Phóng to

Trụ đỡ đường ống đang bị vênh ra do lún - Ảnh tư liệu

TT - Trong số khoảng 150 tỉ đồng dự kiến chi “khắc phục hậu quả” ở công trình Cảng Thị Vải, đã có tới 60 tỉ chỉ dành để giải quyết vấn đề lún sụt do chính những người thực hiện dự án này gây ra.

Một trong những lý do khiến tiến độ công trình tuyến ống, kho, cảng LPG Thị Vải bị chậm 24 tháng so với kế hoạch là vì các đơn vị tham gia thi công phải dừng mất... 10 tháng để tập trung xử lý các sự cố, đặc biệt là bù lún.

Một cán bộ của ngành dầu khí trực tiếp tham gia trong dự án tiết lộ với phóng viên Tuổi Trẻ những thông tin “kinh người”: tốc độ lún dữ dội nhất ở công trình LPG Thị Vải vào khoảng 1,1-1,2m/tháng (thời điểm bắt đầu chịu tải của công trình và mới lún), rồi có những lúc các cán bộ tham gia thi công thót tim vì thấy dấu hiệu công trình bị... trượt ra phía ngoài sông. Kéo theo đó là sự lún sụt của hàng loạt hạng mục như nền, nhà, gối đỡ đường ống không nằm trên móng cọc bêtông, đường dây điện bị kéo căng vì cột lún...

Do tốc độ lún quá nhanh, người ta đã phải gia cố thêm những trụ đỡ cho hệ thống đường ống. Cho đến nay, công trình có tuổi thọ phê duyệt 30 năm này - sau gần năm năm, dù đã được xử lý đi xử lý lại nhiều lần, hiện vẫn tiếp tục lún ở tốc độ 1mm/tháng và chưa biết bao giờ mới hết sụt lún. Tại sao?

Tháng 7-2002 báo cáo về tình hình triển khai gói thầu đường ống, kho, cảng LPG Thị Vải, Công ty Chế biến và kinh doanh các sản phẩm khí (đại diện chủ đầu tư), cho biết tình trạng lún sụt ở công trình này như sau: các hạng mục đường, bãi, nền nhà và gối đỡ ống nằm trên móng nông nền đất, không nằm trên nền móng cọc vẫn đang lún.

Các giải pháp xử lý lún được áp dụng lúc ấy gồm kê kích các gối đỡ, đổ đất bù lún đường bãi, nền nhà theo thứ tự ưu tiên; thuê Viện Địa kỹ thuật quan trắc và theo dõi lún để làm cơ sở xây dựng giải pháp chống lún...

Cũng đánh giá về sự cố này, Thanh tra Nhà nước nhận định có ba vấn đề. Trước tiên, việc thực hiện khoan khảo sát địa chất công trình và tổng hợp kết quả khoan khảo sát địa chất địa tầng đã có “quá nhiều sai sót”. Đó là mật độ lỗ khoan khảo sát quá lớn, tổng hợp địa chất địa tầng lại quá yếu kém, dẫn đến “sai một li đi cả... ngàn dặm”.

Tại khu vực Thị Vải (trên 40ha), Công ty Tư vấn thiết kế giao thông vận tải phía Nam đã thực hiện tổng số 78 hố khoan khảo sát địa chất, trong đó có 23 hố khoan đứng. Nhưng qua kiểm tra hồ sơ và trên thực tế, cơ quan thanh tra phát hiện chỉ có một hố khoan nằm ở trung tâm mặt bằng dự định xây kho cảng LPG, sáu hố khoan ở các khu vực giáp ranh liền kề, còn có tới 17 hố khoan nằm... ngoài hoàn toàn khu vực mặt bằng xây kho cảng.

Chưa hết, kết quả khoan khảo sát địa chất xác định lớp đất trên cùng là “tầng đất bùn sét yếu chịu lực tính lún lớn có độ dày từ 13,6-23,6m”, nhưng đã bị chủ đầu tư tổng hợp sai thành “tầng đất yếu chịu lực có độ dày từ 7,5-23m”. Chính dựa trên kết quả sai này, những đơn vị liên quan đã đưa ra phương án thiết kế san nền không phù hợp, dẫn đến sụt lún nền công trình; cũng như khiến Viện Khoa học công nghệ xây dựng (Bộ Xây dựng) “bốc thuốc”... sai khi quyết định xử lý nền đất yếu của Thị Vải bằng phương án “bấc thấm”.

Mặt khác, theo cơ quan thanh tra, ngay việc thiết kế san nền cũng đã sai phạm. Thay vì sử dụng móng cọc bêtông, công trình lại sử dụng móng nông cho các hạng mục phụ trợ và gối đỡ hệ thống ống công nghệ nằm trên nền đất đắp chưa ổn định, làm sụt lún móng nhiều hạng mục. Cho tới thời điểm cơ quan thanh tra vào làm việc (năm 2002-2003), hiện tượng sụt lún nền, móng gối đỡ ống công nghệ đã làm ống và các mặt bích bị biến dạng, cong vênh, phải xử lý khắc phục tạm thời hết gần 13 tỉ đồng nhưng vẫn chỉ là “giải pháp tình thế”...

Thầu phụ và thầu “thuê”: ai chịu trách nhiệm?

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Liên (thành viên hội đồng nghiệm thu) xác định trách nhiệm của tình trạng lún sụt của công trình đường ống, kho, cảng Thị Vải một mặt là do đơn vị thiết kế lựa chọn giải pháp kết cấu móng không phù hợp; mặt khác đơn vị thi công, đơn vị thiết kế cũng chưa thực hiện đúng qui trình về thời gian chất tải để xử lý nền đạt độ lún ổn định.

Theo tài liệu thanh tra, thiết kế phần móng gối đỡ ống, móng thiết bị và móng máy của phần thiết kế chi tiết hệ thống ống công nghệ... do thầu phụ là Công ty Tư vấn đầu tư xây dựng dầu khí (PVICC) thực hiện nhưng do “chưa có kinh nghiệm” nên đã ký hợp đồng “thuê” Viện Xây dựng công trình biển thuộc Trường đại học Xây dựng Hà Nội phối hợp cùng thực hiện.

Giám đốc PVICC giải trình cho biết “đầu bài” là của chủ đầu tư Petro VN đưa ra: móng gối đỡ đường ống công nghệ phải thiết kế móng sâu (móng cọc bêtông cốt thép chịu lực), căn cứ vào tải trọng thiết kế, điều kiện của nền đất yếu... nhưng trong các cuộc họp sau đó giữa PVICC với tổng thầu và chủ đầu tư thì vẫn “kiên trì” phương án sử dụng móng nông.

Hai bên đã đưa ra phương án thiết kế toàn bộ hệ thống gối đỡ công nghệ phải sử dụng 1.500 cọc trị giá 24 tỉ đồng, trong khi chi phí cho hạng mục này trong tổng dự toán được phê duyệt chỉ có 300.000 USD, tương đương 4,35 tỉ đồng.

Trong quá trình xây dựng, lắp đặt ống công nghệ và thiết bị đã xảy ra sụt lún nền, móng gối đỡ ống công nghệ làm các ống công nghệ và các mặt bích biến dạng, cong vênh phải xử lý khắc phục tạm thời với chi phí bước đầu trên 12,8 tỉ đồng. “Đến nay việc khắc phục đường ống công nghệ vẫn chỉ là giải pháp tình thế, tạm thời...”, đoàn thanh tra cho biết.

Tình hình xử lý lún: * Giải pháp tạm thời xử lý lún: Công ty Chế biến và kinh doanh các sản phẩm khí thực hiện kê kích các gối đỡ, đổ đất bù lún đường bãi, nền nhà theo thứ tự ưu tiên. Công ty Chế biến và kinh doanh các sản phẩm khí tiếp tục thuê Viện Địa kỹ thuật quan trắc và theo dõi lún để làm cơ sở cho việc đề xuất giải pháp tổng thể xử lý lún. * Giải pháp cơ bản : Công ty Chế biến và kinh doanh các sản phẩm khí đang trình Tổng công ty xem xét và phê duyệt chủ trương và nhiệm vụ thuê tư vấn nước ngoài nghiên cứu và đề xuất giải pháp tổng thể xử lý lún nền đất và các hạng mục công trình. * Đối với các van hoạt động không ổn định và bị thông, Công ty Chế biến và kinh doanh các sản phẩm khí đang tiến hành sửa chữa hoặc mua mới, thay thế dần. Đã thay thế được 13/53 van đóng ngắt khẩn cấp và 10 van tay ở những vị trí quan trọng và nhạy cảm về an toàn.

Trong giải trình gửi đoàn thanh tra và Petro Việt Nam, tiến sĩ Chu Nhất Chính - nguyên phó viện trưởng Viện Xây dựng công trình biển, người ký hợp đồng với PVICC và tiến sĩ Vũ Xuân Hòa, giảng viên ĐH Bách khoa TP.HCM, người chủ trì triển khai thiết kế chi tiết móng gối đỡ ống công nghệ cho công trình - đã cho biết ngay từ lần giao hồ sơ đầu tiên họ đã đề nghị dùng móng cọc cho tất cả gối đỡ ống với lý do tầng đất yếu dày.

Thậm chí, nhóm thiết kế đã hoàn thành khoảng 60 bản thiết kế theo phương án móng cọc và tháng 3-1999, viện có công văn đề nghị vẫn dùng móng cọc “với trách nhiệm của những người làm công tác chuyên môn”. Nhưng sau cùng do PVICC vẫn quyết định thay đổi sang phương án móng nông nên - với tư cách người “làm thuê” - họ buộc phải chấp hành. Như vậy, PVICC phải chịu trách nhiệm chính về việc này?

Trách nhiệm sẽ được xử lý đến đâu?

Công ty Thiết kế và xây dựng dầu khí (PVECC) đã thiết kế san lấp và Viện Khoa học công nghệ đã thiết kế xử lý nền đất yếu bằng bấc thấm nội bộ, đã xảy ra tình trạng sụt lún nền công trình khá lớn không kiểm soát được.

“Việc làm thiếu trách nhiệm này thuộc về đại diện chủ đầu tư là nguyên giám đốc Công ty khí Nguyễn Quang Hạp và giám đốc Xí nghiệp thiết kế và khảo sát, sau này là giám đốc Công ty tư vấn và đầu tư dầu khí Đặng Hữu Quý” - đoàn thanh tra kết luận. Về sai phạm trong thiết kế san nền, Thanh tra Nhà nước nhận định thuộc về ông Nguyễn Quang Hạp và chủ đầu tư là nguyên tổng giám đốc Petro VN Ngô Thường San.

Đối với các sai phạm trong nhập khẩu vật tư, thiết bị mà chúng tôi đã đề cập trong bài “Lãng phí lớn từ cảng Thị Vải”, Thanh tra Nhà nước cũng cho rằng trách nhiệm thuộc về hội đồng quản trị Petro VN và nguyên tổng giám đốc Ngô Thường San, tổng giám đốc Nguyễn Xuân Nhậm, nguyên phó tổng giám đốc Nguyễn Hiệp; giám đốc công ty khí Vũ Đình Chiến; giám đốc Công ty PVECC Nguyễn Trọng Nhưng và nguyên giám đốc Công ty Thương mại dầu khí Phạm Hồng Minh.

Riêng về sai phạm trong thiết kế, mua sắm, lắp đặt hệ thống phòng cháy chữa cháy, đoàn thanh tra nhận thấy Petro VN chỉ định Công ty Thiết bị điện tử giao thông (Traeco) làm nhà thầu phụ không ban hành quyết định hành chính chỉ định thầu theo qui định. Công ty Traeco làm nhà thầu phụ nhưng không có giấy phép hành nghề tư vấn khảo sát, thiết kế... và phải giao thầu lại cho đơn vị khác thực hiện.

Mặt khác, trong quá trình thực hiện hợp đồng nhập khẩu vật tư thiết bị cho hệ thống phòng cháy chữa cháy, Traeco đã có nhiều sai phạm (nhập vật tư, thiết bị vượt dự toán, không đảm bảo tiến độ làm, phát sinh chi phí, nhập thiếu số lượng, phát sinh các chi phí không theo đúng yêu cầu...) gây thiệt hại tổng cộng hơn 263.300 USD, những cá nhân liên quan trực tiếp gồm nguyên giám đốc Công ty Traeco, kế toán trưởng và người thực hiện - đoàn thanh tra đề nghị chuyển hồ sơ cho cơ quan điều tra để truy cứu trách nhiệm hình sự.

Đoàn thanh tra cho rằng để xảy ra các vi phạm nói trên, trách nhiệm trước hết thuộc về hội đồng quản trị, chủ tịch hội đồng quản trị Petro VN thời kỳ 1996-2002 gồm các ông Hồ Sĩ Thoảng, Phạm Quang Dự; nguyên tổng giám đốc Ngô Thường San, phó tổng giám đốc Nguyễn Hiệp và tổng giám đốc cùng các phó tổng giám đốc tổng công ty có liên quan đến chỉ đạo thực hiện dự án từ 1996 đến nay “đã không làm tròn trách nhiệm của mình trong việc chỉ đạo và tổ chức thực hiện dự án đầu tư, xin Thủ tướng Chính phủ cho phép hội đồng quản trị tổng công ty thực hiện chức năng chủ quản đầu tư nhưng đã buông lỏng quản lý để xảy ra nhiều sai phạm...”.

Hàng triệu USD đã được “ném qua cửa sổ”, chưa kể hàng trăm tỉ đồng của Nhà nước đang phải bỏ ra khắc phục sự cố mà chưa biết có khắc phục nổi hay không! Đã hơn một năm kể từ khi đoàn Thanh tra Nhà nước kết luận và kiến nghị hình thức xử lý kỷ luật đối với các cá nhân sai phạm liên quan lên Thủ tướng Chính phủ nhưng đến nay vẫn chưa có tin tức gì về những quyết định cuối cùng.