Bán nhà 30 tỉ nhưng 'lỡ' khai chỉ 10 tỉ, chủ động nộp thuế bổ sung thì có thoát án hình sự?

Thời gian vừa qua, nhiều vụ bán nhà đất hàng chục tỉ đồng mà chỉ khai vài tỉ đồng đã bị khởi tố tội trốn thuế.

Tôi theo dõi mạng xã hội thấy nhiều người "hiến kế" cho những ai từng khai không đúng giá trị chuyển nhượng thực tế thì nên chủ động đi khai thuế bổ sung, tránh việc bị cơ quan chức năng phát hiện và gặp nguy cơ tù tội.

Vậy nếu người nào "lỡ" khai sai và bây giờ chủ động đi khai thuế bổ sung thì hệ quả pháp lý về trách nhiệm hình sự ra sao, có đương nhiên sẽ không còn bị xử lý hình sự nữa không?

Bạn đọc Hồng Nhung (TP.HCM) hỏi. 

ThS Lê Bá Đức, Trường đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TP.HCM, trả lời:

Luật Quản lý thuế năm 2025 có sự phân biệt khá rõ giữa "khai sai" và "trốn thuế".

Đối với hành vi khai sai căn cứ tính thuế, nếu người nộp thuế đã khai bổ sung và tự giác nộp đủ số tiền thuế phải nộp trước những thời điểm luật định (ví dụ trường hợp khai bổ sung trước khi cơ quan có thẩm quyền phát hiện) thì có thể thuộc trường hợp không bị xử phạt vi phạm hành chính về quản lý thuế. 

Cụ thể, Điều 12 quy định nộp thuế phát hiện hồ sơ khai thuế, khoản thu khác đã nộp cho cơ quan thuế có sai, sót thì được khai bổ sung hồ sơ khai thuế, khoản thu khác trong thời hạn 05 năm kể từ ngày hết thời hạn nộp hồ sơ khai thuế, khoản thu khác của kỳ tính thuế có sai, sót trong một số trường hợp.

Tuy nhiên, cơ chế này không được quy định chung cho hành vi trốn thuế. 

Sử dụng chứng từ, tài liệu không phản ánh đúng bản chất giao dịch hoặc giá trị giao dịch thực tế để xác định sai số tiền thuế phải nộp, được xác định là một trong những hành vi trốn thuế, theo Điều 45 Luật Quản lý thuế năm 2025.

Lấy ví dụ trường hợp giá chuyển nhượng thực tế là 30 tỉ đồng nhưng các bên biết rõ mà vẫn sử dụng hợp đồng, chứng từ hoặc tài liệu thể hiện giá 10 tỉ đồng nhằm làm giảm số thuế phải nộp thì cần xem xét bản chất của hành vi là trốn thuế, chứ không đơn thuần là một sai sót trong kê khai.

Về nguyên tắc, nếu hành vi trốn thuế chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự thì xử lý theo pháp luật về quản lý thuế và xử lý vi phạm hành chính. 

Ngược lại, nếu hành vi đã thỏa mãn các dấu hiệu của tội trốn thuế, đặc biệt số tiền thuế trốn đạt ngưỡng quy định tại Điều 200 Bộ luật Hình sự, thì việc xử lý phải chuyển sang pháp luật hình sự.

Người dân cần lưu ý là Điều 200 Bộ luật Hình sự không quy định việc người phạm tội chủ động khai bổ sung và nộp đủ số tiền thuế trước khi bị phát hiện là căn cứ đương nhiên loại trừ hoặc miễn trách nhiệm hình sự. 

Vì vậy, nếu tại thời điểm thực hiện hành vi, người đó đã cố ý thực hiện một trong các phương thức để trốn thuế mà Điều 200 quy định và số tiền trốn thuế đạt ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự thì việc sau đó khai bổ sung và nộp đủ tiền không làm cho hành vi phạm tội trước đó đương nhiên mất đi.

Tuy nhiên, việc chủ động khai bổ sung và khắc phục hậu quả càng sớm vẫn có ý nghĩa pháp lý rất quan trọng.

Nếu người vi phạm tự nguyện khai lại đúng giá trị giao dịch, nộp đầy đủ số tiền thuế còn thiếu, tiền chậm nộp và tích cực hợp tác với cơ quan có thẩm quyền thì những tình tiết này có thể được xem xét khi đánh giá các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự và quyết định hình phạt theo Điều 51 Bộ luật Hình sự hiện hành.

Mời bạn đọc gửi câu hỏi để được luật sư tư vấn

Với đội ngũ các luật sư và chuyên gia pháp lý dày dạn kinh nghiệm trên tất cả các lĩnh vực như hôn nhân - gia đình, kinh doanh - thương mại, mua bán đất đai, sở hữu trí tuệ, lao động, hộ tịch, thừa kế..., chuyên mục Tư vấn pháp luật trên Tuổi Trẻ Sao sẽ giải đáp thắc mắc của bạn một cách nhiệt tình, nhanh chóng, chính xác, hiệu quả.

Bạn đọc vui lòng gửi câu hỏi (gõ bằng tiếng Việt có dấu, font chữ UNICODE) về Tuổi Trẻ Sao qua địa chỉ tuvanphapluat@tuoitre.com.vn.

Đưa phụ nữ, trẻ em sang Trung Quốc lấy chồng, lao động, 2 phụ nữ bị phạt 35 năm tù

Thúy và Nguyệt đưa nhiều phụ nữ, trẻ em sang Trung Quốc để môi giới kết hôn, lao động, hưởng lợi từ vài triệu đồng nhưng mỗi người bị phạt lần lượt 18 và 17 năm tù.