Môn võ khiến Trương Tam Phong răn dạy đệ tử trong truyện Kim Dung

Cụ thể, đó là môn "Hổ trảo tuyệt hộ thủ" do nhị đệ tử của Trương Tam Phong - Du Liên Châu sáng tạo, trong tiểu thuyết Ỷ Thiên Đồ Long Ký của Kim Dung.

"Tuyệt hộ" nghĩa là tuyệt đường sinh sản, là tên gọi do chính Trương Tam Phong đặt ra sau khi chứng kiến 12 chiêu thức đệ tử sáng tạo. Mục tiêu của vị đại tông sư này là để răn dạy các đệ tử khác về mức độ âm hiểm của môn võ công này.

"Chỉ khi sinh tử quan đầu mới được sử dụng, và nếu phải dùng, chỉ được dùng cho giới sư sãi, đạo sĩ", Trương Tam Phong căn dặn các đệ tử.

Fan tiểu thuyết Kim Dung ắt hẳn không quên tình tiết thú vị này trong Ỷ Thiên Đồ Long Ký. Một chi tiết nhỏ nhưng đại diện cho nhiều giá trị về tính "võ hiệp" của các bộ tiểu thuyết Kim Dung.

Và nếu so sánh với võ thuật hiện đại, người hâm mộ sẽ càng thấy bất ngờ bởi "tuyệt hộ thủ" đi rất sâu vào võ thuật hiện đại, đa phần là các đòn đánh mang tính tự vệ.

Một trong những hệ thống nổi tiếng nhất sử dụng kỹ thuật này là Krav Maga, hệ thống tự vệ xuất phát từ quân đội Israel do Imi Lichtenfeld phát triển. 

Trong Krav Maga, đòn đá vào vùng hạ bộ được xem là một trong những kỹ thuật cơ bản nhất trong tự vệ không đối xứng - tức là đối phương không tuân thủ luật thi đấu, không có trọng tài, và mục tiêu duy nhất là tự bảo vệ mạng sống và thoát khỏi tình huống nguy hiểm. 

Theo hướng dẫn của các trung tâm Krav Maga, cú đá thẳng vào hạ bộ không cần kỹ thuật phức tạp, nhưng thường có hiệu quả mạnh vì khu vực này rất nhạy cảm và gây phản xạ đau tức thì, buộc đối phương phải gập người hoặc mất động tác ban đầu, tạo ra cơ hội để người phòng vệ rời đi an toàn.

Lý thuyết võ thuật này bắt nguồn từ cấu trúc giải phẫu: vùng hạ bộ chứa nhiều dây thần kinh và mô mềm không được xương bảo vệ, khiến phản ứng đau cực kỳ nhạy. Khi bị một cú đá hoặc cú đánh mạnh ở khu vực này, phản xạ co rút các cơ và các cơ chế thần kinh có thể khiến đối phương mất khả năng duy trì thế đứng ổn định trong vài giây. 

Điều này lý giải vì sao trong các môn thể thao đối kháng như quyền anh, kickboxing hay võ tổng hợp (MMA), đòn đánh vào hạ bộ được coi là foul (phạm luật) vì nó có thể dừng trận đấu ngay lập tức và không được phép xuất hiện trong thi đấu chuẩn mực.

Có thực sự hiệu quả?

Tuy nhiên, đánh giá từ các chuyên gia võ thuật cũng nhấn mạnh rằng dù cú đánh vào hạ bộ có thể gây đau đớn, không phải lúc nào nó cũng mang lại kết quả “tuyệt hộ" ngay lập tức, thậm chí là đủ để tự vệ - như ngòi bút Kim Dung phóng đại nên. 

Trong một bài viết của cao đẳng Krav Maga Boston, huấn luyện viên Gershon Ben Keren lập luận rằng việc mô tả đòn này như một “giải pháp chắc chắn” là quá đơn giản hóa và có thể dẫn tới kỳ vọng sai lầm. 

Theo ông, phản xạ thu người tự nhiên và các yếu tố ngoại cảnh như quần áo dày hoặc thế di chuyển của đối thủ có thể làm giảm hiệu quả của cú đánh. Thậm chí trong một số tình huống cận chiến, việc cố gắng tấn công mục tiêu này có thể khiến người phòng vệ mất thế đối kháng.

Quan điểm này được ủng hộ bởi các võ sư truyền thống khác. Trong một podcast bàn về kỹ thuật đánh vào hạ bộ, Don Roley - một chuyên gia ninjutsu với nhiều năm học tập các kỹ thuật cổ xưa - nhấn mạnh rằng cú đánh vào hạ bộ có hiệu quả nhưng không dễ thực hiện như nhiều người tưởng. 

Ông giải thích rằng cơ thể con người có xu hướng tự bảo vệ vùng này nên mục tiêu không phải lúc nào cũng dễ tiếp cận; và chiến thuật hiệu quả hơn là sử dụng phản xạ thu người này của đối thủ để mở ra các đòn tiếp theo.

Như vậy, trong khi nhiều hệ thống tự vệ hiện đại, đặc biệt là Krav Maga, coi việc tấn công vào hạ bộ là một kỹ năng quan trọng trong các tình huống tự vệ cấp bách, thì giáo trình của họ cũng nhấn mạnh cần kết hợp với các đòn khác và không đặt kỹ thuật này như một “đòn phép kỳ diệu”. 

Thay vì dừng lại ở một cú đánh duy nhất, người phòng vệ được khuyên nên thực hành các kỹ thuật bổ trợ - ví dụ như đòn đánh vào mặt, yết hầu hoặc dùng phối hợp cú đá và đòn tay - để tối đa hóa cơ hội thoát thân.

Ngoài Krav Maga, rất nhiều võ phái khác như Pencak Silat, Systema, Tiệt Quyền Đạo (của Lý Tiểu Long), hay một số môn kung fu cổ truyền cũng có những đòn đánh vào hạ bộ để tự vệ. Đối tượng tập luyện đa phần là nữ giới, với mục tiêu tự vệ trước nam giới.

Vì sao Vịnh Xuân quyền tụt hậu trong làng kung fu?

Từng được xem là "đệ nhất thực chiến" trong làng kung fu, nhưng theo sự phát triển của võ thuật hiện đại, Vịnh Xuân quyền lại dần bị tụt hậu về kỹ năng thực chiến so với nhiều võ phái khác của Trung Quốc.