Từ lúc gần chạm 5.600 USD/ounce, giờ đã trượt xuống dưới mốc 4.500 USD/ounce

Vàng từ lâu nổi tiếng là "nơi trú ẩn an toàn" về tài chính trong những thời điểm biến động. Nhưng trong vài tháng gần đây, giữa bất ổn địa chính trị và sự hoảng loạn của thị trường, kim loại quý này lại biến động giống như "tàu lượn siêu tốc" hơn là một con tàu neo đậu ổn định.

Hồi cuối tháng 1, giá vàng thế giới tăng vọt lên mức cao nhất mọi thời đại gần 5.600 USD/ounce - gần như gấp đôi so với một năm trước. Kể từ đó, giá vàng đã giảm khoảng 20%, lao dốc mạnh khi xung đột nổ ra ở Trung Đông.

Theo Hãng tin Reuters, ngày 26-3, giá vàng thế giới giảm 1,2% xuống còn 4.451,47 USD/ounce.

Nhưng cũng cần lưu ý vàng vẫn đang ở mức giá cao, tăng gần 300% trong thập kỷ qua. Phần lớn đà tăng này được thúc đẩy bởi quá trình "tài chính hóa".

Trên trang The Conversation ngày 26-3, ông Rand Low - phó giáo sư tài chính định lượng tại Đại học Bond (Úc) - chỉ ra những biến động mạnh của giá vàng trong năm nay sẽ phá tan mọi ảo tưởng còn sót lại rằng vàng luôn là nơi trú ẩn an toàn.

Để hiểu vì sao, cần nhìn vào cách thị trường tài chính hiện đại vận hành, đặc biệt là việc cú sốc dầu mỏ khác với các cuộc khủng hoảng khác.

Chiếc dù và hầm trú bão

Để bảo vệ tài sản, các nhà đầu tư thường tìm đến những tài sản được gọi là "công cụ phòng hộ" hoặc "nơi trú ẩn an toàn".

Công cụ phòng hộ là khoản đầu tư thường di chuyển ngược chiều với phần còn lại của thị trường trong dài hạn. Có thể hình dung như việc luôn cầm chiếc dù trên đầu mỗi ngày: Khi trời mưa, người cầm dù sẽ khô ráo hơn người khác, nhưng khi trời nắng, người cầm dù cũng sẽ bỏ lỡ một phần ánh sáng (tức là cơ hội sinh lời).

Ngược lại, nơi trú ẩn an toàn là tài sản chỉ di chuyển ngược chiều với phần còn lại của thị trường trong những giai đoạn căng thẳng cực độ hoặc khủng hoảng bất ngờ. Nó giống như một hầm trú bão mà người ta chỉ chạy vào khi có bão lớn.

Trong một nghiên cứu năm 2016, phó giáo sư Rand Low và các đồng nghiệp nhận thấy vàng có một số đặc điểm của nơi trú ẩn an toàn, đặc biệt đối với thị trường chứng khoán ở Úc, Mỹ, Đức và Pháp.

Trong cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, vàng là hàng hóa ổn định nhất trong số các kim loại quý mà phó giáo sư Rand Low và các đồng nghiệp nghiên cứu. Giá vàng có giảm, nhưng tránh được mức sụt giảm thảm khốc như các kim loại quý khác.

Vàng cũng có những đặc điểm của nơi trú ẩn an toàn vào năm 2011, khi hãng xếp hạng tín nhiệm Standard & Poor’s (S&P) lần đầu tiên trong lịch sử hạ bậc tín nhiệm AAA của Mỹ xuống AA+, khiến nhiều thị trường chứng khoán toàn cầu lao dốc.

Điểm quan trọng là những cú sốc này bắt nguồn từ chính hệ thống tài chính, chẳng hạn trục trặc của hệ thống ngân hàng và việc bị hạ bậc tín nhiệm.

Tuy nhiên hiện nay thế giới đang đối mặt với điều hoàn toàn khác: một cú sốc năng lượng lớn do nguồn cung dầu bị gián đoạn và thiệt hại nghiêm trọng đối với các cơ sở dầu khí ở Trung Đông.

Cú sốc dầu mỏ và lý do giá vàng giảm gần đây

Theo lý thuyết tài chính, khi chiến tranh nổ ra, với lạm phát tăng hoặc thị trường chứng khoán sụp đổ, nhà đầu tư thường thực hiện cái gọi là "dịch chuyển đầu tư theo chất lượng" - rút khỏi các tài sản rủi ro và chuyển sang những nơi được coi là an toàn hơn như vàng.

Trong một nghiên cứu năm 2025, phó giáo sư Rand Low và nhóm tác giả đưa ra góc nhìn sâu hơn. Nghiên cứu này sử dụng dữ liệu từ các giai đoạn biến động gần đây, như đại dịch COVID-19, khi vai trò trú ẩn của vàng tỏ ra kém rõ rệt hơn.

Nhóm tác giả nhận thấy vàng vẫn là lựa chọn phổ biến khi nhà đầu tư rút khỏi các khoản đầu tư rủi ro hơn. Nhưng vàng không phải là một "hầm trú bão" bất khả xâm phạm.

"Thay vì hoàn toàn tách biệt khỏi sự hoảng loạn trong thời kỳ khủng hoảng, vàng hấp thụ một phần biến động từ cả thị trường chứng khoán và thị trường năng lượng, điều này có thể khiến giá vàng giảm" - phó giáo sư Rand Low nhận định.

Thứ nhất, khi thị trường hỗn loạn, một số nhà đầu tư lớn có thể buộc phải bán vàng để bù đắp các khoản lỗ khác hoặc đáp ứng các nghĩa vụ tài chính, chẳng hạn như "lệnh gọi ký quỹ" (margin call).

Thứ hai, với các nhà đầu tư lớn khác, đợt tăng giá gần đây tạo cơ hội để bán vàng ở mức giá cao nhằm chốt lời hoặc tái cân bằng danh mục đầu tư.

Ngoài ra, vàng không có giá trị nội tại thiết yếu cao như dầu mỏ. So với các hàng hóa khác, nhu cầu sử dụng vàng trong công nghiệp không nhiều. Trong một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng, nếu phải lựa chọn giữa dầu mỏ và vàng, nền công nghiệp toàn cầu thực sự cần gì? Câu trả lời là: dầu mỏ

Một yếu tố quan trọng khác là cách con người đầu tư vào vàng. Trong nhiều thập kỷ, vàng ngày càng được "tài chính hóa".

Hiện nay, người ta có thể mua bán vàng dễ dàng "trên giấy", thông qua các công cụ tài chính phức tạp như phái sinh, hoặc thông qua các quỹ hoán đổi danh mục (ETF) vàng. Với các quỹ này, người ta không thực sự mua vàng, mà mua một tài sản có giá được thiết kế để phản ánh giá vàng.

Ngày nay, sự gia tăng mạnh của đầu cơ khiến giá hàng hóa không chỉ phụ thuộc vào cung - cầu thực tế. Do các nhà đầu tư toàn cầu hiện nắm giữ cả cổ phiếu truyền thống và phái sinh vàng cùng lúc, nguy cơ bị ảnh hưởng bởi các cú sốc thị trường chung đã tăng lên đáng kể.

Giá vàng trong nước cao hơn thế giới gần 30 triệu đồng/lượng

Giá vàng thế giới sáng 26-3 giảm xuống 4.537 USD/ounce, nhưng vàng trong nước bán ra lúc mở cửa được giữ nguyên 173,5 đồng/lượng, chênh lệch gần 30 triệu đồng/lượng.