Từng địa phương, bộ ngành đang tìm cách để thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, câu chuyện ở TP.HCM là một điển hình.

Từ tờ trình của UBND TP.HCM, HĐND TP.HCM vừa thông qua danh mục 33 khu đất (đợt 1) dự kiến thanh toán cho nhà đầu tư thực hiện dự án BT (xây dựng - chuyển giao) nhằm biến nguồn lực đất đai thành các công trình hạ tầng chiến lược, công trình trọng điểm cần thiết cho sự phát triển mới của TP.

Đáng chú ý, danh mục 33 khu đất HĐND TP thông qua trong đợt này đa phần là các khu đất quen thuộc nhờ vị trí "đất vàng" nhưng vì nhiều vướng mắc khác nhau chưa phát huy được giá trị "vàng".

Kỳ vọng "đất vàng "sẽ thành "vàng"

Danh mục 33 khu đất thuộc danh mục dự kiến thanh toán BT có nhiều khu đất ở trung tâm TP và khu đô thị mới Thủ Thiêm.

Trong đó một số khu "đất vàng" từ lâu đã quá quen thuộc với người dân TP như khu đất 2-4-6 Hai Bà Trưng, 8-12 Lê Duẩn, khu đất 33 Nguyễn Du, 34-36-42 Chu Mạnh Trinh (phường Sài Gòn), khu đất 152 Trần Phú (phường Chợ Quán)... 

Các khu đất này do vướng vào quá trình xử lý thanh tra, vụ án nên chỉ quây tôn im ỉm, để hoang hàng chục năm trời giữa lòng TP. Tuy nhiên dịp Tết Bính Ngọ vừa qua, với chỉ đạo của Bí thư Thành ủy, UBND TP.HCM đã thay đổi diện mạo, biến một phần diện tích các khu đất này thành công viên, vườn hoa tạm phục vụ người dân TP vui xuân, đón Tết.

Khu đô thị mới Thủ Thiêm cũng góp vào danh mục 15 khu đất thuộc các phân khu 2,3,4 để dự kiến thanh toán cho các nhà đầu tư khi thực hiện các dự án hạ tầng cho TP. Trong đó có khu đất 2C (diện tích hơn 24ha) có vị trí khá đẹp, nằm gần khu đô thị Sala, bao quanh bởi các tuyến đường Nguyễn Thiện Thành, Trần Bạch Đằng. Khu đất này được duyệt quy hoạch là đất hỗn hợp dịch vụ, cây xanh, thể dục thể thao.

Bên cạnh đó danh mục còn một số khu đất có diện tích lớn và giá trị. Điển hình như khu đất 420 Nơ Trang Long (diện tích 14,8ha, phường Bình Lợi Trung). Khu đất này do Công ty Vissan làm nhà máy giết mổ gia súc nhưng hiện trạng xung quanh là đô thị phát triển hiện đại nên cũng cần thay đổi cho tương xứng. UBND TP.HCM đã có quyết định thu hồi từ năm 2019 và giao cho Trung tâm phát triển quỹ đất TP quản lý cho đến nay.

Hay khu đất gần 5ha có vị trí rất đẹp, mặt tiền đường Phạm Văn Đồng, cạnh Rạch Gò Dưa và sông Sài Gòn, thuộc phường Thủ Đức, trước đây đã từng được đầu tư dự án công viên nước (Sài Gòn Water Park) với quy mô lớn và hiện đại. 

Tuy nhiên dự án đã ngưng trệ nhiều năm và hoang hóa. Năm 2014 UBND TP.HCM đã chấm dứt việc cho thuê khu đất và giao cho Trung tâm phát triển quỹ TP tiếp nhận quản lý. Còn khu đất nông trường dừa (134ha, thuộc phường Long Trường) nhiều năm trước được bố trí cho dự đầu tư khu đô thị/sân golf. 

Tuy nhiên do sử dụng, đầu tư kém hiệu quả nên UBND TP đã thu hồi và phường Long Trường đang quản lý khu đất.

Nhìn chung các khu đất vừa được duyệt để dự kiến thanh toán BT hầu hết đều là đất công, có vị trí đẹp, đã có quy hoạch 1/2000, nhưng do các vướng mắc pháp lý khác nhau nên có quá trình sử dụng chưa hiệu quả trước đó. 

Hiện nay thông qua việc đưa vào danh mục dự kiến thanh toán cho các hợp đồng BT, các khu đất trên sẽ không chỉ còn là vị trí "đất vàng" nữa mà sẽ thực sự phát huy giá trị "đất vàng" khi được quy đổi ra hàng loạt công trình hạ tầng chiến lược, trọng điểm của TP đang và sẽ triển khai trong thời gian ngắn sắp tới.

Là địa phương đang quản lý khu đất nông trường dừa, trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Lê Ngọc Dũng, Chủ tịch UBND phường Long Trường, cho hay khu đất trên được địa phương quản lý chặt chẽ để bảo đảm sử dụng hiệu quả theo yêu cầu của TP. Khu đất này hiện có đường dẫn cầu Nhơn Trạch phía từ Đồng Nai về đường trên cao vành đai 3 TP.HCM. 

Phía phường Thủ Đức cũng cho hay địa phương vẫn phối hợp quản lý khu đất Sài Gòn Water Park trên địa bàn và chờ khu đất này có cơ hội thay đổi.

Giá trị hóa nguồn lực đất đai

Nghị quyết Đại hội đảng bộ TP.HCM (cuối tháng 10-2025) đã đề ra các chương trình trọng điểm, đột phá cho nhiệm kỳ 2025 - 2030 là đầu tư vào phát triển hạ tầng và xác định một trong những nhiệm vụ của Đảng bộ TP cũng như hệ thống chính trị là sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên của TP.

Từ sau khi có nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố cộng với nhiều chính sách pháp luật về đất đai được tháo gỡ, có thể thấy một không khí khẩn trương, nhộn nhịp ở TP.HCM với nhiều dự án đầu tư. Đặc biệt là các dự án về hạ tầng chiến lược, trọng điểm (như đường sắt đô thị, cầu...) được các nhà đầu tư đề xuất thực hiện.

Với bối cảnh thành phố hiện nay, nhu cầu vốn đầu tư cho các dự án là rất lớn và tập trung trong cùng một giai đoạn với yêu cầu về tiến độ ngày càng cấp bách, đòi hỏi nhiều công trình phải được triển khai sớm để khắc phục tình trạng quá tải hạ tầng, tránh kéo dài và không làm chậm nhịp phát triển. 

Đồng thời áp lực phát triển đô thị theo hướng đồng bộ, hiện đại, đặc biệt tại các khu vực trọng điểm. Trong khi đó khả năng cân đối ngân sách còn hạn chế đặt ra yêu cầu phải có cơ chế huy động và sử dụng nguồn lực linh hoạt, hiệu quả hơn.

Nghị quyết 254 của Quốc hội về tháo gỡ khó khăn, vướng mắc về đất đai (có hiệu lực từ ngày 1-1-2026) đã cho phép việc thanh toán cho hợp đồng BT bằng quỹ đất không qua đấu giá, đấu thầu. Đây là cơ sở quan trọng để từ đó thành phố rà soát quỹ đất để đưa vào danh mục dự kiến thanh toán đối ứng cho các nhà đầu tư. 

Việc TP chuẩn bị danh mục quỹ đất thanh toán vừa qua là các khu đất có giá trị thương mại, khả năng khai thác cao, nhằm thu hút nhà đầu tư có năng lực, đồng thời bảo đảm đủ để thanh toán, hạn chế tối đa phát sinh nghĩa vụ ngân sách.

Điển hình như hiện nay đã có ba dự án đã được HĐND TP.HCM thông qua chủ trương đầu tư gồm: đầu tư xây dựng cầu Cần Giờ, cầu Phú Mỹ 2, dự án Khu liên hợp thể dục thể thao quốc gia Rạch Chiếc theo hợp đồng BT với tổng mức đầu tư khoảng 182.016 tỉ đồng và cần quỹ đất đối ứng. Các dự án này đang được khẩn trương thực hiện các thủ tục liên quan để sớm khởi công.

Cần xác định giá đất chặt chẽ

Việc HĐND TP.HCM thông qua danh mục 33 khu đất dự kiến thanh toán cho các hợp đồng BT về hạ tầng là rất cần thiết để đưa nguồn lực đất đai vào nền kinh tế vừa phù hợp điều kiện thực tiễn của TP.HCM cũng như đáp ứng yêu cầu phát triển mới của TP.HCM.

Trước động thái trên, trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TP.HCM, cho hay rất đồng tình bởi lẽ nguồn lực đất đai sẽ được sử dụng hiệu quả thay vì lãng phí như thời gian qua.

Theo ông Thuận, các khu đất trong danh mục đa phần đều có vị trí "đất vàng", diện tích lớn, quy hoạch đầy đủ rất phù hợp để đầu tư các dự án thương mại, dịch vụ có giá trị, đóng góp cho sự phát triển kinh tế - xã hội của TP. 

"Tuy nhiên đáng tiếc là nhiều năm qua các khu đất này vì nhiều vướng mắc đã không được sử dụng hiệu quả, lãng phí. Giờ đây khi được đưa vào quỹ đất dự kiến thanh toán thì các khu đất này sẽ được tính toán ra giá trị cụ thể. Khi các khu đất này được thanh toán cho nhà đầu tư thì một mặt TP vừa có được hạ tầng, mặt khác các khu đất được nhà đầu tư đầu tư các công trình thương mại, dịch vụ, phát triển đô thị thì TP cũng được lợi. Vấn đề quan trọng là TP cần phải tính toán xác định giá trị các khu đất cho chặt chẽ, hiệu quả...", ông Thuận nói.

Theo ông Thuận, so với trước đây đất đai là tài sản công sẽ được mang ra đấu giá, đấu thầu thì giá trị đất bảo đảm được tính minh bạch, có lợi nhất. Tuy nhiên quy định đó cũng có những vướng mắc nhất định đối với phương thức đối tác công tư. Còn quy định hiện hành đã tháo gỡ, cho phép dùng đất công để thanh toán BT.

Việc này đòi hỏi thành phố phải xác định giá trị đất thật chặt chẽ để bảo đảm nguồn đất được sử dụng hiệu quả.

Đồng tình, luật sư Bùi Quốc Tuấn (Đoàn luật sư TP.HCM) cũng cho rằng quỹ đất ở vị trí đất vàng được thanh toán BT dạng chỉ định thì cần bảo đảm giá trị thị trường gắn với lợi thế vị trí phát sinh giá trị bởi lẽ "TP sẽ không còn nhiều vị trí đất vàng nữa để thanh toán cho nhà đầu tư, cần phải tính toán thật kỹ lưỡng...", ông Tuấn nói.

Nhiều dự án đang thực hiện thủ tục

Bên cạnh đó, nhiều nhà đầu tư đang thực hiện thủ tục đề xuất chủ trương đầu tư những dự án theo phương thức BT với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 366.679 tỉ đồng như tuyến đường sắt đô thị số 2 đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm và đoạn Thủ Thiêm - Long Thành; tuyến đường và cầu kết nối Cần Giờ - Vũng Tàu, đường cao tốc Hồ Tràm - Long Thành, Nhà máy xử lý nước thải Tây Sài Gòn, Nhà máy xử lý nước thải Bắc Sài Gòn 1, Nhà máy xử lý nước thải Bắc Sài Gòn 2, Quảng trường trung tâm thành phố và trung tâm hành chính thành phố, dự án Công viên văn hóa Bến Nhà Rồng Khánh Hội và cây xanh công cộng ven sông Sài Gòn...

Như vậy chỉ tính riêng 13 dự án hạ tầng theo hình thức BT đã được thông qua chủ trương đầu tư và những dự án đang được đề xuất chủ trương thì TP cần quỹ đất có giá trị để đối ứng thanh toán khoảng hơn 548.000 tỉ đồng trong những năm tới.

TP.HCM thông qua chủ trương xây trung tâm hành chính mới và quảng trường ở Thủ Thiêm

Sáng 18-4, HĐND TP.HCM thông qua chủ trương đầu tư xây dựng dự án quảng trường trung tâm và trung tâm hành chính theo hợp đồng BT, tổng mức đầu tư gần 30.000 tỉ đồng.