Phóng to

Hệ thống xét nghiệm tự động sinh hóa - miễn dịch Cobas-6000 được chuẩn hóa quốc tế tại Trung tâm Y khoa Medic TP.HCM

TT - Theo dõi kỹ những ý kiến về thực trạng chất lượng xét nghiệm y khoa trên Tuổi Trẻ hơn một tuần qua, cục trưởng Cục Quản lý khám chữa bệnh, Bộ Y tế Lý Ngọc Kính thừa nhận cả ở cán bộ, máy móc lẫn chất lượng xét nghiệm đều đang có những "vấn đề”. Ông Kính nói:

- Lý do khiến số lượng xét nghiệm y khoa ngày càng tăng một phần là do các bệnh viện được trang bị máy móc mới, nhiều thông số, với thời gian cho kết quả xét nghiệm nhanh hơn. Nhưng cũng có một phần là do xu hướng lạm dụng xét nghiệm, đặc biệt là tại các phòng khám, bệnh viện tư nhân, với các xét nghiệm có số lượng nhiều nhất là X-quang, siêu âm, thăm dò chức năng...

* Ông đánh giá chất lượng hệ thống máy móc xét nghiệm y khoa hiện nay ra sao?

- Có những máy hiện đại, nhiều thông số, nhưng cũng có những máy đã quá cũ, có nơi còn sử dụng máy X-quang sử dụng gần 20 năm, những máy đã dùng 10-15 năm không phải là hiếm. Để an toàn và đảm bảo chất lượng, những máy dùng năm năm nên thay thế, nhưng nước ta còn nghèo, tiền đâu để thay thế! Trước đây, chúng ta nhận được nhiều máy móc viện trợ từ nước ngoài, chẳng qua người ta chuyển sang sử dụng máy thế hệ mới, máy cũ đem đi "viện trợ". Một thời gian Bộ Y tế thấy không ổn và đã phải yêu cầu máy viện trợ, cho tặng còn 80% chất lượng mới cho nhập vào VN.

Phóng to

Ông Lý Ngọc Kính

* Còn qui trình xét nghiệm, ông thấy việc thực hiện tại cơ sở y tế đã đúng qui trình? Mới đây, phát biểu tại hội thảo chuyên về xét nghiệm y khoa, có trưởng khoa xét nghiệm một bệnh viện lớn đã nói nhân lực xét nghiệm y khoa rất thiếu, nhiều nơi chỉ có máy mà không có người làm, xét nghiệm ra không biết đúng hay sai. Ông nghĩ sao?

- Về qui trình, ngay chuyện lấy máu, qui trình lấy máu... còn có lúc chưa đúng, viết nhầm tên, sai số. Còn chuyện nhân lực, qui chế bệnh viện đã qui định rõ ràng: phải là bác sĩ được đào tạo chuyên khoa mới được kết luận xét nghiệm. Xét nghiệm chỉ là một yếu tố để chẩn đoán, còn quan trọng là thầy thuốc, là trình độ của bác sĩ điều trị. Bác sĩ sẽ xem xét với bệnh trạng như thế, biểu hiện lâm sàng như thế có tương ứng với kết quả xét nghiệm hay không. Ví dụ như bệnh nhân được xét nghiệm cho là basedow nhưng có mạch nhanh, lồi mắt hay không...

* Thưa ông, thực tế vẫn có những nhầm lẫn liên quan đến xét nghiệm và nhiều bệnh nhân buộc phải đi kiện do bị xét nghiệm nhầm...

- Đúng là có những trường hợp xét nghiệm HIV, dương tính giả nhưng đem công khai kết quả, người bệnh đi kiện. Hay xét nghiệm đơn giản nhất là xác định vi khuẩn tả nhưng cũng nhiều xét nghiệm bị sai, cho bệnh nhân là dương tính với tả, sang chỗ khác xét nghiệm khác lại là âm tính! Vì vậy mới cần xây dựng phòng xét nghiệm chuẩn. Bộ Y tế đã thành lập ban chỉ đạo, dự định tuần sau sẽ họp và xây dựng phòng xét nghiệm ở các bệnh viện Bạch Mai, Chợ Rẫy, T.Ư Huế thành những phòng xét nghiệm chuẩn đầu tiên. Chúng tôi cũng có những dự định đào tạo và xây dựng cả chuẩn về qui trình lấy mẫu, chuẩn về cán bộ, chuẩn về máy móc...

* Trong tình hình hiện tại, ông đánh giá khâu nào trong lĩnh vực xét nghiệm đang là khâu yếu nhất?

- Thật ra khâu nào cũng có vấn đề! Ví dụ như còn nghèo nên máy móc không đồng bộ. Hoặc có máy nhưng lại tiết kiệm, mua hóa chất loại rẻ, mà rẻ chưa chắc chuẩn. Hoặc máy móc trục trặc thì sửa chữa, mà sửa chữa nhiều cũng dẫn đến không đồng bộ... Sắp tới, chuẩn xét nghiệm cũng là một tiêu chí đánh giá thương hiệu bệnh viện. Trước có nhiều máy xét nghiệm thì thích nhưng nay phải đúng chuẩn.

* Còn tính theo tuyến, chất lượng xét nghiệm ở tuyến nào còn nhiều "vấn đề” nhất, theo ông?

- Tuyến huyện. Sau đó là một số bệnh viện tuyến tỉnh. Có nơi máy móc đã dùng hàng chục năm làm sao chuẩn được.

* Ông đã nói rất nhiều đến xây dựng chuẩn xét nghiệm. Vậy những nơi nào sẽ phải áp dụng theo chuẩn, thưa ông? Hay chỉ những bệnh viện tuyến trên, có điều kiện mua sắm thiết bị hoặc kêu gọi xã hội hóa phải áp dụng chuẩn?

- Từ ba trung tâm lớn như tôi đã nói, sau đó sẽ công bố tiêu chuẩn, thiết bị máy móc. Tất nhiên còn tùy điều kiện từng nơi, tùy kinh phí từng bệnh viện. Tôi biết mong muốn của người dân là rất cao và rất muốn làm sớm. Nhưng bất cập nhất là vấn đề kinh phí.

Xét nghiệm tăng, kiểm tra ít Báo cáo kiểm tra 731 bệnh viện năm 2007 cho thấy các xét nghiệm đều tăng về số lượng từ 8-28% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó tăng cao nhất là chụp CT và cộng hưởng từ (gần 28%), nội soi tăng 26%, các xét nghiệm sinh hóa tăng 20%, siêu âm tăng 19%... Có xu hướng lạm dụng kỹ thuật cao, lạm dụng xét nghiệm, thuốc và tăng điều trị nội trú một số trường hợp không cần thiết. Có 7,5% bệnh viện ở Hà Nội và 14% bệnh viện các tỉnh phía Bắc được khảo sát không kiểm tra chất lượng xét nghiệm máu, số "thỉnh thoảng kiểm tra" từ 7,5-29%. Về mức độ huyết thanh, số có kiểm tra 2-3 mức chỉ 69% ở Hà Nội và 50% ở các tỉnh. Số kiểm tra một mức chỉ từ 23,5-29%. Trong khi đây là hoạt động hằng ngày tại các labo nhằm phát hiện kịp thời sai sót và sửa chữa trước khi đưa kết quả cho bác sĩ và bệnh nhân. (Nguồn: Báo cáo kiểm tra bệnh viện 2007 và tài liệu hội thảo: phòng thí nghiệm y tế, những yêu cầu cụ thể về chất lượng và năng lực)