Bướm có 'chiêu' khiến chim săn mồi chụp hụt

Trong nghiên cứu công bố trên tạp chí Tempo (Indonesia), giáo sư Jolyon Troscianko thuộc Đại học Exeter (Anh) cho biết cánh bướm liên tục khép, mở và chuyển động theo quỹ đạo gần giống hình số 8. Khi kết hợp với các đường sọc tương phản, chuyển động này có thể khiến mắt kẻ săn mồi nhận biết sai hướng bay thực tế.

Hiệu ứng gây nhiễu có thể chỉ kéo dài trong thời gian ngắn, nhưng đủ giúp bướm tránh một cuộc tấn công.

Hiện tượng này được giới khoa học gọi là "motion dazzle", tức hiệu ứng gây nhiễu nhận thức chuyển động. Giả thuyết về khả năng hoa văn tương phản tạo hiệu ứng này từng được nghiên cứu ở nhiều loài động vật như ngựa vằn, rắn và thằn lằn, song kết quả chưa thống nhất.

Theo nhóm nghiên cứu, một hạn chế của các nghiên cứu trước là chưa xem xét đầy đủ chuyển động phức tạp của các bộ phận cơ thể khi động vật di chuyển.

Để kiểm chứng giả thuyết, nhóm nghiên cứu kết hợp quay phim bướm bằng camera tốc độ cao, mô hình máy tính, mô phỏng tiến hóa và thử nghiệm trên màn hình cảm ứng.

Kết quả cho thấy các đường sọc đặc biệt hiệu quả trong việc gây nhiễu những cơ chế thị giác chuyên nhận diện chuyển động.

Trong khoảng 3.000 thử nghiệm với 100 tình nguyện viên, người tham gia được yêu cầu "bắt" bướm mô phỏng bằng cách chạm vào màn hình. Với những con bướm được dự đoán tạo hiệu ứng gây nhiễu mạnh hơn, người tham gia có xu hướng chạm vào vị trí phía sau con bướm, cho thấy hoa văn có thể làm sai lệch nhận thức về vị trí con mồi.

Tuy nhiên không phải loài bướm nào cũng sử dụng chiến lược này. Những loài có hiệu ứng gây nhiễu yếu hơn, thường mang màu nâu hoặc đỏ, có thể dựa nhiều hơn vào ngụy trang hoặc màu sắc cảnh báo để tránh kẻ săn mồi.

Nghiên cứu hiện tập trung vào khả năng thị giác của chim. Các nhà khoa học cho rằng hiệu ứng tương tự có thể xuất hiện khi bướm đối mặt với một số côn trùng săn mồi như chuồn chuồn hoặc ruồi ăn thịt, nhưng có thể kém hiệu quả hơn do các loài này phản ứng với chuyển động nhanh hơn chim.

Theo nhóm nghiên cứu, các mô hình về thị giác chuyển động được phát triển trong nghiên cứu cũng có thể được ứng dụng trong mô phỏng chuyển động, thiết kế môi trường và nghiên cứu an toàn giao thông, đặc biệt trong việc hạn chế những hoa văn hoặc chuyển động có khả năng gây nhầm lẫn cho con người.

Phát hiện loài bướm có thể 'ngửi' bằng cánh

Nghiên cứu lần đầu cho thấy một loài bướm đêm có thể cảm nhận một số mùi bằng đôi cánh, mở ra góc nhìn mới về giác quan của côn trùng.