chỉ sau 5 năm tôi về Việt Nam, cha mẹ từ lo lắng đã chuyển sang yên tâm, không khỏi hào hứng khi thấy sự thay đổi rõ rệt của kinh tế nước nhà sau mở cửa.

Dù năm nay đã hơn 80 tuổi, ông bà vẫn đều đặn về Việt Nam ăn Tết, sum họp nơi cội nguồn. Với tôi, đó cũng là ấn tượng rất đặc biệt mà Tết Việt mang lại. Sau tất cả, rõ ràng việc hồi hương lập nghiệp là một trong những quyết định đúng đắn nhất đời tôi.

DonaCoop - VinaCapital đề xuất làm metro nối TP.HCM với sân bay Long Thành

Dự án metro số 1 TP.HCM nối dài tới sân bay Long Thành có tổng vốn đầu tư khoảng 65.000 tỉ đồng, chưa bao gồm chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng.