Từng bị xem là "thuyết âm mưu" sau cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ vào năm 2016, "bot" ngày nay đã trở thành một phần quen thuộc của Internet toàn cầu.

"Bot" (viết tắt của "robot") là chương trình máy tính được thiết kế để tự động thực hiện một tác vụ lặp đi lặp lại mà không cần con người can thiệp trực tiếp, theo phân tích của tạp chí New Yorker.

Bot tràn ngập mọi ngóc ngách Internet

Sau chiến thắng của ông Donald Trump trong cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ năm 2016, nhiều lời bàn tán cho rằng các mạng lưới bot do nước ngoài vận hành đã tạo nhiều tài khoản "giả danh người Mỹ". Chúng góp phần phát tán thông tin sai lệch và gây ảnh hưởng đến cử tri Mỹ.

Dù mức độ tác động của các chiến dịch này đến kết quả bầu cử vẫn còn gây tranh cãi, sự kiện năm 2016 đã khiến hình ảnh bot gắn chặt với các chiến dịch thao túng dư luận trên mạng xã hội.

Nhiều người hiện xem bot như "muỗi kỹ thuật số", vì chúng thường tạo ra những trải nghiệm khó chịu.

Bot giờ đây không chỉ xuất hiện trên mạng xã hội, mà còn len lỏi vào thương mại điện tử, dịch vụ "chào mời" khách hàng và nhiều hoạt động trực tuyến khác. Ranh giới giữa con người và các hệ thống tự động vì thế ngày càng mờ nhạt.

Bot có thể mua sạch vé hòa nhạc chỉ trong vài giây rồi bán lại với giá cao. Chúng còn thu gom hàng hóa trên các sàn thương mại điện tử, quét các nền tảng bất động sản để gửi tin nhắn quảng cáo tự động, hoặc thu thập địa chỉ email để phát tán thư rác và lừa đảo. Điểm chung là bot hoạt động với tốc độ và quy mô vượt xa khả năng "đánh chặn" của con người.

Tuy nhiên nếu chỉ nhìn bot dưới góc độ tiêu cực thì chưa thật sự đầy đủ.

Về bản chất, bot chỉ là những đoạn mã được lập trình để tự động thực hiện một chức năng cụ thể cho đến khi bị cho dừng lại.

Phần lớn bot trên Internet vẫn phục vụ các công việc thường ngày và giúp nhiều hệ thống vận hành hiệu quả hơn.

Điều khiến nhiều người lo ngại là sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm số lượng bot tăng nhanh hơn trước.

Cloudflare, công ty chuyên cung cấp hạ tầng Internet và dịch vụ an ninh mạng, cho biết gần 60% lưu lượng Internet hiện nay không còn đến từ con người.

Điều này đồng nghĩa nhiều tương tác trực tuyến thực chất là các bot đang giao tiếp với nhau trong những vòng lặp tự động.

Một nghiên cứu khác cũng ước tính khoảng 64% trong hơn 1 triệu tài khoản được khảo sát trên mạng xã hội X có thể là bot.

Con người điều khiển bot hay bot điều khiển con người?

Bot không chỉ tự tạo nội dung mà còn góp phần quyết định nội dung nào trở nên phổ biến. Chúng có thể đồng loạt thích, chia sẻ hoặc bình luận về một chủ đề, tạo cảm giác vấn đề đó đang được cộng đồng quan tâm rất lớn. Chính cơ chế này khiến một số nội dung nhanh chóng trở thành xu hướng trên mạng xã hội.

Giáo sư khoa học máy tính Emilio Ferrara của Đại học Nam California nhận định nhiều cuộc tranh cãi trên mạng xã hội thường bắt đầu từ một sự việc nhỏ. Sau đó chúng được khuếch đại bởi sự kết hợp giữa người dùng thật và tài khoản bot.

Một động lực quan trọng khác của xu hướng sử dụng bot là lợi nhuận. Trên nền tảng X, các tài khoản đáp ứng điều kiện có thể nhận doanh thu từ quảng cáo. Điều này thúc đẩy người vận hành bot tối đa hóa lượt xem, lượt thích, bình luận và chia sẻ để tăng doanh thu.

AI càng khiến vòng lặp này vận hành hiệu quả hơn: bot có thể học loại nội dung nào dễ thu hút tương tác, rồi liên tục điều chỉnh để tạo ra nhiều phản ứng hơn từ người dùng. Nghịch lý là các nội dung gây phẫn nộ hoặc tranh cãi thường tạo ra mức độ tương tác cao nhất.

Trong khi đó thời gian người dùng dành cho nền tảng lại là yếu tố quan trọng đối với doanh thu quảng cáo. Điều này khiến các nền tảng rơi vào thế khó: vừa phải giữ trải nghiệm người dùng, vừa phải đảm bảo chỉ số tương tác.

Câu hỏi đặt ra là: điều gì sẽ xảy ra nếu trong tương lai, bot hiện diện trong hầu hết hoạt động trực tuyến? Ông T. M. Brown, tác giả bài viết trên New Yorker, cho rằng "cuộc cách mạng bot" có lẽ đã bắt đầu. Internet tương lai có thể ngày càng được định hình bởi các chương trình tự động hơn là bởi chính con người.

Moltbook - Mạng xã hội kỳ lạ dành cho các bot AI

Moltbook - mạng xã hội nơi chỉ các bot AI được lên tiếng - đang gây tò mò khi cả triệu tác nhân nhân tạo tự đăng bài, tranh luận triết học, còn con người chỉ đứng ngoài quan sát.