Ngày 25-6, tại thành phố Cần Thơ, Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) tổ chức hội thảo "Doanh nghiệp nông nghiệp trước làn sóng điều tra phòng vệ thương mại".

Chia sẻ tại đây, bà Nguyễn Thị Thương Linh, Phó giám đốc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chi nhánh Đồng bằng sông Cửu Long, cho biết theo một kết quả khảo sát gần đây của VCCI, có 68% doanh nghiệp không quan tâm tới vấn đề phòng vệ thương mại. 

"Họ cho rằng việc này xảy ra với ai, chứ không xảy ra với doanh nghiệp mình. Do đó việc chuẩn bị và hành động chuẩn bị cho việc này là chưa có", bà Linh nêu lý do.

Bà Linh cảnh báo các vụ kiện phòng vệ thương mại ngày càng gia tăng và đã tăng mấy chục lần. Bà cho rằng thị trường mở cửa sẽ tạo ra nhiều cơ hội, song song đó có nhiều rủi ro mà trong những rủi ro đó có tăng cường phòng vệ thương mại.

Theo bà Linh, đặc điểm của các doanh nghiệp Việt Nam nói chung, doanh nghiệp nông sản nói riêng là thiếu tư duy quản trị hệ thống, bài bản. Khi xảy ra các vụ kiện thì tỉ lệ doanh nghiệp đáp ứng được yêu cầu của nguyên đơn rất ít, trong đó dữ liệu liên quan chứng minh chi phí, sự minh bạch trong chuỗi thì gần như thụ động, dẫn tới không đáp ứng yêu cầu nguyên đơn đưa ra.

Ông Phạm Hoàng Lâm - Chủ tịch hội đồng quản trị Công ty cổ phần Lam Rice Group - cho rằng trước làn sóng bảo hộ và các cuộc điều tra thương mại ngày càng phức tạp, năng lực tự bảo vệ của doanh nghiệp nông nghiệp giờ đây không nằm ở quy mô nhà máy hay giá bán, mà được định đoạt bằng hồ sơ và dữ liệu minh bạch.

Theo ông, khách hàng tại các quốc gia khó tính không còn ưu tiên câu hỏi về giá cả, mà chất vấn doanh nghiệp bằng các tiêu chuẩn khắt khe như vùng nguyên liệu ở đâu, có phát thải thấp và đáp ứng tiêu chuẩn môi trường không, có dữ liệu chứng minh toàn bộ chuỗi cung ứng hay không? Nhiều đối tác quốc tế thậm chí yêu cầu cung cấp hồ sơ truy xuất nguồn gốc trước khi xem xét ký kết hợp đồng.

Ông Lâm đúc kết phần lớn khó khăn của doanh nghiệp Việt khi đối mặt với các vụ điều tra thương mại không nằm ở chất lượng sản phẩm, mà nằm ở việc thiếu dữ liệu, thiếu hồ sơ và thiếu khả năng chứng minh nguồn gốc sản phẩm. Do đó việc xây dựng hệ thống dữ liệu minh bạch chính là "vũ khí phòng vệ sống".

Ông cho rằng công tác phòng vệ thương mại không bắt đầu ở cảng xuất khẩu, mà phải bắt đầu ngay từ cánh đồng. Nếu doanh nghiệp không liên kết chặt chẽ với nông dân, hợp tác xã để kiểm soát và xây dựng vùng nguyên liệu minh bạch, ổn định thì hoàn toàn không thể truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các yêu cầu quốc tế.

Tiếp đến, doanh nghiệp cần phải số hóa và quản lý được toàn bộ dữ liệu từ giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, nhật ký canh tác cho đến khâu thu hoạch, chế biến, tồn kho và xuất khẩu. Khi xảy ra các cuộc điều tra hoặc xác minh quốc tế, nguồn dữ liệu này chính là bằng chứng quan trọng nhất để tự bảo vệ doanh nghiệp.

Ngoài ra, doanh nghiệp tuyệt đối không thể chờ đến khi bị điều tra mới bắt đầu chuẩn bị hồ sơ. Toàn bộ dữ liệu chứng minh phải được số hóa, tích lũy và hoàn thiện ngay từ khi gieo hạt giống đầu tiên trên cánh đồng.

Cần chú trọng công tác phòng vệ thương mại, bảo vệ ngành sản xuất địa phương

Không chỉ xây dựng thương hiệu, tạo vị trí trên thị trường trong và ngoài nước, các tỉnh, thành khu vực phía Nam cần chú trọng công tác phòng vệ thương mại, bảo vệ ngành sản xuất, nâng cao giá trị sản phẩm.