Phóng to

Ngọt mát bát canh mùng nấu trai - Ảnh: Kim Oanh

Làng tôi nằm gọn quanh con sông quê hiền hòa, con sông tuy nhỏ nhưng cũng đủ cho dân làng quanh năm chài lưới. Mùa nước lên thì đánh tôm đánh cá, mùa nước rút lại mò chai vét hến.

Tôi nhớ những sáng mặt trời chưa lên lũ bạn gọi nhau í ới ra sông mò trai. Những con trai to bằng bàn tay há mồm chưa kịp ăn. Trai sống ở đáy sông ăn bùn vì thế mò trai buổi sáng là sạch nhất, trai chưa mở miệng ngậm bùn thì đã bị chúng tôi “tóm” được.

Thích nhất là cảm giác bị “trai ngoạm”: đang lần lần tay dưới nước bỗng giật mình đánh thót vì như bị con gì cắn phải, giơ tay lên hóa ra là cả một chú trai to đùng đang ngoạm chặt gọn cả bàn tay. Thế là không cần phải bắt mà trai tự tìm đến mình. Mỗi buổi mò trai chúng tôi thường thi nhau xem đứa nào được “trai ngoạm” nhiều nhất.

Lúc mặt trời lên cũng là lúc mỗi đứa được rổ trai mang về. Trai to để nấu cháo, con nhỏ bằng ba đầu ngón tay là những con non vừa béo vừa mềm, những con trai ấy tôi thường chọn riêng để mẹ nấu canh với mùng - món canh mà tôi thích nhất.

Mẹ tôi thường ngâm trai với nước gạo, chỉ cần ngâm một buổi là ruột trai sạch trơn đất. Tôi thường quấn quýt bên mẹ háo hức với món canh mùng nấu trai. Trai ngâm sạch đất cho vào nồi đổ ngập nước đun sôi. Khi sống trai kín miệng là thế, lúc nước sôi con nào con nấy mở tung vỏ khoe thịt trai béo trắng. Mẹ dặn tôi lúc nước sôi phải vớt hết bọt nổi lên để nước trai nấu canh được trong và sạch. Nước luộc trai chắt để riêng cho lắng cặn, thịt trai mẹ đem bẹo phần đuôi vọt cho sạch đất.

Tôi thường tranh mẹ đi cắt mùng. Từng luống mùng trồng ven sông tắm nước mát quanh năm nên tàu nào cũng bụ như cổ tay, chỉ cần dăm ba tàu là đủ nồi canh. Mùng tươi mang về tước vỏ, thái miếng bóp nhuyễn với muối cho ra hết nước ngứa.

Phóng to Trai nước ngọt là loài sống ở sông hồ, có tính mát, tác dụng trị cao huyết áp, giải nhiệt vào mùa hè. Trai nấu được với nhiều loại rau khác nhau như mùng tơi, rau ngót, hành hoặc hẹ… là món ăn phổ biến của người dân các vùng thôn quê - Ảnh: Kim Oanh

Để nồi canh trai nấu mùng ngon, khâu quan trọng nhất là xào trai: phi thơm hành mỡ rồi cho trai vào xào, khi nào nhìn miếng thịt trai săn vào là được. Mẹ bảo “như thế vừa giữ được độ ngọt của trai mà thịt trai còn nguyên miếng, nếu xào chưa tới trai sẽ bị dai, kỹ quá lại nát”. Sau đó cho mùng vào đảo rồi đổ nước luộc trai vào là được.

Mẹ tôi có một bí quyết nhỏ làm nồi trai thơm hơn là lọc một chút mẻ, mẻ tạo độ chua và tăng độ ngọt cho nồi canh. Trai có tính hàn vì thế khi bắc ra mẹ không quên cho vài cọng rau răm và hành lá thái nhỏ. Nồi canh nóng hổi dậy mùi thơm của mùng, đượm vị ngọt của trai, nhấn nhá chút cay cay của rau răm, ăn kèm với rau ngót tươi vừa ăn vừa thổi thì không gì ngon bằng…