“Cấp huyện, cấp xã làm chủ đầu tư đối với nhiều dự án trùng tu, tôn tạo di tích nhưng lại thiếu cán bộ chuyên môn nên rất ảnh hưởng đến chất lượng, hiệu quả. Tiền dành cho lĩnh vực này đã ít, địa phương khó bố trí vốn đối ứng, thậm chí có nơi còn cắt xén vốn này cho việc khác” - bà Liên cho hay.

Việc tồn tại quá nhiều mô hình quản lý và thiếu sự giám sát cũng là một bất cập. Phó giám đốc Sở VH-TT&DL Hà Nội Trương Minh Tiến cho biết: Hà Nội có hơn 5.000 di tích, trong đó hơn 2.000 di tích đã được xếp hạng thì cấp TP chỉ quản lý 12 di tích (10 di tích do sở quản lý, hai di tích UBND TP trực tiếp quản lý), còn lại là phân cấp cho các quận, huyện, xã, phường. Kinh nghiệm được ông Tiến rút ra sau những “sự cố” với chùa Trăm Gian, chùa Một Cột, làng cổ Đường Lâm vừa qua là “phân cấp nhưng không thể buông lỏng”.

Một giải pháp được bà thứ trưởng cho rằng cần phải thực hiện trong thời gian tới là “đẩy mạnh công tác xã hội hóa nhằm thu hút được sự tham gia tích cực của toàn xã hội, đồng thời tranh thủ được sự ủng hộ có hiệu quả của xã hội và cộng đồng quốc tế”.

GS Đặng Văn Bài - phó chủ tịch Hội Di sản văn hóa VN - lưu ý rằng “đừng hiểu xã hội hóa chỉ là vận động góp tiền, mà xã hội hóa là đưa di sản đến với công chúng, làm cho công chúng hiểu về giá trị của nó, tự nguyện bảo vệ, đóng góp để duy trì, phát triển và để di sản ấy đem lại lợi ích cho cộng đồng”. Ông Bài cho rằng bài học thành công ở Hội An là quyết tâm chính trị của các cơ quan nhà nước địa phương và sự chịu đựng, nhẫn nại của người dân địa phương, của cộng đồng trong nhiều năm. “Tôi cho rằng ý thức pháp luật, nhận thức về di sản thật sự chưa đến được các bộ, ngành và chính quyền cơ sở. Nhiều vấn đề luật quy định rất rõ nhưng không được thực hiện, ví dụ quy định UBND cấp tỉnh phải làm quy hoạch khảo cổ nhưng dường như vẫn chưa thấy ai làm. Luật quy định rõ một di sản được công nhận thì sau thời gian bao lâu phải bàn giao mặt bằng, nhưng quy định này không mấy khi được thực hiện đúng. Nhận thức, đầu tư cho văn hóa như vậy thì không thể nào biến văn hóa thành động lực, thành mục tiêu phát triển được” - ông Bài nói.