Ai đã phát minh ra quả bóng tròn?

14/06/2018 16:42 GMT+7

TTO - Từ những quả bóng thô sơ lúc đầu đến quả bóng hoàn chỉnh ngày nay có công lao rất lớn của các 'nhà phát minh' chuyên nghiệp lẫn nghiệp dư.

Ai đã phát minh ra quả bóng tròn? - Ảnh 1.

Bóng đá ngày nay được mệnh danh là môn thể thao vua bởi sự yêu thích của mọi người dành cho nó - Ảnh: FutureLearn

Đến nay người ta vẫn chưa kết luận được bóng đá do ai hay quốc gia nào phát minh ra. Song sự ra đời của quả bóng là một quá trình dài đầy thú vị.

Bóng làm từ...đầu động vật, vải vụn

Con người vốn có bản năng hay tung chân đá vào những thứ đồ vật bắt gặp trên đường, nhất là khi nó có dạng tròn tròn. Trong những cuộc chiến tranh thời cổ đại, các binh sĩ hay ăn mừng chiến thắng bằng cách đá thủ cấp của quân đối phương bị họ chém đầu.

Ở các làng mạc, người ta chơi trò tranh nhau đá một cái sọ trâu, bò và cả sọ người về phía khu đất dùng làm chỗ hội họp của làng khác. Những cuộc chơi như thế thường dẫn đến những màn ấu đả dữ dội giữa cư dân các làng.

Ở châu Âu thời Trung Cổ, người ta thường chơi đá bằng đầu những người bị hành quyết như một trò vui, sau đó là đầu động vật rồi những bó vải vụn.

Ai đã phát minh ra quả bóng tròn? - Ảnh 2.

Bức điêu khắc La Mã cổ đại minh họa một 'cầu thủ' đang tâng bóng - Ảnh: Footballhistory.com

Cho đến trước thế kỷ 19, những quả bóng đầu tiên được làm bằng bong bóng lợn, bò, bên trong nhồi tóc, lông vũ hoặc các lát bấc cắt nhỏ rất thô sơ... ra đời. Khi sút quả bóng, nó bay theo một quỹ đạo ngoằn nghèo và dĩ nhiên là không đúng với ý muốn của "cầu thủ". Loại bóng này dĩ nhiên cũng rất dễ vỡ.

Sau đó có "nhà sáng chế" vô danh nào đó nghĩ ra cách may một lớp da bao quanh cái bong bóng này để giúp nó trở nên bền và khó vỡ hơn. Giới quý tộc giàu có thì dùng da hươu nai, còn giới bình dân sử dụng da bò rẻ tiền. Trái bóng dần dần mang hình dạng phải thế của nó.

Năm 1836, kỹ sư người Mỹ Charles Goodyear phát minh ra cách lưu hóa cao su. Nhưng mãi đến năm 1855, Goodyear mới chế tạo được quả bóng đá làm bằng cao su lưu hóa, song vẫn chưa phải là là loại bóng có ruột bằng cao su bơm hơi như sau này.

Ai đã phát minh ra quả bóng tròn? - Ảnh 3.

Quả bóng bằng cao su lưu hóa đầu tiên do Charles Goodyear chế tạo năm 1855 - Ảnh: Soccerballworld.com

Ai đã phát minh ra quả bóng tròn? - Ảnh 4.

Kỹ sư Charles Goodyear (1800-1860) - Ảnh: Wikipedia

Năm 1862, Richard Lindon - một người làm nghề thuộc da ở Anh, mới chính là người đầu tiên chế tạo thành công quả bóng có cái ruột bằng cao su có thể bơm hơi vào bằng một cái van cũng do ông nghĩ ra. Ông cũng là người chế tạo thành công quả bóng bầu dục (rugby ball) đầu tiên.

Nhưng đây cũng là bi kịch với nhà sáng chế nghiệp dư này, bởi trong quá trình phụ giúp chồng nghiên cứu chế tạo ruột bóng cao su, vợ ông đã phải thổi bằng miệng hàng trăm cái bong bóng lợn. Việc này đã làm bà bị nhiễm trùng, mắc bệnh phổi và qua đời sau đó.

Tuy vậy, luật bóng đá thời 1836 chưa có quy định rõ ràng về quả bóng dùng thi đấu. Phải chờ đến năm 1872, Hiệp hội Bóng đá Anh quốc (FA) mới ban hành quy định về quả bóng là "phải có hình cầu, đường kính từ 27 đến 28 inch (68 cm-70cm).

Quy định kích thước này vẫn được áp dụng đến ngày nay theo luật FIFA. Về trọng lượng quả bóng, quy định của FA năm 1872 là nặng tối thiểu 13 ounce (368g) và tối đa không quá 15 ounce (425g), năm 1937 FIFA sửa đổi lại, nâng mức trọng lượng lên từ 14 đến 16 ounce (410-450g).

Những quả bóng công nghiệp đầu tiên

Ai đã phát minh ra quả bóng tròn? - Ảnh 5.

Quả bóng dùng tại World Cup 1930 - Ảnh: Soccerballworld.com

Các quả bóng được sản xuất công nghiệp đầu tiên là ở Anh vào những năm 1900. Nó gồm 18 dải da bò (đã thuộc) hình chữ nhật hẹp được khâu lại bằng chỉ tạo thành một khối cầu, bên trong là bong bóng cao su lưu hóa có thể bơm không khí vào.

Loại bóng tốt nhất được may từ da mông bò và loại rẻ tiền thì dùng da ở vai bò. Cách may các dải da song song với nhau, sau đó được cải tiến bằng cách may đan xen giúp quả bóng giữ được hình dạng tròn hơn và chịu lực tốt hơn.

Khi khâu, người thợ phải lộn ngược ruột bóng ra ngoài (khâu ngược), lúc hoàn tất thì lộn bề mặt da ra ngoài, chừa một đoạn 15cm giữa 2 dải da cạnh nhau thì không khâu. Sau đó họ nhét cái bong bóng cao su có vòi bơm hơi vào trong. Bơm hơi xong nhét vòi hơi vào trong và cột miệng đoạn chừa trống đó lại giống như ta buộc dây dài, rất lỉnh kỉnh.

Loại bóng làm bằng da thuộc này có nhược điểm là rất nặng khi trời ẩm ướt hay mưa do da bò hấp thu nhiều nước. Các cầu thủ thời đó rất ngán ngại khi phải đánh đầu, quả bóng quá nặng đã gây rất nhiều ca chấn thương vùng đầu.

Thêm nữa chất lượng quả bóng tùy thuộc vào loại da dùng may bóng và rất mau hỏng, có khi hư ngay giữa trận đấu là chuyện bình thường.

Những năm cuối thập niên 1930, dù trong bối cảnh bùng phát Chiến tranh thế giới thứ hai, việc chế tạo quả bóng cũng có một số tiến triển về mặt kỹ thuật. Các nhà sản xuất bổ sung thêm một lớp lót bằng vải cực bền để cố định hình dạng quả bóng, giúp hấp thu chấn động tốt hơn.

Ai đã phát minh ra quả bóng tròn? - Ảnh 6.

Quả bóng có kết cấu bằng các dải da dài dùng tại World Cup 1958 - Ảnh: Soccerballhistory.com

Quả bóng được phủ một lớp sơn tổng hợp lên bề mặt da giúp cho da không bị hấp thu nước nên sẽ không trở nên quá nặng khi thi đấu dưới trời sương mù, mưa. Van bơm hơi cũng được cải tiến cho nhỏ gọn hơn, không cần phải nhét vào trong và cột miệng 2 dải da lại như trước.

Tuy vậy, quả bóng thời này cũng chưa có độ bền cao, lắm khi giữa trận đấu bóng bị vỡ vì không chịu nổi lực sút quá mạnh hay pha tranh chấp quyết liệt giữa các cầu thủ.

Khôi hài nhất là khi cầu thủ sút bóng vào gôn, quả bóng bị vỡ và xì hơi nên thay đổi đường bay rất đột ngột làm chàng thủ môn tội nghiệp ngẩn ngơ, đứng trơ mắt ngó cái "xác bóng" xẹp lép bay vào lưới.

Những quả bóng ban đầu chỉ có màu da xám tự nhiên, sau đó là màu trắng do thuộc da cho thật sạch màu. Rồi đến những quả bóng màu cam để thi đấu vào mùa đông mặt sân đầy tuyết để cầu thủ dễ quan sát bóng.

Người chế ra quả bóng là... kiến trúc sư

Ai đã phát minh ra quả bóng tròn? - Ảnh 7.

Quả bóng kết cấu mới 32 múi Telstar của Adidas dùng tại World Cup 1970 - Ảnh: Soccerballworld.com

Tại World Cup 1970 ở Mexico, hãng sản xuất dụng cụ thể thao nổi tiếng của Đức là Adidas đã trình làng quả bóng Telstar với cấu trúc rất mới lạ, gồm 32 miếng da ghép lại: 12 miếng hình ngũ giác và 20 miếng hình lục giác.

Cấu trúc mới này - được đặt tên là Buckminster, giúp phân bổ cân đối lực căng bề mặt của quả bóng nên bóng không bị biến dạng trong quá trình thi đấu.

Điều thú vị là người sáng chế ra cấu trúc ghép 32 mảnh da này lại chẳng liên quan gì đến bóng đá, đó là kiến trúc sư người Mỹ tên Richard Buckminster Fuller, ông tìm ra phương pháp ghép này trong quá trình nghiên cứu tiết kiệm vật liệu trong xây dựng các cao ốc.

Cho đến nay, cấu trúc 32 miếng da này vẫn được xem là tối ưu nhất trong việc chế tạo quả bóng.

Vào những năm 1960 đã xuất hiện những quả bóng làm bằng vật liệu tổng hợp nhưng không được giới thể thao ưa chuộng. Lý do là loại này không có được những thuộc tính tốt như bóng làm bằng da thật (như độ nảy, quỹ đạo bay, cảm giác bóng…).

Nhưng đến thời điểm hiện tại, nhờ vào những phát minh trong lĩnh vực vật liệu tổng hợp, nghiên cứu khí động học và công nghệ thông tin, những quả bóng đá sản xuất từ đầu thế kỷ 21 đã mang những nét rất mới lạ và tốt hơn hẳn so với những quả bóng của thế kỷ trước.

Các loại vật liệu tổng hợp dùng sản xuất quả bóng đã "nhái" được cấu trúc tế bào của da thật, lại ưu việt hơn vì không cần lớp phủ chống nước và lại có độ bền cao hơn.

Thêm vào đó, với những phát kiến về khí động học, máy móc công cụ sản xuất điều khiển bằng vi tính kết hợp những phần mềm thu thập và phân tích dữ liệu đã giúp cho nhà sản xuất có thể thiết kế và chế tạo những quả bóng gần như hoàn hảo về mặt kỹ thuật.

Bóng làm bằng vật liệu tổng hợp đã dần soán ngôi của bóng làm bằng da tự nhiên. Quả bóng thi đấu chính thức ở World Cup 2018 này là của hãng Adidas gọi là bóng Telstar 18.

Adidas vẫn còn giữ kín một số chi tiết về cấu tạo của quả bóng, nhưng cho biết Telstar 18 được làm bằng vật liệu tái sinh, các miếng da tổng hợp được nối với nhau bằng keo dán chứ không may, bề mặt quả bóng có lớp hoa văn nổi dạng 3-D giúp cầu thủ kiểm soát bóng tốt hơn.

Bên trong quả bóng có gắn 1 con chip điện từ giao tiếp tầm ngắn NFC (near-field communication). Trước mắt chưa biết ứng dụng của nó trong thi đấu là gì, nhưng đối với các mẫu Telstar 18 thương mại sẽ bán ra thị trường, Adidas cho biết khách hàng có thể dùng điện thoại thông minh có chức năng NFC để giao tiếp với quả bóng trên sân.

Bóng là thứ không thiếu trong môn bóng đá, nhưng để bảo vệ đôi chân cầu thủ khỏi chấn thương cũng như giúp tăng cường sự kiểm soát bóng và tăng lực sút bóng, con người đã nghiên cứu chế tạo ra những đôi giày chuyên dùng cho chơi bóng đá. Mời các bạn đón đọc kỳ tới: Sự 'tiến hóa' của đôi giày đá bóng.

World Cup thành một từ riêng của bóng đá, tại sao? World Cup thành một từ riêng của bóng đá, tại sao?

TTO - World Cup là một danh từ chung nhưng kể từ khi nào, và vì sao nó đã trở thành danh từ riêng, một từ riêng của bóng đá. Nhắc đến World Cup, đồng nghĩa với giải vô địch thế giới bóng đá!

ĐỒNG LỘC tổng hợp

Tin mới nhất

12:11 AM

'Oppa' Hàn Quốc bắt bóng như người nhện làm bao trái tim xao xuyến

TTO - Giữa tâm điểm trận đấu Mexico - Hàn Quốc đêm 23-6, anh chàng thủ môn Cho Hyun-Woo đẹp trai, tóc vàng đầy "chất nghệ" cùng tài năng xuất sắc đã khiến fan nữ "nhấp nhổm".

10:58 PM

Son Heung Min ghi bàn cũng không xoa được nỗi buồn châu Á

TTO - Trận đấu giữa Hàn Quốc và Mexico diễn ra cân bằng tuy nhiên Chicharito cùng các đồng đội lại có được khả năng dứt điểm sắt bén hơn để giành chiến thắng.

10:12 PM

Yêu cầu báo cáo việc đổi 'đất vàng” trường Chính trị Khánh Hòa

Văn phòng Chính phủ vừa có thông báo, phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Trương Hòa Bình đã chỉ đạo, yêu cầu UBND tỉnh Khánh Hòa phải kiểm tra, làm rõ và báo cáo Thủ tướng về việc đổi khu “đất vàng” Trường Chính trị tỉnh Khánh Hòa cho doanh nghiệp l

09:41 PM

Hàn Quốc - Mexico 1-2: Son Heung Min không cứu nổi Hàn Quốc

TTO - Trận đấu sôi nổi với ba bàn thắng trong đó các pha ghi bàn của Chicharito và Son Heung Min rất đẹp. Kết quả này khiến Hàn Quốc trên bờ vực bị loại còn Mexico mở toang cửa vào vòng 16 đội.

09:33 PM

Trực tuyến Đức - Thụy Điển (1h): Low xáo đội hình, hai cầu thủ gốc Thổ không đá chính

TTO - So với trận thua Mexico, HLV Joachim Low của Đức có đến 4 thay đổi trong đội hình xuất phát. So với trận gặp Mexico, hai cầu thủ gốc Thổ Nhĩ Kỳ là Ozil và Khedira đã phải ngồi dự bị.

09:30 PM

Cổ động viên Nam Định nổi nóng vì nhân viên sân Thống Nhất

TTO - Tối 23-6, các cổ động viện Nam Định đã nổi nóng với nhân viên sân Thống Nhất trong trận chủ nhà TP.HCM thua ngược Nam Định 1-2 trong trận 'chung kết ngược' ở vòng 15 V-League 2018.

09:29 PM

Tìm ra enzyme có khả năng diệt vi khuẩn kháng kháng sinh

TTO - Sau 20 năm nghiên cứu, tiến sĩ Vincent Fischetti, Đại học Rockefeller, New York, Mỹ, đã tìm ra cách tiêu diệt vi khuẩn kháng kháng sinh bằng một loại enzyme có tên là Lysin.

09:22 PM

Quang Hải lập công, Hà Nội đánh bại SHB Đà Nẵng

TTO- Bốn ngày sau trận thua tệ hại 2-5 trước Sài Gòn, Hà Nội đã có chiến thắng 5-2 ngay trên sân Hàng Đẫy ở vòng 15 diễn ra tối 23-6 khi đánh bại đội khách SHB Đà Nẵng, củng cố vững chắc ngôi nhất bảng với 38 điểm.

08:58 PM

Anh nghỉ học đi biển cho em nuôi ước mơ giảng đường

TTO - Ở xã đảo Vạn Thạnh, cái nghèo khó, cách trở níu chân biết bao đứa trẻ. Bởi thế với Nguyễn Đặng Trương Cao, kỳ thi THPT quốc gia năm nay có ý nghĩa rất đặc biệt.

08:58 PM

Thế giới xe nín thở khi Donald Trump định tăng thuế ôtô lên 20%

TTO - Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố trên twitter tối 22-7 rằng sẽ tăng thuế nhập khẩu ô tô từ 2,5% như hiện nay lên mức 20% đối với các xe sản xuất từ Châu Âu.

08:04 PM

Lễ viếng cố Giáo sư Phan Huy Lê sẽ diễn ra vào sáng 27-6

TTO - Đại học Quốc gia Hà Nội, Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam cùng gia đình sẽ tổ chức Lễ viếng và truy điệu Giáo sư Phan Huy Lê vào hồi 7h30 ngày 27-6-2018.

07:59 PM

Bỉ và Tunisia tặng World Cup 2018 bữa tiệc tưng bừng 7 bàn thắng

TTO - Người hâm mộ bóng đá thế giới được theo dõi một màn trình diễn mãn nhãn trong hiệp 1 trận đấu giữa Bỉ và Tunisia.