Đến khi pháp lệnh được thay bằng Luật thuế thu nhập cá nhân, sự dè dặt đã chuyển sang dứt khoát: “thu nhập từ lãi tiền gửi tại tổ chức tín dụng thuộc diện miễn thuế”.

Thuế thu nhập cá nhân là theo thông lệ trên thế giới, việc mở rộng khoản thu nhập phải chịu thuế là bình thường - như cổ tức từ cổ phiếu trước tạm chưa thu, từ năm 2007 phải chịu thuế - nhưng với lãi tiền gửi tiết kiệm dù có lời ra tiếng vào, thế giới cũng thu, nhưng ở Việt Nam vẫn miễn thuế. Nhà làm luật đã cân nhắc: đánh thuế lãi tiền gửi tiết kiệm chưa chắc thu được con tép nhưng chắc chắn mất cả đàn tôm. Nhiều rắc rối sẽ xảy ra, phần thiệt rơi vào nền kinh tế, bởi người dân có nhiều cách để sử dụng hiệu quả đồng tiền của mình.

Trước đây, khi còn pháp lệnh thuế thu nhập, chúng ta cũng đã trả giá khi đánh thuế đối với kiều hối. Thuế thu chẳng được bao nhiêu do người dân chuyển kiều hối qua đường không chính thức. Nhà nước thất thu ngoại tệ, cũng chẳng quản được nguồn vốn khổng lồ này, kiều bào và người thân bức xúc sao đánh thuế cả khoản tiền để giúp người trong nước... Mất nhiều hơn được, thuế đánh trên kiều hối phải bãi bỏ. Kết quả là mỗi năm có hàng tỉ USD kiều hối chuyển về qua ngân hàng, năm 2012 là khoảng 10 tỉ USD.

Vì vậy, nhắm mắt cũng có thể nói đánh thuế lãi tiền gửi tiết kiệm sẽ đi vào vết xe đổ của thuế đối với kiều hối nhưng hậu quả sẽ lớn hơn khi tiền chạy ra khỏi ngân hàng. Ở các nước họ thừa vốn, thị trường chứng khoán phát triển để cung cấp vốn cho doanh nghiệp nên có thể đánh thuế lãi gửi tiết kiệm. Việt Nam thì ngược lại, ngân hàng nhiều lúc chật vật tăng lãi suất để thu hút tiền gửi thì làm sao có thể đánh thuế lãi tiền gửi tiết kiệm.

Tương tự, đề xuất từ bỏ chính sách lãi suất thực dương mà Hiệp hội Bất động sản TP.HCM đề xuất - được đưa ra từ những năm cuối thế kỷ 20, theo đó lãi suất gửi ngân hàng phải cao hơn lạm phát - trước đây cũng có chuyên gia gợi ý nhưng không nhận được sự đồng tình.

Bởi, cũng như đề xuất đánh thuế lãi tiền gửi tiết kiệm, không ai lường được phản ứng của người gửi tiền, ở trường hợp này là câu hỏi tại sao gửi ngân hàng tiền lãi không đủ để bảo toàn vốn. Việc phải làm là duy trì lạm phát thấp, có kênh đầu tư tốt để người dân không còn lo tìm cách bảo toàn đồng vốn hơn là tìm cách “thủ tiêu” chính sách này.

Cũng cần nhắc lại chuyện cũ để thấy rằng phải cân nhắc bởi có những thông lệ của thế giới nhưng chưa phù hợp với Việt Nam. Như trường hợp gửi tiết kiệm có kỳ hạn, nếu người gửi rút trước thời hạn đã cam kết, ngân hàng sẽ không cho rút hoặc cho rút nhưng phạt. Ngân hàng Nhà nước dựa vào thông lệ này đã xây dựng hẳn một quy định, nhưng thực tế đến nay chẳng mấy ngân hàng áp dụng, bởi làm thế còn mấy ai đem tiền đến gửi.

Cuối cùng, việc tháo gỡ khó khăn cho sản xuất kinh doanh, trong đó có giải cứu bất động sản, là cần thiết. Nhưng gỡ thế nào, lấy tiền ở đâu để cứu lại cực kỳ nhạy cảm. Lãnh đạo Ngân hàng Nhà nước từng tâm sự vấn đề xử lý nợ xấu, trong đó có nợ bất động sản, là cấp bách, cần thiết, đã nhìn thấy từ lâu nhưng cả năm qua vẫn giậm chân tại chỗ vì xã hội còn nhiều ý kiến khác nhau.

Theo lời tâm sự này thì đề xuất đánh thuế lãi tiền gửi tiết kiệm để đi đến một giải pháp gỡ khó cho sản xuất kinh doanh là một ý tưởng quá “hớp”. Cũng có thể xem ý tưởng đánh thuế lãi tiết kiệm là đề xuất quá tốn kém khi cứu bên này làm rối bên kia, đụng chạm quyền lợi của nhiều người, khó nhận được sự đồng thuận của xã hội nên không thể nào trở thành chính sách để thực hiện.

Do vậy, người gửi tiết kiệm có thể quên đề xuất của Hiệp hội Bất động sản TP.HCM mà chỉ cần nhớ rằng Luật thuế thu nhập cá nhân xác định “thu nhập từ lãi tiền gửi tại tổ chức tín dụng được miễn thuế”.