Mỗi lựa chọn trong thực hành y khoa hôm nay đều có thể để lại dấu ấn cho nhiều năm sau, thậm chí cho cả các thế hệ tương lai. Chính vì vậy, việc loại bỏ những hóa chất độc hại không còn cần thiết trong y tế là một yêu cầu mang tính tất yếu. 

Từ 2014, khi cơ quan dược phẩm châu Âu khuyến nghị thu hồi các sản phẩm diệt tủy có chứa arsenic (thạch tín) như caustinerf, yranicid, nhiều bác sĩ nha khoa đã nói không với arsenic, bản thân tôi cũng đã gần 25 năm hành nghề không sử dụng arsenic, và cũng đã nhiều lần viết bài trên các diễn đàn xã hội để khuyến cáo không nên sử dụng. 

Trong bài viết này tôi mong muốn chia sẻ tại sao "nói không với arsenic". Trong quá khứ arsenic là một vật liệu được lựa chọn để diệt tủy, nhưng hiện nay với nha khoa hiện đại "cần nói lời chia tay dứt khoát".

Arsenic - mối nguy hiện hữu

Arsenic là một nguyên tố tồn tại tự nhiên trong môi trường, có thể được tìm thấy trong đất, nước và một số loại khoáng chất. Tuy nhiên arsenic vô cơ - dạng thường gặp trong công nghiệp và một số chế phẩm y tế trước đây - lại là một trong những chất độc nguy hiểm đối với con người.

Khoa học hiện đại đã chứng minh arsenic vô cơ có khả năng gây ung thư và gây tổn thương nhiều cơ quan quan trọng như da, gan, phổi và hệ thần kinh. Việc phơi nhiễm arsenic kéo dài, dù ở liều thấp, cũng tiềm ẩn những rủi ro nghiêm trọng cho sức khỏe.

Chính vì vậy, arsenic đã bị kiểm soát rất chặt chẽ trong thực phẩm, nước uống và dược phẩm tại nhiều quốc gia. 

Chỉ cần phát hiện hàm lượng arsenic vượt ngưỡng an toàn, các sản phẩm tiêu dùng, đặc biệt là sản phẩm dành cho trẻ em, đều có thể bị thu hồi ngay lập tức. Điều này phản ánh một quan điểm thống nhất của y học hiện đại: arsenic không phải là chất có thể chấp nhận rủi ro khi liên quan đến sức khỏe con người.

Trong lịch sử nha khoa, trước những năm 2014, arsenic từng được sử dụng với mục đích "diệt tủy răng" trong bối cảnh các phương pháp gây tê còn hạn chế. Khi đó arsenic trioxide được đặt vào buồng tủy để làm chết mô tủy trước, sau đó người bệnh được hẹn đến lại để lấy bỏ mô tủy chết và trám bít ống tủy. 

Tuy nhiên từ lâu các chuyên gia nội nha đã khuyến cáo nên gây tê lấy tủy, không cần thiết sử dụng các sản phẩm này để tránh những tác dụng có hại của nó.

Vấn đề nằm ở chỗ arsenic không chỉ tác động lên mô tủy như mong muốn. Chất này có khả năng khuếch tán và rò rỉ ra ngoài buồng tủy thông qua các ống tủy phụ hoặc những vị trí không kín, từ đó gây tổn thương nướu và xương hàm xung quanh. 

Một khi đã xảy ra hoại tử mô mềm hoặc xương, việc điều trị trở nên vô cùng phức tạp, tốn kém và có thể để lại hậu quả lâu dài cho người bệnh.

Những cảnh báo khoa học không thể bỏ qua

Trong hơn hai thập kỷ qua, y văn thế giới ghi nhận nhiều trường hợp tai biến nghiêm trọng liên quan đến việc sử dụng arsenic trong nha khoa. Các báo cáo lâm sàng cho thấy bệnh nhân có thể bị hoại tử nướu, hoại tử xương ổ răng, viêm xương hàm kéo dài và trong nhiều trường hợp phải phẫu thuật lấy bỏ xương hoại tử. 

Đáng lo ngại hơn, những tai biến này không phải là sự cố hiếm gặp, mà là hậu quả có thể dự đoán trước từ bản chất độc hại của arsenic.

Đặc biệt ở trẻ em, nguy cơ còn nghiêm trọng hơn nhiều. Xương hàm của trẻ đang trong giai đoạn phát triển, mầm răng vĩnh viễn đang hình thành và rất nhạy cảm với các tác nhân độc hại. Chỉ một lượng nhỏ arsenic rò rỉ trong quá trình điều trị răng sữa cũng có thể gây tổn thương mầm răng vĩnh viễn, ảnh hưởng đến mầm răng và sự phát triển của xương hàm.

Nhận thức được mức độ nguy hiểm của arsenic, từ năm 2014 cơ quan dược phẩm châu Âu đã khuyến nghị thu hồi giấy phép lưu hành đối với các sản phẩm diệt tủy chứa arsenic, trong đó có những chế phẩm từng được sử dụng trong nha khoa như caustinerf hay yranicid. 

Quyết định này không chỉ dựa trên nguy cơ ung thư, mà còn xuất phát từ thực tế rằng arsenic gây ra nhiều tổn thương nghiêm trọng tại chỗ và không còn mang lại lợi ích điều trị nào vượt trội so với các kỹ thuật mới.

Đây là một dấu mốc quan trọng, khẳng định rõ ràng quan điểm của các cơ quan quản lý y tế hàng đầu thế giới: arsenic không còn chỗ đứng trong thực hành răng hàm mặt.

Khi nhiều bác sĩ răng hàm mặt chủ động nói không với arsenic

Trên thực tế, trước cả khi các quyết định quản lý chính thức được ban hành, nhiều bác sĩ răng hàm mặt trên thế giới đã chủ động nói không với arsenic. Với sự phát triển của gây tê hiện đại và kỹ thuật điều trị nội nha ngày càng hoàn thiện, việc sử dụng arsenic trở nên không cần thiết và tiềm ẩn quá nhiều rủi ro.

Bản thân tôi, với gần 25 năm hành nghề trong lĩnh vực nha khoa, đã không sử dụng arsenic trong điều trị ngay từ những ngày đầu làm nghề. 

Trong suốt quá trình đó, tôi cũng đã nhiều lần viết bài và chia sẻ trên các diễn đàn chuyên môn cũng như mạng xã hội để khuyến cáo đồng nghiệp và người dân không nên sử dụng arsenic trong nha khoa. Đây không chỉ là lựa chọn cá nhân, mà là lựa chọn dựa trên khoa học, y đức và trách nhiệm đối với người bệnh.

Việc nói không với arsenic không chỉ mang ý nghĩa bảo vệ sức khỏe người bệnh, mà còn góp phần bảo vệ môi trường. Các chế phẩm chứa arsenic, nếu không được quản lý và xử lý đúng cách, có thể xâm nhập vào đất và nguồn nước, tồn lưu lâu dài trong môi trường và ảnh hưởng đến hệ sinh thái. 

Trong bối cảnh ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu đang là thách thức toàn cầu, việc loại bỏ những hóa chất độc hại không cần thiết trong y tế là hành động thiết thực và có trách nhiệm.

Thạch tín 'đội lốt' thuốc diệt tủy, hơn 3.000 hộp tuồn vào nhiều cơ sở nha khoa

Dù arsenic trioxide (thạch tín trắng) đã bị cấm trong lĩnh vực nha khoa nhưng vì lợi nhuận, nhiều người vẫn lén lút sản xuất trái phép, tuồn bán hóa chất này cho nhiều cơ sở nha khoa.