Phóng to

Tổng thống Israel Shimon Peres được cho là đã tham gia các cuộc đàm phán mua bán vũ khí giữa Israel và Nam Phi trong thập niên 1970 - Ảnh: The daily beast

Các quốc gia muốn sở hữu vũ khí hạt nhân có lẽ đang nghiên cứu chi tiết trường hợp của Israel và Nam Phi trong thập niên 1960, 1970 để phát triển năng lực hạt nhân. Cả hai nước đều là hình mẫu của chiến lược phát triển hạt nhân bí mật, trong khi lớn tiếng phủ nhận mọi cáo buộc. Cả hai nước đều bị đe dọa cấm vận nhưng đều sản xuất thành công vũ khí hạt nhân

The unspoken alliance gây một cơn sốt ở Anh và khiến người Israel nổi giận, nhưng đáng ngạc nhiên là ở Mỹ, cuốn sách của tác giả Sasha Polakow-Suransky - biên tập viên tạp chí Mỹ Foreign Affairs (Ngoại giao), tiến sĩ lịch sử hiện đại Đại học Oxford - lại bị phớt lờ.

Trên trang web The daily beast (Mỹ), nhà báo Mỹ nổi tiếng Stephen Kinzer đánh giá trọng tâm của cuốn sách là những thông tin cực kỳ chi tiết về mối quan hệ thân cận giữa Israel và chế độ phân biệt chủng tộc apartheid Nam Phi khi hai nước hợp tác để phát triển vũ khí hạt nhân vào thập niên 1960-1970.

Theo nhà báo Kinzer, những thông tin này đến nay vẫn còn nguyên giá trị, đặc biệt khi xung đột hạt nhân đang gia tăng ở Trung Đông.

Tổng thống Israel Shimon Peres cáo buộc tác giả Polakow-Suransky đã phỉ báng Israel. Ông khẳng định thông tin ông tham gia cuộc đàm phán bán tên lửa mang đầu đạn hạt nhân Jericho năm 1975, khi ông là bộ trưởng quốc phòng, là giả mạo. Ông Peres tuyên bố thông tin này không có căn cứ và là kết quả của sự xuyên tạc tài liệu từ Nam Phi.

Phản ứng lại, tác giả Polakow-Suransky khẳng định thỏa thuận năm 1975 đã không thành hiện thực, nhưng “có đủ bằng chứng cho thấy Peres tham gia các cuộc đàm phán và người Nam Phi coi đề xuất của Israel là một vụ mua bán vũ khí hạt nhân”.

Đổi uranium lấy công nghệ tên lửa

Từ khi mới thành lập, Israel đã là quốc gia xuất khẩu vũ khí. Trong thời kỳ chiến tranh lạnh, với sự hỗ trợ của Mỹ, Israel đóng vai trò như một “sĩ quan hậu cần” cho các chế độ thân phương Tây khắp thế giới. Xuất khẩu vũ khí trở thành xương sống của nền kinh tế Israel và giúp chính quyền Israel có quan hệ tốt với rất nhiều quốc gia.

Trong thập niên 1980, Israel là nhà cung cấp vũ khí số 1 của quân đội Guatemala, giúp đào tạo đội ngũ chống khủng bố ở Honduras và bán hàng tấn vũ khí cho các nhóm phiến loạn ở Nicaragua. Người Israel thành lập các lực lượng an ninh tư nhân ở Colombia và ở Philippines trong thời kỳ của nhà độc tài Ferdinand Marcos.

Chính quyền Chile và Indonesia trang bị súng máy Galil và Uzi của Israel cho quân đội nước mình. Các cố vấn Israel đào tạo cho phiến quân ở Angola và Libya.

Theo cuốn The unspoken alliance, điểm đáng chú ý nhất trong mối quan hệ quân sự rộng khắp của Israel là “cuộc hôn nhân” thắm thiết và lâu dài với chế độ apartheid ở Nam Phi.

Trên thực tế, các lãnh đạo Israel thời kỳ đầu như David Ben-Gurion hay Golda Meir đều chỉ trích kịch liệt chế độ apartheid. Tuy nhiên, dần dần giới lãnh đạo Israel bắt đầu có cái nhìn khác đối với chế độ apartheid.

“Người da đen ở Nam Phi muốn kiểm soát thiểu số người da trắng như cách người Ả Rập muốn kiểm soát người Do Thái - tướng Israel Raful Eitan từng tuyên bố - Và chúng ta, giống như thiểu số người da trắng ở Nam Phi, phải hành động để ngăn chặn kẻ thù”.

The unspoken alliance cho biết mối quan hệ giữa Israel và Nam Phi bắt đầu từ thập niên 1960 và mở rộng trong thập niên 1970. Israel đào tạo các biệt đội quân sự của Nam Phi, bán xe tăng và công nghệ hàng không cho quân đội Nam Phi, cấp phép cho hoạt động sản xuất súng Galil ở một nhà máy tại Nam Phi.

Xuất khẩu quân sự của Israel sang Nam Phi từ 1974-1993 đạt tới 600 triệu USD/năm. Trong hai thập niên, tổng thương mại quân sự hai nước lên đến 10 tỉ USD.

Mối quan hệ này càng trở nên đặc biệt khi cả hai nước đều muốn sản xuất vũ khí hạt nhân. Hai bên đạt một thỏa thuận đơn giản: đổi nguyên liệu thô lấy công nghệ. Nam Phi khai thác uranium và chuyển 500 tấn “bánh vàng” (quặng uranium tinh chế) sang Israel từ giữa thập niên 1960 đến giữa thập niên 1970. Đổi lại, Israel chia sẻ công nghệ tên lửa đạn đạo cho Nam Phi và chuyển cho Nam Phi 30 gram tritium.

Theo tác giả Polakow-Suransky, đó là chất phóng xạ mà vũ khí nhiệt hạch cần để tăng sức nổ và 30 gram đủ để tăng sức nổ của vài quả bom nguyên tử.

“Hình mẫu” cho các nước có tham vọng hạt nhân?

Israel có thể lý luận rằng trong thời kỳ đầu của thập niên 1960, rất nhiều nước phương Tây, trong đó có Mỹ, đều có mối quan hệ thân cận với chế độ apartheid. Tuy nhiên, đến năm 1980 có lẽ Israel là nước duy nhất vi phạm lệnh cấm vận vũ khí với Nam Phi.

Bắt tay nhau, cả Israel và Nam Phi đều sản xuất thành công vũ khí hạt nhân. Mỹ không tham gia mưu đồ này, trên thực tế đã tìm cách hạn chế hoạt động của Israel và Nam Phi. Tuy nhiên những nỗ lực của Mỹ quá yếu ớt. Đến nay Israel là một cường quốc hạt nhân và giữ kín như bưng chương trình hạt nhân của nước mình.

Đầu thập niên 1990, Nam Phi đã tiêu hủy kho vũ khí hạt nhân của nước này. Năm 1993, thủ tướng F.W. de Klerk tuyên bố hoạt động tiêu hủy kho vũ khí hạt nhân đã hoàn thành và đây là lời khẳng định chính thức rằng Nam Phi từng sở hữu vũ khí hạt nhân. Tác giả Polakow-Suransky mô tả đây là trường hợp tự giải giáp hạt nhân đầu tiên trên thế giới.

“Người dân Nam Phi sẽ không bao giờ quên được sự ủng hộ của Israel dành cho chế độ phân biệt chủng tộc apartheid” - ông Nelson Mandela đã tuyên bố như vậy sau khi được trả tự do. Trong một cuộc phỏng vấn, tác giả Polakow-Suransky cảnh báo mối quan hệ hạt nhân bí mật của Israel và Nam Phi là một hình mẫu mà các quốc gia có tham vọng hạt nhân ngày nay đang học hỏi.

Tác giả Polakow-Suransky cho rằng biện pháp cấm vận chỉ có thể hiệu quả khi quốc gia đó ở giai đoạn đầu của chương trình hạt nhân.

“Mọi áp lực và tình trạng bị cô lập hoàn toàn vào cuối thập niên 1970 đã càng đẩy Nam Phi phát triển vũ khí hạt nhân - Polakow-Suransky khẳng định - Một quốc gia có tham vọng hạt nhân và đã gần đến đích sẽ làm bất cứ điều gì để về đích. Israel và Nam Phi đã làm như vậy, và có lẽ Iran cũng đang muốn thế”.