Chuyên gia nêu 3 đề xuất cho tuyển sinh đại học những năm tới

Dự thảo Quy chế tuyển sinh đại học giai đoạn 2027-2028 của Bộ Giáo dục và Đào tạo đang nhận được sự quan tâm lớn từ dư luận. Những điều chỉnh nhằm đơn giản hóa quy trình và bảo đảm công bằng là bước đi cần thiết.

Tuy nhiên nhìn từ thực tế giảng dạy phổ thông, chính sách tuyển sinh chỉ thực sự hiệu quả khi được đặt trong tư duy hệ thống của giáo dục quốc dân, kết nối hữu cơ giữa giai đoạn định hướng nghề nghiệp ở THPT và đào tạo bậc đại học.

Phân hóa và định hướng nghề nghiệp ngay từ lớp 10

Chương trình giáo dục phổ thông 2018 được thiết kế để học sinh phân hóa và định hướng nghề nghiệp ngay từ lớp 10 thông qua việc chọn môn học và chuyên đề.

Tuy nhiên, sự bùng nổ của hàng chục phương thức xét tuyển riêng lẻ cùng các bảng quy đổi phức tạp thời gian qua đã làm lu mờ mục tiêu này.

Học sinh rơi vào "rừng thông tin", bị cuốn theo việc săn tìm tấm vé vào các trường đại học bằng mọi giá thay vì tìm hiểu ngành học đó có phù hợp với năng lực và đam mê của mình hay không.

Dự thảo đưa ra định hướng từ năm 2028 mỗi ngành đào tạo áp dụng một phương thức xét tuyển. Ý tưởng này xuất phát từ mong muốn đơn giản hóa nhưng nếu áp dụng đơn lẻ tại từng cơ sở đào tạo sẽ dẫn đến một nghịch lý mới.

Thứ nhất, một trường đào tạo đa ngành, đa lĩnh vực, nếu mỗi ngành chọn một phương thức xét tuyển khác nhau thì ngay trong trường đó vẫn tồn tại ma trận phương thức xét tuyển.

Thứ hai, cùng một ngành, ví dụ ngành công nghệ sinh học nhưng trường A chọn xét điểm thi tốt nghiệp THPT, trường B chọn điểm thi đánh giá năng lực, trường C chọn xét học bạ.

Học sinh muốn học ngành này buộc phải nộp vào trường có phương thức xét tuyển tương ứng với loại điểm mình sẵn có, thay vì được lựa chọn môi trường đào tạo phù hợp nhất.

Hậu quả là người học tiếp tục bị đẩy vào thế "chọn trường, chọn phương thức xét tuyển" chứ không được "chọn nghề, chọn ngành đúng năng lực".

Trả tuyển sinh về đúng bản chất hệ thống 

Để giải quyết triệt để nút thắt này, tuyển sinh đại học không thể vận hành như một quy trình riêng lẻ. Bộ Giáo dục và Đào tạo cần đứng ở vai trò điều phối hệ thống để thực hiện đồng bộ các giải pháp:

Một là, xây dựng khung phương thức xét tuyển chuẩn hóa theo nhóm ngành toàn quốc. Thay vì để từng trường tự quy định rải rác, bộ cần quy định các nhóm ngành đào tạo dùng chung nguồn tuyển phải sử dụng chung phương thức xét tuyển chủ đạo. 

Khi đó, dù học sinh nộp hồ sơ vào bất kỳ trường nào trong cùng một ngành học, mặt bằng đánh giá vẫn thống nhất, bảo đảm sự bình đẳng và minh bạch.

Hai là, công bố phương thức xét tuyển trước 3 năm. Mọi điều chỉnh về tổ hợp và phương thức xét tuyển đại học cần được công khai ngay khi học sinh bước vào lớp 10 THPT. 

Điều này giúp các em yên tâm chọn đúng môn học lựa chọn, đồng thời giúp giáo viên phổ thông thực hiện đúng mục tiêu giáo dục định hướng nghề nghiệp.

Ba là, chuẩn hóa dữ liệu và bãi bỏ điểm cộng tự quy định. Việc các trường tự quy định điểm cộng, điểm thưởng thời gian qua đã gây chênh lệch thang điểm và mất công bằng giữa các vùng miền.

Cần đưa các chứng chỉ, thành tích về đúng vị trí là tiêu chí phụ hoặc điều kiện sơ tuyển. Đồng thời, dữ liệu tuyển sinh sau khi chuẩn hóa cần được tích hợp thành hệ thống dữ liệu định hướng nghề nghiệp quốc gia để học sinh tra cứu và tự đánh giá độ tương thích với ngành nghề tương lai.

Bỏ cộng điểm IELTS, thí sinh vẫn còn nhiều lợi thế

Nếu đề xuất bỏ điểm cộng IELTS từ năm 2027 được thông qua, thí sinh vẫn có thể dùng chứng chỉ để miễn thi tiếng Anh và quy đổi điểm xét tuyển.