Bản đồ nhiệt giúp đô thị thích ứng với nắng nóng cực đoan

Tiến sĩ Trần Đức Trinh - Ảnh: RMIT

Tiến sĩ Trần Đức Trinh, giảng viên cấp cao kiêm Điều phối nghiên cứu viên tại Đại học RMIT Việt Nam, cho biết không phải khu dân cư đô thị nào cũng đối mặt với bức xạ nhiệt như nhau, nên cần phải xây dựng biện pháp ứng phó đúng trọng tâm và dựa trên dữ liệu để bảo vệ được những nhóm dân cư dễ bị tổn thương nhất.

Lời giải có thể tìm thấy trong nghiên cứu quy mô lớn về Khả năng chống chịu của các đô thị trước nắng nóng: kết nối khoa học, chính sách và thiết kế bền vững, mà ông và cộng sự trong khu vực cùng thực hiện.

Dự án nhận được sự hỗ trợ của Bộ Ngoại giao và Thương mại Úc, Viện Môi trường Stockholm, Trung tâm Phòng chống thiên tai châu Á (ADPC) và nhiều tổ chức khác tại Đông Nam Á, hướng đến tìm kiếm những giải pháp giúp các đô thị có thể chuẩn bị tốt hơn cho khí hậu ngày một nóng lên trong tương lai.

Không phải khu phố nào cũng chịu cùng nền nhiệt

Các nhà nghiên cứu đã có thể xác định những điểm nóng từ hình ảnh vệ tinh trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, biết được nơi nào nóng nhất chỉ là một phần của bức tranh.

TS Trinh cùng cộng sự tìm hiểu về điều quan trọng hơn: những người sống ở các điểm nóng và nền nhiệt ảnh hưởng đến cuộc sống thường nhật của họ như thế nào.

Bằng cách kết hợp dữ liệu nhiệt độ với thông tin xã hội - kinh tế, nhóm đã vẽ ra điểm giao thoa giữa những nơi cực nóng với các cộng đồng dễ bị tổn thương tại TP.HCM và các thành phố khác ở miền Nam.

Đó là các hộ thu nhập thấp, người cao tuổi, người khuyết tật và những người sống trong các khu nhà tạm, nhiều người trong số đó thiếu thốn nguồn lực để ứng phó với nền nhiệt tăng cao.

"Chúng tôi đẩy mạnh nghiên cứu với công cụ bản đồ nhiệt, kết nối công cụ này với dữ liệu về các cộng đồng dễ bị tổn thương để hiểu hơn về tác động của nắng nóng, đồng thời đưa ra giải pháp ứng phó dựa trên dữ liệu, phù hợp với điều kiện thực tế tại từng địa phương", ông cho biết.

Nhóm của ông còn xem xét vai trò của các giải pháp dựa vào tự nhiên, chẳng hạn như công viên, không gian xanh và mái nhà xanh.

Kết quả mô phỏng cho thấy việc gia tăng mảng xanh và các bề mặt thẩm thấu nước tại những khu đô thị hóa cao có thể giúp giảm tới 24 ngày nắng nóng cực đoan tại các điểm nóng, đồng thời rút ngắn tổng thời gian nắng nóng kéo dài trong một năm đến 30 ngày.

Thay vì bổ sung cây xanh ở bất cứ nơi nào có quỹ đất, nghiên cứu giúp các khu đô thị xác định những khu vực mà giải pháp này có thể mang lại hiệu quả làm mát tốt nhất.

Bản đồ giúp đô thị "hạ nhiệt"

Kết quả nghiên cứu cung cấp dữ liệu và bằng chứng khoa học mà các cơ quan quản lý có thể dùng để xác định những khu vực cần ưu tiên.

Theo các mô phỏng trong báo cáo, những nơi có mật độ xây dựng cao với bề mặt bê tông dày đặc và thiếu cây xanh có thể trải qua tới 100 ngày nắng nóng cực đoan trong mỗi mùa. Nếu không can thiệp kịp thời, một số khu vực có thể phải chịu đựng thêm 40 tới 60 ngày nắng nóng khắc nghiệt mỗi năm vào giữa thế kỷ này.

Việc xác định cộng đồng nào dễ bị tổn thương nhất không còn đơn thuần là bài toán quy hoạch, mà là bước đi quan trọng để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu và đảm bảo các nguồn lực thích ứng còn hạn chế được phân bổ đến những nơi mang lại hiệu quả tốt nhất.

Bản đồ nhiệt giúp các đô thị ưu tiên nguồn lực cho những khu vực cần được bảo vệ nhất - Ảnh: Pexels

"Các nghiên cứu của chúng tôi có thể chỉ ra những khu vực chịu ảnh hưởng nghiêm trọng bởi tình trạng đảo nhiệt đô thị với bằng chứng xác đáng, từ đó triển khai biện pháp ứng phó đúng nơi cần", TS Trinh chia sẻ.

Nghiên cứu còn có thể giúp các nhà quy hoạch đô thị, chủ đầu tư và chuyên gia môi trường trong nỗ lực kiến tạo nên những thành phố mát mẻ, lành mạnh và đáng sống hơn. Thay vì dựa vào giả định, có thể dùng dữ liệu khoa học để định hướng đầu tư vào hạ tầng xanh và các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu.

Nghiên cứu còn thu hút được sự quan tâm của nhiều tổ chức quy hoạch đô thị và tổ chức phi chính phủ ở các nước khác trong khu vực, cho thấy thách thức chung mà các quốc gia Đông Nam Á đang phải đối mặt.

Với nhóm nghiên cứu, đây mới chỉ là điểm khởi đầu. Trong thời gian tới, nhóm sẽ tiếp tục tìm hiểu tác động của nền nhiệt đô thị đến sức khỏe, năng suất lao động và bất bình đẳng trong khả năng tiếp cận đến các giải pháp làm mát cũng như không gian xanh trên khắp Việt Nam và Đông Nam Á.