Để chống lạm phát, Nhà nước siết chi tiêu công, tăng thu để chi thay vì đi vay nợ như các năm trước. Thế nhưng, thực tế có những khoản thuế đang bị thất thoát, nếu tập trung sẽ giúp ngân sách nhà nước “rủng rỉnh” tiền mà không phải chăm bẳm vào thuế thu nhập cá nhân.

Tiền thuế đang bị thất thoát, đó là thuế thu nhập doanh nghiệp, do không ít doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đã “chuyển giá” (khai giá nguyên liệu nhập khẩu từ nước ngoài cao hơn giá mua thực tế để tăng chi phí, dẫn đến thua lỗ và không phải nộp thuế thu nhập doanh nghiệp).

Tại buổi trao đổi liên quan đến chính sách thuế giữa Cục Thuế TP.HCM và Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại VN (EuroCham) ngày 11-5, ông Nguyễn Trọng Hạnh, cục phó Cục Thuế TP.HCM, khẳng định nạn chuyển giá không chỉ tồn tại ở khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài mà đang có xu hướng lan ra doanh nghiệp trong nước.

Ông Hạnh không dùng chữ “trốn thuế” mà gọi là “chuyển giá để tối thiểu hóa nghĩa vụ nộp thuế”. Các doanh nghiệp này khai lỗ nhiều năm liền để không phải nộp thuế nhưng lại liên tục mở rộng quy mô hoạt động sản xuất. Trong 46% doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài khai lỗ trong năm 2009, có đến 1/3 được Cục Thuế khoanh vào diện “lỗ không bình thường”. Có doanh nghiệp doanh thu ban đầu trên 100 tỉ đồng khai lỗ, nay dù “phình to” lên gần chục ngàn tỉ đồng cũng vẫn kêu lỗ.

Hệ quả của việc chuyển giá, khai lỗ để né thuế, theo ông Hạnh, không chỉ làm thất thoát nguồn thu ngân sách hằng năm mà còn làm suy giảm sức cạnh tranh giữa các doanh nghiệp hoạt động cùng lĩnh vực, vô hiệu hóa các chính sách thu hút đầu tư, thậm chí dẫn đến tình trạng “thôn tính” vốn giữa các đối tác trong doanh nghiệp liên doanh.

Cũng theo ông Hạnh, doanh nghiệp chuyển giá lẩn tránh thuế cũng rất ki bo trong chi trả tiền lương cho người lao động. Mượn hình ảnh xã hội kinh tế như một gia đình thu nhỏ để kết thúc câu chuyện, ông Hạnh ví von rằng nếu trong một gia đình hai vợ chồng cùng làm việc nuôi con, nhưng người chồng cứ mãi... giấu tiền để đi làm việc riêng, dù đã được người vợ góp ý mà cũng không thay đổi, thì khả năng ly hôn rất cao. Thậm chí người chồng còn bị mang cả tiếng xấu là thiếu đạo đức khi hôn nhân tan vỡ.

Chắc chắn không thể kêu gọi chung chung là các doanh nghiệp cần chấm dứt nạn chuyển giá, kê khai thật, trên cơ sở đó đóng góp thuế, tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước mà các cơ quan chức năng phải nỗ lực, xắn tay chống chuyển giá. Đó không chỉ là ban hành những văn bản pháp luật chặt chẽ mà còn là biết khai thác thông tin để đấu trí rất phức tạp.

Như Cục Thuế TP.HCM từng làm việc với một số doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đã dùng chiêu chuyển giá, sau đó doanh nghiệp từ lỗ đã có lời, đóng thuế cho Nhà nước. Nhưng dù vậy, nạn chuyển giá để né thuế vẫn đang ngày càng lan rộng như thừa nhận của ông Hạnh.

Chống chuyển giá không phải là tận thu mà là thu đúng những gì pháp luật đã cho phép. Khoản thu này rất lớn, đó chính là những “con tôm” cần phải bắt. Nếu so với những đồng thuế thu nhập cá nhân mà người lao động trong nước đang nộp với mức giảm trừ gia cảnh 4 triệu đồng/tháng thì có lẽ đó chỉ là những “con tép”. Bắt con tôm lớn, đừng vắt con tép nhỏ.