Trò chuyện với hai nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý và Nguyễn Ngọc Thiện)

Phóng to

Ngày nay khán giả đến với ca nhạc không chỉ là nghe mà còn xem. Tuy nhiên không vì thế mà xem nhẹ phần lời - Ảnh: Tr.Ng.

TT - Nhiều ca khúc mới ra đời gần đây, đặc biệt của những người viết nhạc trẻ, thường được những người yêu nhạc nhận xét rằng ca từ quá yếu về nhiều mặt (từ nội dung lẫn câu chữ). Thực trạng này liệu có thể xoay chuyển?

* Ca từ góp phần như thế nào trong một ca khúc hay?

Phóng to

- Nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý(NS NVT): Đối với một ca khúc, ca từ và nhạc đều có giá trị như nhau. Bởi ca khúc hay thì âm nhạc phải hay mà lời cũng phải hoàn chỉnh. Không thể nói được bên nào giá trị hơn bên nào. Với tôi thì mỗi bên là 50%.

Phóng to

- Nhạc sĩ Nguyễn Ngọc Thiện (NS NNT): Tôi đồng ý với nhiều đồng nghiệp là ca từ chiếm 50% giá trị của một ca khúc. Người nghe đầu tiên đến với ca khúc vì giai điệu, nhưng ca khúc tồn tại lâu dài hay không lại do phần lời. Nếu nhạc hay mà lời dở quá thì cũng dễ bị quên lãng.

* Làm thế nào để ca khúc có ca từ hay?

- NS NVT: Phải tư duy, phải có vốn sống, có trí tưởng tượng, mơ mộng và khát vọng... Thực tế chỉ là cái mà ta thấy còn khát vọng là cái mà ta muốn vươn tới. Đã có người nói, nghệ thuật có khi là một sự nói dối y như thật. Chỉ có khát vọng mới có thể làm được điều đó. Khi viết Một khúc tâm tình của người Hà Tĩnh, tôi chưa đến vùng đất này. Nhưng với khát vọng của mình cộng với sự tưởng tượng về lòng yêu quê hương mà tôi đã viết một câu đến nay người Hà Tĩnh vẫn thích thú là “đi mô cũng nhớ về Hà Tĩnh, nhớ núi Hồng Lĩnh nhớ dòng sông La...”.

Giáo sư Dương Viết Á

Phóng to

Nhạc trẻ quay lưng lại với thơ ca

Dương Viết Á - giáo sư, nhà giáo ưu tú, hội viên Hội Nhạc sĩ VN - là người nghiên cứu sâu về mỹ học và lý luận âm nhạc. Ca từ trong âm nhạc VN là một tổng kết về ca từ VN mà ông bỏ cả đời để nghiên cứu thực hiện. Từ góc độ người nghiên cứu, ông nói về ca từ trong nhạc trẻ hôm nay.

Truyền thống âm nhạc VN là từ thơ đến ca. Vì vậy các làn điệu dân ca đều bắt đầu từ thơ được hát lên...

Nhạc trẻ là sản phẩm tất yếu của lịch sử, và nó cũng có cái hay. Nhưng không biết lý do gì (do vội quá, hay thơ bây giờ biến đổi quá chăng?) mà có sự chia tay giữa thơ và nhạc. Đây là chỗ yếu của ca từ trong nhạc trẻ. Bởi nói gì thì nói văn chương vẫn có sức tác động rất lớn đối với con người và âm nhạc không thể quay lưng lại với thơ ca.

Vì nhạc trẻ hay hướng đến đời thường song âm nhạc dù có tìm tòi cũng thường thường bậc trung, chưa tới đỉnh, không chuẩn nên ca từ từ đời thường dễ rơi vào tầm thường, từ thế tục rơi vào thô tục, dung tục. Theo tôi chúng ta cũng không nên quá nóng ruột đối với những hiện tượng như vậy. Sự thay đổi là không thể tránh khỏi và chỉ vài năm nữa chúng ta lại thấy nó khác đi.

Cả nền giáo dục của chúng ta đang có một lỗ hổng về văn chương. Học sinh từ trung học đến đại học đều học một cách chiếu lệ môn tiếng Việt. Và môn này ở nhà trường chưa có sức hút học sinh. Vì vậy để có ca từ tốt cho mỗi tác phẩm thì nhạc sĩ trẻ phải bù đắp lỗ hổng này bằng cách đọc nhiều thơ.

Trở về với thơ là cách hay nhất, tốt nhất đối với nhạc sĩ trẻ nếu muốn có ca từ hay, đẹp. Thậm chí, nếu có thể được, chúng ta tổ chức thi ca từ cho nhạc chẳng hạn.

- NS NNT: Phải đọc nhiều văn học VN. Người viết nhạc nếu bị hổng vốn văn học VN thì sẽ thất bại trong khâu viết ca từ. Đây là cái vốn mà mỗi người cần phải có, vấn đề là tiếp thu như thế nào ở mỗi người. Nội dung ca từ cũng là một khâu quan trọng. Nếu nội dung rỗng thì ca khúc cũng đi vào con đường mau bị quên.

* Như vậy vấn đề đi thực tế thì sao?

- NS NVT: Có những trường hợp tôi không cần.

- NS NNT: Ít ai cưỡi ngựa xem hoa mà có tác phẩm hay. Thực tế chính là gắn bó với nơi nào đó. Anh Trịnh Công Sơn viết Hà Nội mùa thu hay vì anh bỏ rất nhiều tháng để lang thang, nhìn ngắm ở Hà Nội. Phải hiểu, gắn bó thì mới viết hay được.

* Với tư cách là người đi trước, nhạc sĩ có lời khuyên nào đối với người viết trẻ?

- NS NVT: Tôi chỉ có hai câu dành cho các bạn viết trẻ. Thứ nhất hãy dựa vào âm nhạc dân tộc cổ truyền mà phát huy bản sắc dân tộc. Thứ hai phát huy truyền thống lời ca có giá trị văn học, nói đúng những gì cần nói. Theo tôi đó là “cái đạo” của người viết nhạc.

- NS NNT: Nước ta chưa có trường lớp chính qui đào tạo viết ca khúc. Thời chúng tôi, nhờ có CLB Sáng tác trẻ Thành đoàn, anh em giúp nhau mỗi khi có tác phẩm mới nên có thời gian nhìn lại mình và sửa chữa tác phẩm. Tôi khuyên các bạn trẻ viết nhạc nên gắn bó với một CLB nào đó - dù không mạnh như trước đây - thì đó cũng là nơi các bạn được anh em góp ý, giúp sửa chữa những sai sót có thể có trước khi tung tác phẩm ra công chúng.

Các nhạc sĩ trẻ nghĩ gì?

Nhạc sĩ Hoài An:

Để ca khúc có lời hay, theo tôi, cần hội đủ ba yếu tố: hình ảnh đẹp, không ép từ và diễn tả mạch lạc câu chuyện nào đó.

Không có bài hát nào tôi viết lời cực khổ như Truyền thuyết Cổ Loa và Trương Chi - Mỵ Nương. Với độ dài của bài Truyền thuyết Cổ Loa 12 phút rưỡi, Trương Chi khoảng 8 phút, tôi phải cố gắng làm cho lời bài hát không lặp lại và phải đảm bảo những yếu tố về hình ảnh thơ cũng như diễn tả được tính chân thật của câu chuyện.

Để đạt được những đòi hỏi đó, tôi phải tìm tư liệu cổ, đọc thơ và truyện nhiều để có vốn hình ảnh và từ ngữ thích hợp. Còn lại, những bài bình thường khác tôi cũng cố gắng vượt qua chính mình nhưng không tập trung nhiều như hai bài trên.

Nhạc sĩ Quốc An:

Tôi thích phổ thơ vì muốn tìm những cảm xúc lạ và tôi cũng cần tích lũy những lời thơ, ý thơ hay để làm phong phú thêm bài hát. Có khi trong bài thơ nào đó tôi chỉ tâm đắc và sử dụng đúng một câu nhưng tôi vẫn để tên nhà thơ và rất trân trọng sự hiện diện đó.

Khi không phổ thơ, tôi sẽ lấy ý từ những người bạn và mọi người xung quanh. Những câu chuyện đời thường cũng dễ làm tôi xúc động. Ở tuổi như tôi có thể chưa viết được những ca từ cao siêu nhưng ít ra số đông khán giả có thể hiểu được những gì tôi nói. Tôi hi vọng, theo thời gian tôi sẽ viết được những bài hát có ca từ hay và sâu sắc hơn.