[AUDIO id=1440751896956 alt=Nghe đọc bài: Cải cách trong nước chậm hơn tiến độ hội nhập]//static.tuoitre.vn/tto/r/2015/08/28/caicachtrongnuocchamhontiendohoinhap-1440751895.mp3[/AUDIO]

Đại biểu Quốc hội Trần Du Lịch phát biểu tại diễn đàn - Ảnh: V.V.T.

Việt Nam có đang hội nhập hăng hái đến mức rơi vào bẫy tự do hóa thương mại hay không? Đó là một trong những chủ đề được các đại biểu tập trung thảo luận tại Diễn đàn kinh tế mùa thu 2015 “Kinh tế Việt Nam: hội nhập và phát triển bền vững” do Ủy ban Kinh tế và Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội phối hợp với Phòng Thương mại và công nghiệp Việt Nam tổ chức ngày 27-8.

Chuyên gia kinh tế Võ Đại Lược cho biết đến nay Việt Nam đã ký khoảng 15 hiệp định thương mại tự do (FTA), tương đương với Trung Quốc và đứng hàng đầu ASEAN. “Dù hội nhập sâu rộng như vậy nhưng khả năng cạnh tranh của Việt Nam lại không tương xứng” - ông Lược nói.

Trong khi đó, ông Nguyễn Đình Cung (viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương) bày tỏ lo ngại tư duy quản lý nhà nước vẫn đứng bề trên chứ không phải đồng hành với doanh nghiệp.

“Có ý kiến nói bộ máy của ta nghiện quản lý. Đặt ra nhiều rào cản để quản lý. Do vậy chỗ cần phải cải cách là Nhà nước chứ không phải thị trường” - ông Cung nói, đồng thời cho rằng doanh nghiệp Việt Nam đang phải chịu gánh nặng về chi phí sản xuất, kinh doanh như là “gánh đá trên lưng”.

Nguyên bộ trưởng Bộ Thương mại Trương Đình Tuyển nhận xét quá trình cải cách trong nước diễn ra không tương thích tiến độ hội nhập, không khai thác hết cơ hội do hội nhập mang lại.

Đơn cử, trong ASEAN có cơ chế về sử dụng ưu đãi xuất xứ, nhưng các năm qua tỉ lệ doanh nghiệp Việt Nam sử dụng cơ chế này rất thấp (năm 2014 là khoảng 25%), cho thấy doanh nghiệp không quan tâm hoặc cơ cấu kinh tế Việt Nam không đảm bảo đủ hàm lượng, nhất là trong công nghiệp hỗ trợ để được hưởng ưu đãi nhiều hơn.

“Số liệu khảo sát cho thấy chúng ta có số lượng lớn doanh nghiệp rất... vô tư, thể hiện qua mức độ quan tâm đến các cam kết trong ASEAN thấp 
hơn Lào và Campuchia” - ông Tuyển nói.

Cũng tại diễn đàn, nhiều đại biểu đều cho rằng đổi mới thể chế, cải cách bên trong là yếu tố quan trọng nhất để hội nhập và phát triển bền vững.

Ông Trần Đình Thiên (viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam) đề nghị phải đổi mới mạnh mẽ về thể chế, trong đó có việc quyết liệt xây dựng các đặc khu kinh tế.

“Tôi đề nghị nên quy hoạch TP.HCM thành một đặc khu kinh tế. Đây là nơi thử nghiệm cơ chế đặc biệt, tạo bước chuyển đột phá về thể chế” - ông Thiên nhấn mạnh.

Ảnh: V.V.T. Chuyển lợi ích giảm giá dầu vào nền kinh tế Bên lề hội thảo, viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam Trần Đình Thiên đã có cuộc trao đổi với báo chí về ảnh hưởng của những biến động kinh tế thế giới gần đây đến nền kinh tế Việt Nam. * Ông đánh giá thế nào về việc giá dầu thế giới giảm mạnh thời gian qua? - Khi giá dầu giảm không nên chỉ bàn ngân sách thất thu, mà phải nhìn thấy ngân sách cũng được từ chỗ này. Ví dụ giá dầu thế giới giảm khoảng 10%, Nhà nước có thể tăng thuế nhập khẩu lên 3-4%, còn lại 6-7% để doanh nghiệp được hưởng. Vấn đề quan trọng là làm sao chuyển được một cách kịp thời lợi ích của việc giảm giá dầu thế giới đến người sản xuất trong nước, để giảm chi phí cho họ. Chỗ này ta làm chưa tốt. Giá dầu giảm có thể chỉ là ngắn hạn, nếu không có cơ chế tốt có khi chưa kịp chuyển lợi ích cho nền kinh tế, giá thế giới đã vọt lên rồi. Một khi thị trường độc quyền, việc chuyển lợi ích để giảm giá cho người tiêu dùng xăng dầu sẽ bị chậm. Do đó, phải có luật về chống độc quyền khả thi, tránh trường hợp giá dầu thế giới giảm nhưng xăng dầu trong nước không giảm hoặc giảm chậm, thậm chí giá taxi không giảm cũng chẳng ai làm gì được. * Việc Trung Quốc phá giá đồng nhân dân tệ sẽ ảnh hưởng đến Việt Nam như thế nào, thưa ông? - Với diễn biến tỉ giá như vừa qua, tôi cho rằng ảnh hưởng đến cán cân thương mại không nhiều, vì cơ cấu nhập khẩu của Việt Nam chủ yếu là nhập khẩu để sản xuất. Tác động đến nhập siêu là có nhưng mức độ vừa phải. Ở đây tôi muốn cảnh báo tư duy “được lợi về giá”, không nên nhìn thấy máy móc, hàng hóa Trung Quốc rẻ mà ta “xông lên” nhập về. Cấu trúc công nghiệp của ta mà cứ dựa vào công nghệ giá rẻ từ Trung Quốc thì không khá lên được. Khi Trung Quốc thay đổi cấu trúc kinh tế (đổi mới công nghệ, máy móc), nếu không cẩn thận sẽ đi rước cái cũ của họ về. Đây không phải âm mưu gì mà là câu chuyện thị trường. * Quan điểm ông thế nào khi Chính phủ cho rằng chưa buộc chúng ta phải điều chỉnh mục tiêu kinh tế, ông nghĩ sao? - Ảnh hưởng của những biến động là có độ trễ. Năm nay là như vậy, đến năm sau những diễn biến đó chưa chắc tác động hoàn toàn tiêu cực. Ví dụ giá xăng dầu rẻ, dẫn đến lạm phát thấp, lãi suất theo hướng có lợi hơn cho doanh nghiệp. Chúng ta phải nhìn thấy cả cái được, cái mất. Vấn đề cơ bản của Việt Nam hiện nay là làm sao tái cấu trúc nền kinh tế một cách căn cơ, đừng nên chụp giật. V.V.THÀNH ghi