Phóng to

Ảnh: T.G.T

TT - Người ta có thể thấy gì đằng sau một bức tranh? Ngắm Thiếu nữ đeo hoa tai ngọc trai của Johannes Vermer và đọc Thiếu nữ đeo hoa tai ngọc trai của Tracy Chevalier, sẽ biết rằng có thể thấy đằng sau một bức tranh cả một tình yêu, một con người, một số phận...

Griet là cô gái ngoan ngoãn, giản dị, đức hạnh, đúng chuẩn mực của các cô gái đạo Tin Lành ở thành Delft, Hà Lan giữa thế kỷ 17. Griet là cô hầu gái siêng năng, khéo léo với những công việc dọn dẹp, giặt là, nấu ăn… Là Griet nhưng vẫn chưa phải là chính cô. Khuôn mặt của Griet luôn được giấu trong diềm mũ. Những ý nghĩ của Griet ẩn sau ánh mắt. Vậy ai sẽ nhìn thấy chính Griet?

Là Vermer. Sự từng trải của người đàn ông, sự mẫn cảm của họa sĩ thiên tài, "đôi mắt đáng giá cả kho vàng" của ông đã bắt gặp con người của Griet ngay cái nhìn đầu tiên khi gặp cô trong bếp với vòng tròn rau như một bảng pha màu. Griet trở thành hầu gái, ông và cô tiếp xúc qua những công việc hằng ngày, qua vị trí đồ vật trong xưởng vẽ, qua màu bột nghiền... Sự thấu hiểu, đồng cảm ngày một tăng lên, một cái gì đó chớm nở.

Tình yêu. Giữa bao ánh mắt và hành động của những người đàn bà trong nhà: thận trọng, dò xét, ác cảm, tị hiềm, tọc mạch, âm mưu; giữa bao hàng rào vây kín: tôn giáo, hoàn cảnh, dư luận, gia đình... tình yêu vẫn tìm được lối đi riêng. Tracy Chevalier đã có những trang viết tinh tế nhất về một tình yêu không lời, không ham muốn, cũng không cả những chờ đợi, ước vọng nhưng vẫn cứ cháy lên. Griet và Vermer đã dần tìm ra chính mình, cùng say đắm trong thế giới của màu sắc, ánh sáng, hình khối, của những khoảnh khắc lưu giữ bằng nét cọ.

Một cái cớ cho sự chín muồi: ông triệu phú Ruijven muốn có bức tranh "cô hầu mắt to" như cách ông ta gọi Griet. Vermer vẽ, nhưng không vẽ một cô hầu, ông vẽ "một Griet khác", như ông thấy, và như cô là. Griet với đôi mắt mở to, không ngây thơ mà thấu suốt. Griet với khuôn mặt thánh thiện và làn môi gợi cảm. Griet với mái tóc, biểu tượng của sự trinh trắng, thoát khỏi cái mũ hồ cứng, quấn dưới dải lụa và từ đó một lọn tóc hình như đã rơi ra. Và Griet với chiếc hoa tai ngọc trai…

Họ đã không vượt qua được các rào cản và mọi việc kết thúc chỉ bằng một ánh mắt. Thế mà 10 năm sau, tất cả vẫn vẹn nguyên. Cả bức tranh, cả Vermer, cả Griet, cả đôi hoa tai, cả tình yêu không lời…

Mối tình thầm lặng được chôn kín. Nhưng hậu thế đã có bức họa kiệt tác Thiếu nữ đeo hoa tai ngọc trai, một Mona Lisa của Bắc Âu. Văn tài của Tracy Chevalier và bộ phim tuyệt vời sau đó có thể khiến bất cứ ai tin rằng câu chuyện về tình yêu không lời của bà chính là những gì bức họa đang kể.

Ai đang giấu trong mình một con người khác, như Griet? Và còn bao nhiêu câu chuyện tuyệt vời nữa đang ẩn quanh ta?