Phóng to

Hiện trường một vụ tai nạn trên quốc lộ 1A thuộc địa phận thị trấn Tứ Hạ, huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên - Huế - Ảnh: Thái Lộc

Những năm vừa qua tình hình TNGT đường bộ xảy ra ngày một gia tăng, hậu quả ngày càng nghiêm trọng. Theo số liệu thống kê của các cơ quan chức năng, bình quân mỗi tuần cả nước có hơn 200 người chết và trên 1.000 người bị thương chỉ riêng TNGT đường bộ. Con số đó cho thấy không một loại thiên tai, dịch bệnh nào có thể cướp đi quá nhiều sinh mạng của con người như TNGT.

Thực trạng TNGT nói trên trước hết một phần là do cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ của nước ta còn lạc hậu, chưa đáp ứng được nhu cầu và sự gia tăng chóng mặt của các phương tiện tham gia giao thông. Tuy nhiên, nguyên nhân chủ yếu vẫn là do ý thức của người tham gia giao thông (đặc biệt là của những người điều khiển phương tiện giao thông cơ giới) còn quá kém. Tình trạng coi thường pháp luật, phóng nhanh, vượt ẩu là nguyên nhân chính gây ra các vụ TNGT kinh hoàng.

90% án treo

Việc truy cứu trách nhiệm hình sự, xét xử nghiêm minh đối với những người phạm tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ không chỉ là để trừng trị đối với người phạm tội mà còn mang ý nghĩa răn đe, giáo dục ý thức chấp hành pháp luật cho mọi người. Tuy vậy, thực tế công tác xét xử các vụ án về TNGT trong thời gian qua ở một số địa phương vẫn chưa đáp ứng được các yêu cầu đó. Hình phạt và các biện pháp chế tài khác mà tòa án áp dụng đối với các bị cáo còn quá nhẹ.

Theo tìm hiểu và thống kê của chúng tôi, tại ba tòa án cấp huyện của một tỉnh miền Trung dọc quốc lộ 1A, trong năm 2008 có đến trên 90% các vụ án mà bị cáo được cho hưởng án treo và phạt tiền. Có vụ án bị cáo lái xe khách ngang qua ngã tư chạy quá tốc độ cho phép (72km/g) tông chết một lúc hai học sinh, bị xét xử theo khoản 2 điều 202 Bộ luật hình sự nhưng vẫn được hưởng án treo. Thậm chí có vụ án bị cáo điều khiển ôtô khách chạy sai phần đường tông chết một lúc ba người, bị xét xử theo khoản 3 điều 202 (có mức hình phạt từ 7-15 năm tù) nhưng vẫn được xử 3 năm tù treo.

Không cấm hành nghề

Thêm một vấn đề đáng nói nữa là theo quy định tại khoản 5 điều 202 Bộ luật hình sự, ngoài hình phạt chính người phạm tội còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung là cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định (cấm lái xe) từ 1-5 năm.

Đối với các trường hợp người lái ôtô, đặc biệt là ôtô khách, đã coi thường pháp luật, coi thường tính mạng, sức khỏe của người khác để rồi gây tai nạn, nếu sau khi xét xử mà vẫn tiếp tục hành nghề lái xe thì nguy cơ gây nguy hại cho xã hội vẫn còn tiềm ẩn. Cho nên việc áp dụng hình phạt bổ sung cấm hành nghề lái xe đối với họ trong một thời gian là cần thiết. Thế nhưng, điều không bình thường là trong số các vụ án đã xét xử tại ba tòa án mà chúng tôi khảo sát, không có trường hợp nào tòa án áp dụng loại hình phạt bổ sung này.

Nhân đạo không đúng chỗ

Việc một số tòa án địa phương xét xử các bị cáo với hình phạt nhẹ như lông hồng như đã nêu trên có lẽ xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó có những “ẩn số” khó có lời giải đáp. Bài viết này chúng tôi chỉ đề cập những lý lẽ mà người làm công tác tư pháp đưa ra để biện minh cho những phán quyết của mình.

Trước hết, nhiều thẩm phán cho rằng tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ là do lỗi vô ý nên chỉ cần xử án treo là tương xứng. Thứ nữa, hầu hết các vụ TNGT đều được các công ty bảo hiểm chi trả thiệt hại cùng với sự hỗ trợ của chủ phương tiện nên các bị cáo thường tự nguyện bồi thường cho gia đình người bị hại những khoản tiền hậu hĩnh. Trong khi đó, người thân của người bị hại cũng nghĩ rằng dù sao người thân của họ cũng không thể sống lại, và do bị cáo luôn hứa hẹn nếu được hưởng án treo sẽ thường xuyên qua lại giúp đỡ. Vì thế, gia đình nạn nhân thường làm đơn xin cho bị cáo được hưởng án treo và không kháng cáo cho dù tòa án xét xử quá nhẹ.

Đành rằng chẳng một ai mong muốn TNGT xảy ra, tuy nhiên chính việc coi thường pháp luật của người phạm tội đã trực tiếp xâm phạm đến sức khỏe, tước đi sinh mạng của người khác. Nhất là khi phạm tội thuộc khoản 2, khoản 3 của điều 202 Bộ luật hình sự là thuộc trường hợp tội phạm rất nghiêm trọng nên cần phải bị trừng trị thích đáng. Việc những người làm công tác xét xử và gia đình của người bị hại hướng đến chính sách nhân đạo là cần thiết. Tuy vậy, cần xem xét ngược lại, nếu nhân đạo không đúng chỗ sẽ trở thành… vô nhân đạo đối với những người đã khuất và với số đông xã hội khi mà TNGT đang từng ngày rình rập mọi người.