Lý do: lượng lao động bỏ trốn ra ngoài làm việc bất hợp pháp ngày một tăng. Đánh mất hai thị trường hằng năm thu về 1 tỉ USD không hề là chuyện nhỏ.

Tại sao lao động lại bỏ trốn ra ngoài làm việc bất hợp pháp? Câu trả lời quá rõ ràng và được thấy từ nhiều năm nay: để có được một suất đi xuất khẩu lao động (XKLĐ) đến các thị trường tốt như Hàn Quốc, Đài Loan, lao động phải bỏ ra một khoản chi phí khá lớn, lớn hơn so với khoản chi phí công khai được các quốc gia, vùng lãnh thổ thỏa thuận. Theo số liệu của Ủy ban Lao động Đài Loan, khảo sát trong năm 2011 cho thấy mức phí lao động VN phải trả cho một suất đi Đài Loan bình quân 5.600-6.000 USD. Tuy nhiên, có lao động phải bỏ ra đến 7.000 USD. Mức chênh lệch đó chính là khoản tiền môi giới ngoài luồng hoặc tiêu cực phí.

Trong khi đó, để đi Hàn Quốc, nhiều người đã phải mất tiền “cò” hàng trăm triệu, cá biệt có trường hợp khảo sát cho thấy lao động phải đóng gấp 5-10 lần chi phí môi giới chính thức. Điều này đã được Ủy ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội cảnh báo. Chi phí quá lớn cho một suất việc làm ở nước ngoài khiến lao động sau khi hết hợp đồng không dành dụm được bao nhiêu và họ đánh bài liều: trốn ở lại khi sắp hết hạn hợp đồng, chấp nhận sống và làm việc bất hợp pháp để “gỡ gạc”.

Lao động phải gánh chi phí lớn vì những bất hợp lý trong lĩnh vực XKLĐ. Cách giao quota của Bộ Lao động - thương binh và xã hội về số lượng lao động về các địa phương cũng là một trong những nguyên nhân làm phát sinh tiêu cực, xuất hiện “cò” trong lĩnh vực này, làm tăng chi phí môi giới. Trong khi đó, ở thị trường đi làm việc ở Đài Loan, có hiện tượng các công ty có chức năng XKLĐ bán giấy phép cho các tổ chức, cá nhân nước ngoài và hiện họ đã thao túng, mặc tình đặt ra chi phí mà ngành XKLĐ không kiểm soát được. Và người đi XKLĐ gánh đủ.

Thị trường lớn như thế, thị trường nhỏ cũng lôm côm không kém. Mới đây, UBND tỉnh Quảng Ngãi đã có cuộc họp báo động về tình trạng lao động bị trả về nước từ các thị trường Đài Loan, Hàn Quốc, Bahrain, Malaysia và UAE (109 người). Lý do: sức khỏe kém, chất lượng lao động chưa phù hợp, khó thích nghi với công việc... Có trường hợp như nữ lao động H.T.U. ở huyện Tây Trà bị trả về vì phát hiện mang thai, do khi khám sức khỏe để đi, công ty đưa đi đã khám qua quýt. Tiền mất tật mang, tỉnh Quảng Ngãi xác định được có 27 lao động bị trả về đã mắc nợ ngân hàng 541 triệu đồng!

Không quá khó để dẹp tình trạng làm XKLĐ bát nháo của các doanh nghiệp bởi nơi nào làm gì, xuất lao động đi đâu, chất lượng đào tạo ra sao, thu phí bao nhiêu... Cục Quản lý lao động ngoài nước không thể không biết. Nơi này, với “cây gậy” Nhà nước giao, không quản lý tốt là chưa tròn trách nhiệm của mình.