20/04/2026 08:22 GMT+7

Cảnh giác 'sốt đất' - căn bệnh xuất hiện từ bùn đất

BS Nguyễn Thành Úc

Mấy ngày nay, nghe tin về bệnh "sốt đất" ở Thái Lan, nhiều bà con mình lo lắng. Đây là một bệnh lý do một loại vi trùng ẩn mình trong lòng đất tấn công con người. Tên "sốt đất" do người Thái và một số người Đông Nam Á đặt cho dễ gọi và dễ phòng ngừa.

Trong y khoa, căn bệnh này có tên khoa học là Melioidosis, hay còn gọi là bệnh Whitmore. Khi vi trùng xâm nhập, nó gây ra những triệu chứng rất dễ nhầm lẫn các bệnh thông thường giống viêm phổi: sốt cao, lạnh run, ho, khó thở; giống bệnh lao: sốt nhẹ kéo dài, sụt cân, ho dai dẳng; giống viêm da: nổi mụn mủ, áp xe, sưng đau ngoài da.

Nguy hiểm nhất là khi vi trùng đi vào máu gây nhiễm trùng huyết. Lúc này, bệnh diễn tiến cực nhanh, gây suy đa tạng, khiến bác sĩ và người nhà nhiều khi không kịp trở tay. Tỉ lệ tử vong của căn bệnh này có nơi lên đến 40%, một con số rất đáng giật mình.

Vi trùng vào người bằng cách nào?

Vi trùng gây bệnh sốt đất có tên Burkholderia pseudomallei. Nó sống rất dai trong đất ẩm và nước bẩn. Nó vào cơ thể chúng ta qua ba con đường chính:

1 Qua da: Đây là đường phổ biến nhất. Chỉ cần một vết trầy xước nhỏ xíu khi lội ruộng, làm vườn mà tiếp xúc với bùn đất bẩn, vi trùng sẽ theo đó mà vào.

2 Qua đường thở: Hít phải bụi đất chứa vi trùng, nhất là sau những trận mưa lớn hoặc giông lốc.

3 Qua đường ăn uống: Sử dụng nguồn nước ao hồ chưa qua xử lý, không đảm bảo vệ sinh.

Chưa có vắc xin, phòng bệnh là quan trọng

Hiện nay, chúng ta chưa có vắc xin phòng ngừa bệnh Whitmore. Việc điều trị cũng cực kỳ gian nan, đòi hỏi phải dùng kháng sinh mạnh truyền tĩnh mạch liên tục ít nhất hai tuần, sau đó phải uống thuốc duy trì cả nửa năm trời để tránh tái phát.

Vì vậy, bà con mình nên nhớ nguyên tắc bệnh hơn chữa bệnh, bằng 4 biện pháp đơn giản sau:

- Bảo hộ kỹ càng: Khi ra ruộng, xuống mương hay làm vườn, ráng mang ủng và găng tay cao su.

- Sơ cứu ngay vết thương: Nếu lỡ bị trầy xước, hãy rửa sạch bằng xà phòng dưới vòi nước chảy, sát trùng ngay và hạn chế để vết thương tiếp xúc với bùn đất cho đến khi lành hẳn.

- Ăn chín, uống sôi: Tuyệt đối không dùng nước chưa qua xử lý để ăn uống, sinh hoạt. Thực phẩm thủy sinh phải ngâm rửa qua nước muối. Đặc biệt là nhóm nguy cơ cao: những người có bệnh nền như đái tháo đường, bệnh thận mãn tính hay nghiện rượu thì sức đề kháng yếu hơn, nếu mắc bệnh này sẽ rất nặng.