Một chiều mưa ở Trà Vinh, cách đây hơn 50 năm, một cô gái trẻ ghé vào sảnh tòa án trú mưa. Cô gái trẻ thấy một nữ luật sư từ Sài Gòn xuống dự phiên tòa, mặc trang phục nghề nghiệp chỉn chu. Hình ảnh đẹp của nữ luật sư đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng cô gái trẻ và đó cũng là cơ duyên đưa cô đến với nghề luật sư, bền bỉ hành nghề cho đến hôm nay.

Cô gái trẻ đó là luật sư Trương Thị Hòa hôm nay, câu chuyện bà kể trên báo Tuổi Trẻ minh chứng rằng hình thức thật sự có sức mạnh. Một bộ trang phục và phong thái đẹp, đúng lúc, đúng chỗ có thể khơi dậy khát vọng, thậm chí thay đổi cả hướng đi của một con người.

Chiếc áo choàng luật sư dự kiến - như luật sư Hòa chia sẻ tại hội thảo của Liên đoàn Luật sư Việt Nam ngày 9-4 - có nhiều chi tiết ý nghĩa: mỗi chiếc nút áo là lời nhắc về sự cẩn trọng, dải vai tượng trưng cho cán cân công lý, hai màu đen trắng là "hắc bạch phân minh", và dải trắng trước ngực biểu trưng cho "lưỡi" của luật sư - người phải luôn nói lời thẳng thắn, chính trực.

Tôi thấy bộ áo choàng đẹp, ý nghĩa, và thấy nhiều người cũng quan tâm đến câu chuyện này như tôi.

Việc xã hội quan tâm trang phục luật sư là tín hiệu tích cực, cho thấy cộng đồng ngày càng công nhận vị thế và vai trò của nghề luật sư trong đời sống pháp quyền. Chiếc áo choàng xứng đáng được trân trọng, bởi những biểu tượng như vậy giúp con người nhận diện nhau, nhắc nhau về những giá trị mà mình đã cam kết phụng sự.

Mặt khác, người Việt Nam chúng ta cũng có câu: "Chiếc áo không làm nên thầy tu".

Tôi nghĩ cả hai góc nhìn đều đúng, chứ không mâu thuẫn nhau. Chiếc áo có thể là điểm khởi phát cho một hành trình nghề nghiệp nghiêm túc, nhưng nếu chỉ dừng lại ở chiếc áo, nó sẽ trở thành vỏ bọc.

Hình ảnh đẹp của vị nữ luật sư chiều mưa Trà Vinh đã gọi mời cô gái trẻ Trương Thị Hòa đến với nghề. Nhưng chắc chắn điều giữ bà ở lại suốt hơn năm mươi năm không phải chỉ mỗi chiếc áo choàng. Đó là kiến thức luật pháp được tôi luyện qua bao vụ án, là năng lực tranh tụng được mài giũa qua bao nhiêu phiên tòa cam go, là sự chính trực khi đứng trước áp lực phải "nhượng bộ đạo đức". Chiếc áo gọi mời, nhưng con người bên trong chiếc áo mới giữ được lời hứa.

Và lời hứa đó không dễ giữ. Thực tế cho thấy chất lượng đội ngũ luật sư vẫn chưa đồng đều: trình độ và kỹ năng hành nghề còn khoảng cách lớn giữa các luật sư, giữa các địa phương, các vụ việc.

Có những phiên tòa mà luật sư chưa đủ kiến thức chuyên sâu để phân tích hồ sơ, hoặc chưa đủ bản lĩnh để tranh tụng đến cùng cho thân chủ của mình trước áp lực từ các bên khác. Khi đó, chiếc áo choàng dù đẹp đến mấy cũng chỉ là vỏ ngoài của một lời hứa chưa được hoàn thành.

Nếu mỗi chiếc nút áo thật sự là lời nhắc về sự cẩn trọng như luật sư Hòa nói, thì lời nhắc quan trọng nhất cho mỗi luật sư có lẽ là: Hãy trau dồi kiến thức và trui rèn bản lĩnh sao cho xứng đáng với chiếc áo mình khoác, sao cho hoàn thành được trọng trách với cả thân chủ lẫn công lý.

Trong góc nhìn rộng hơn, là nhà giáo dục gần hai mươi năm, tôi chứng kiến một xu hướng đáng ngại nhưng lại ngày càng phổ biến: Nhiều người đầu tư rất nhiều vào hình thức nhận diện, vào "áo choàng" của mình, mà đôi khi quên nuôi dưỡng phẩm chất bên trong. Bằng cấp treo đầy tường, nhưng năng lực tư duy thiếu vắng. Chức danh in trên danh thiếp cứng, nhưng phẩm cách lung lay khi gặp những cám dỗ đầu tiên.

Giữa dòng dư luận, những phẩm chất cốt lõi như sự chính trực luôn cần thiết cho bất kỳ ai đang sống giữa một thế giới đầy rẫy những "nhượng bộ đạo đức nhỏ" hằng ngày. Tư duy biện biệt - khả năng đặt câu hỏi, không vội tin ngay lần đầu nghe, biết phân biệt bằng chứng với cảm xúc - là năng lực sống còn trong thời đại thuật toán, không chỉ cho luật sư mà cho bất kỳ ai muốn sống tỉnh thức và chân thực.

Còn bảo vệ phẩm giá con người? Đó không phải đặc quyền của người mặc áo choàng luật sư, mà là trách nhiệm của mọi công dân khi chứng kiến bất công, dù lớn dù nhỏ, mà không "chặc lưỡi" xong rồi bỏ qua.

Nếu chiếc áo choàng luật sư thực sự mang sứ mệnh "trắng đen rõ ràng" như ý nghĩa thiết kế của nó, thì có lẽ sứ mệnh ấy không nên dừng lại ở phiên tòa, mà hãy thấm vào tâm hồn và cốt cách của mỗi người chúng ta.

Luật sư công - 'người bảo vệ' mới của dân

Chế định luật sư công nếu được mở rộng đến tận MTTQ và các tổ chức đoàn thể chính là nhịp cầu rút ngắn khoảng cách. Người dân đã chờ đủ lâu để có một người bảo vệ thực sự đứng về phía mình.