Phóng to

Bạc Liêu hiện có 2 vùng sản xuất muối tập trung là thị xã Bạc Liêu và huyện Đông Hải. Vụ muối năm 2005 bà con diêm dân trúng đậm. Năng suất bình quân đạt 65-70 tấn/ha, sản lượng ước trên 80.000 tấn, tăng hơn vụ trước 20.000 tấn.

Bán 25kg muối mua được 1kg gạo

Được mùa nhưng về huyện Đông Hải đố ai tìm thấy một nụ cười trên khuôn mặt sạm nắng, đầy âu lo của bà con diêm dân. Vì, vụ muối đã kết thúc, tất cả cuộc sống đều trông mong vào hạt muối, rồi nợ ngân hàng, tiền vay nóng chợ đen, tiền bán muối non... thúc bách, đến hạn trả. Nhưng, giá muối quả rẻ, đã vậy bán không mấy ai mua.

Ông Lê Hoàng Thịnh, Chủ nhiệm Hợp tác xã Diêm Hải, xã Long Điền đông cho biết: "Hiện giá muối đang rớt thê thảm, giá bán tại đồng 5.200 - 5.600 đồng/giạ (30kg), trong khi đó giá thành đã là 200đồng/kg. Giá bán (175- 180đồng/kg) thấp hơn giá thành, nhưng cũng chẳng có ai mua.

Anh Hồ Minh Chiến ngậm ngùi: "Cả ấp Bửu Hai gắn bó với nghề muối đã hơn chục năm nay nhưng chưa có năm nào nghề muối lại lao đao như năm nay. Giá đã rẻ, thương lái lại tìm cách bắt chẹt, bà con đành để muối ngoài đồng mặc cho mưa nắng". Xã Bảo Thanh huyện Ba Tri (Bến Tre) có cánh đồng muối bạt ngàn.

Ông Trần Văn Liền năm nay đã ngoài tuổi "thất thập", có thâm niên trên nửa thế kỷ làm muối. Ông kể: "Vụ muối năm nay tôi canh tác trên 2 ha, đạt sản lượng gần 70 tấn. Kết thúc vụ, muối chất đống ngoài đồng mà lòng xa xót. Giá muối chỉ có 150-200đồng/kg. Muốn mua 1kg gạo giá 4.000đ (loại xoàng thôi) tôi phải bán tới 20-25kg muối". Một sự so sánh lạ kỳ, chưa bao giờ xảy ra nhưng nó lại là sự thật. Không biết đến bao giờ nghề muối hết bèo bọt và đời sống diêm dân mới "ngóc đầu" lên được?

Ở đồng muối Duyên Hải (Trà Vinh), Vĩnh Châu (Sóc Trăng)... giá muối cũng giảm mạnh. Hiện tại hàng ngàn hộ sống bằng nghề muối đang gặp rất nhiều khó khăn.

Từ đồng muối ĐBSCL ra đến Bình Định miền Trung tình hình "được mùa mất giá" còn bi đát hơn. Bình Định có khoảng 232 ha muối, tập trung nhiều ở huyện Tuy Phước và phường Nhơn Bình (thành phố Quy Nhơn). Theo anh Võ Bình Tâm, cán bộ phụ trách diêm nghiệp phường Nhơn Bình thì giá muối cuối năm ngoái còn đạt 300 -400 đồng/kg, đầu vụ sản xuất năm nay xuống còn 200-250 đồng/kg. Nay, cuối vụ chỉ còn 130-180 đồng/kg mà vẫn rất khó bán.

Ông Mai Xuân Thủ ở xã Phước Thuận (Tuy Phước) có 4 lao động chính, canh tác 1.000 m² ruộng muối, vụ này đạt sản lượng 10 tấn muối hạt. Nhưng, cho đến nay ông chỉ mới bán được 1 tấn với giá 150.000 đồng, trong khi giá đầu tư chi phí đã lên tới 700.000 đồng.

Toàn tỉnh Bình Định hiện có gần 1.700 hộ với khoảng 4.620 người sống chủ yếu bằng nghề muối, năm nay hầu hết đều "lâm nạn" như cảnh gia đình ông Mai Xuân Thủ.

Lối ra nào cho nghề muối?

Trước sức ép giá cả và sự bắt chẹt quá đáng của thương lái, nhiều diêm dân đã phải tự cứu mình bằng cách tự chở muối đi bán, hoặc đổi nông sản chủ yếu đến những vùng sâu, vùng xa. Nhưng phương thức tự sản, tự tiêu của thời kinh tế tự cấp tự túc cũng không mấy hiệu quả. Nhiều diêm dân không còn tha thiết với nghề muối hay nói đúng hơn họ bỏ nghề muối.

Huyện Ba Tri (Bến Tre) có hàng ngàn ha muối nay chỉ còn lại 650 ha và còn tiếp tục giảm. Trà Vinh, Sóc Trăng... chỉ còn lại vài trăm ha, đang có nguy cơ xoá sổ trong những năm tới.

Ông Lương Ngọc Lân, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Bạc Liêu, cho biết: "Mặc dù tỉnh cố gắng giữ vùng muối truyền thống, nhưng diện tích cứ giảm dần. Ban đầu quy hoạch 4.000 ha muối, nhưng diêm dân phá bỏ chỉ còn 3.000 ha. Sau đó tỉnh lên kế hoạch giữ lại 2.000 ha ở 2 huyện Đông Hải và Vĩnh Lợi, nhưng nay chỉ còn khoảng 1.600 ha và còn tiếp tục giảm.

Một số hộ nhạy bén và có vốn đã thử thửa, nuôi cá, cua, sò huyết, cá diên hồng, nuôi artemia sau vụ muối. Nghề mới tỏ ra ăn nên làm ra. 1 ha thả nuôi cá bống kèo trên ruộng muối của Hợp tác xã diêm nghiệp Điền Hải cho thu nhập thêm từ 15-20 triệu đồng, còn 1 ha nuôi artemia ở xã Hiệp Thành thị xã Bạc Liêu cho sản lượng từ 250-350 kg, giá bán từ 250- 350 ngàn đồng/kg, thu nhập tăng thêm từ 7,5-9 triệu đ/ha.

Tuy vậy, không phải ai cũng làm được. Vì bà con diêm dân vướng phải 3 cái thiếu: thiếu vốn, thiếu kiến thức, thiếu kỹ thuật và cộng thêm một nỗi lo làm ít còn bán được giá, làm nhiều như muối không người mua lại mất cả vốn...

Để khắc phục tình trạng này Công ty muối Thanh Hoá đã đi vào cải tiến công nghệ sản xuất muối truyền thống (kiểu phơi cát) thành công nghệ sản xuất muối tinh sạch mang lại năng suất, lao động, hiệu quả kinh tế gấp 3 lần công nghệ sản xuất muối thông thường. Giá mua muối đối với người sản xuất 820-1.000 đồng/kg.

Nhờ sản xuất muối sạch theo phương pháp tự nhiên, nên thương hiệu muối "Musa" từ năm 2001 đến nay liên tục xuất khẩu sang Nhật, từ 120 tấn năm 2001 lên 500 tấn năm 2002 và 400 tấn năm 2004. Vụ muối năm nay công ty muối Thanh Hoá đã ký hợp đồng bao tiêu hơn 16.000 tấn muối cho diêm dân, chiếm khoảng 60% sản lượng muối toàn tỉnh.

Để tồn tại và phát triển ngành muối đang đứng trước những thách thức rất lớn. Hơn lúc nào hết, cần nhanh chóng xây dựng một chiến lược muối quốc gia mà nhiệm vụ trước hết là mua hết muối cho diêm dân để yên dân và họ an tâm sống được với nghề truyền thống.