Phóng to

Ảnh trên: Tàu cao tốc của bọn cướp biển (ảnh do hải quân Mỹ cung cấp ngày 19-3) - Ảnh: AP Ảnh dưới: Vũ khí thu được của tàu tình nghi cướp biển ngày 18-3 - Ảnh: AP

Vụ đụng độ sáng sớm 18-3 (giờ địa phương) ở vùng biển quốc tế cách bờ biển Somalia độ 40km là vụ mới nhất liên quan đến tình hình bất ổn ở khu vực này. Trong lúc tuần tra trên biển, hai tàu chiến của Mỹ là USS Cape St George và USS Gonzalez phát hiện một chiếc tàu khả nghi dài khoảng 10m đang kéo theo hai xuồng nhỏ.

Giải thích trái ngược

Theo lời phát ngôn của thiếu tá hải quân Mỹ Charlie Brown, phát ngôn viên của Hạm đội 5, những kẻ trên tàu đã dám bắn phủ đầu vào hai tàu Mỹ và chúng phải lãnh đạn khi bị bắn trả.

Tàu khả nghi bị bắn cháy khiến một tên thiệt mạng và ba tên bị thương nặng (đang được chăm sóc trên tàu Mỹ). Hải quân Mỹ đã bắt giữ tổng cộng 12 kẻ tình nghi, tịch thu một súng phóng lựu cùng nhiều vũ khí, với hình ảnh làm bằng chứng.

Ngay lập tức, phía lực lượng dân quân Somalia có câu chuyện trái ngược kể với các hãng tin quốc tế. Một phát ngôn viên có tên Saleban Aadan Barqad kể rằng chiếc tàu chở 27 chiến binh của họ đang thực thi nhiệm vụ tuần tra trên biển để “bảo vệ nguồn tài nguyên biển của đất nước khỏi nạn khai thác bất hợp pháp của tàu bè nước ngoài”.

Sau khi tàu bị bắn cháy, 14 người đã vào bờ an toàn. Cũng theo lời ông này, tàu Mỹ đã nổ súng tấn công trước mà không có lời cảnh báo nào. Nghiêm trọng hơn, một người có tên Geraad Mohamud, cũng thuộc lực lượng này, tuyên bố nếu người của họ không được trả tự do thì họ sẽ giết chết bất kỳ con tin nào bắt giữ được và tấn công bất kỳ con tàu nào đi vào vùng biển Somalia.

“Nếu muốn an toàn, hãy cách xa bờ biển Somalia ít nhất 320km” - cảnh báo của Văn phòng hàng hải quốc tế (IMB)

Vì là chuyện xảy ra ngoài biển khơi nên khó biết được đâu là lời giải thích đúng đắn. Nhưng những loại vũ khí trên tàu, thường được sử dụng trong các vụ cướp biển ở khu vực này, là yếu tố quan trọng để đánh giá động cơ của con tàu “tuần duyên” trên.

Hi vọng việc thẩm tra những kẻ tình nghi bị bắt sẽ làm sáng tỏ động cơ hoạt động của chúng trên biển. Thêm vào đó, kể từ khi Somalia không còn chính quyền trung ương, đất nước này không có lực lượng hải quân và cũng chưa ai nghe nói đến lực lượng tuần duyên.

Tình hình hiện tại cũng đang đứng về phía hai tàu Mỹ. Khu vực biển Somalia nổi tiếng về tình trạng cướp biển. Theo số liệu của Văn phòng hàng hải quốc tế (IMB), từ giữa tháng 3-2005 đến nay đã có ít nhất 37 vụ cướp tàu thuyền được ghi nhận tại khu vực này.

Đây là số liệu đáng chú ý nếu so sánh với con số hai vụ ghi nhận trong năm 2004. Ngoài ra hôm 15-3, Hội đồng Bảo an LHQ đã có lời yêu cầu các lực lượng hải quân quốc tế hoạt động trong khu vực biển Somalia mạnh tay với những tàu có dấu hiệu khả nghi cướp biển.

Lời yêu cầu này xuất phát từ thực tế là trong thời gian gần đây, bọn cướp biển ở Somalia dường như chẳng kiêng dè bất kỳ con tàu nào đi qua vùng kiểm soát của chúng. Đến cả những tàu chở hàng cứu trợ nhân đạo của LHQ chúng cũng chẳng tha.

Lần gần nhất xảy ra hôm 13-3. Noel Choong, phụ trách Trung tâm Thông tin về cướp biển, trụ sở tại Malaysia, khẳng định: “Khoảng năm tên cướp trang bị tiểu liên và súng phóng lựu đã tính cướp con tàu mang cờ hiệu LHQ”. Đây là chiếc tàu chở lương thực của Chương trình Lương thực thế giới (WFP) mang hàng cứu trợ những nạn nhân bị hạn hán ở Somalia. May mắn là con tàu chạy thoát được dù bọn cướp đã nổ súng tấn công.

Một tuần trước đó, bọn cướp biển ở Somalia đã tấn công sang vùng biển của Yemen bắt đi khoảng 50 ngư dân của bốn tàu đánh cá. Yêu cầu của chúng chỉ là tiền chuộc. Trong những tuần gần đây đã có ít nhất 83 tàu đánh cá của Yemen bị cướp bắt giữ và chỉ khoảng 20 tàu được trả tự do sau khi nộp tiền chuộc.

“Vùng biển phía nam Somalia là một trong những khu vực nguy hiểm nhất thế giới. Trong những tháng gần đây, các chiến dịch của WFP tại Somalia đã bị bọn cướp biển quấy phá với hai vụ cướp tàu chở lương thực. Các chủ tàu nay đang yêu cầu có lực lượng vũ trang hộ tống khi đi ngang qua vùng biển này” - trích dẫn từ website của Chương trình Lương thực thế giới (WFP) của LHQ.

“Tàu cướp mẹ”

Có thể nói tiêu biểu cho tính liều lĩnh của những tên cướp biển tại Somalia là việc tấn công cả những chiếc tàu du lịch khổng lồ. Chuyện tàu Seabourn Spirit (dài hơn 130m, tải trọng 10.000 tấn) của hãng du lịch biển Mỹ Seabourn Cruise Lines bị tấn công hôm 5-11-2005 gây sửng sốt trong toàn giới kinh doanh du lịch biển.

Norman Fisher, một du khách người Anh, thuật lại: “Tôi bị thức giấc vì nghe thấy tiếng gì đó như tiếng va chạm lúc 5g30 sáng. Khi nhìn qua cửa sổ buồng, tôi trông thấy một chiếc tàu nhỏ với khoảng năm tên trên đó, cách tàu chúng tôi độ 20m. Hai tên trong số đó cầm súng và một tên vác thứ gì đó như súng phóng lựu”. Đã có hành khách nhanh chóng chụp được ảnh tàu cao tốc dài độ 8m của bọn cướp với những tên lăm lăm súng hướng về tàu Seabourn Spirit.

Các hành khách trên tàu rất nhiều người còn ngái ngủ trong bộ đồ pyjama, chợt bừng tỉnh khi nghe thuyền trưởng phát lệnh tập trung về nhà hàng trên tàu. Tiếng súng nổ đì đùng bên ngoài. May mắn là thuyền trưởng và thủy thủ đoàn rất bình tĩnh khi tàu bị tấn công.

Thuyền trưởng đã ra lệnh quay tàu ra biển lớn nhằm thoát khỏi sự truy đuổi của hai tàu cao tốc của bọn cướp biển. Đồng thời các thủy thủ trên tàu cũng không hề nao núng khi dùng vòi rồng phun nước hất văng bọn cướp có ý định leo lên tàu. Có du khách kể rằng họ trông thấy con tàu du lịch khổng lồ xé nước nhắm thẳng vào một tàu cao tốc của bọn cướp như muốn đè bẹp nó.

Phóng to

Thân tàu Seabourn Spirit bị đạn cướp biển găm vào trong vụ tấn công ngày 5-11-2005 - Ảnh: AP

Chuyến du lịch trên biển kéo dài 16 ngày của 151 du khách phương Tây cùng thủy thủ đoàn lên đến 160 người trên tàu Seabourn Spirit hôm đó quả đầy chất phiêu lưu hơn những gì họ có thể tưởng tượng.

Nhưng có lẽ họ không thể biết được rằng mình đã may mắn thoát nạn khỏi bọn cướp biển có tổ chức rất tốt. Bởi lẽ chỉ trong vòng một tuần sau vụ tấn công này, đã xảy ra ít nhất năm vụ cướp biển khác với cùng cung cách là những chiếc tàu cao tốc đột ngột xuất hiện giữa biển khơi áp sát con mồi.

Kịch bản này, kết hợp với lời kể từ các nhân chứng, buộc IMB tin rằng các tàu cao tốc của bọn cướp biển xuất phát từ một “con tàu mẹ” nào đó. Tàu mẹ này hẳn nhiên có vỏ bọc tốt như một tàu chở hàng hoặc tàu đánh cá xa bờ. Nó thong dong hoạt động ngoài biển và khi thấy con mồi thích hợp thì thả tàu cao tốc xuống tấn công.

Ông Andrew Mwangura, điều phối viên của Hiệp hội Người đi biển Kenya, khẳng định: “Chúng tôi biết là có một con tàu mang trên mình các tàu cao tốc sẵn sàng tấn công nạn nhân trên biển. Chúng tôi đang tìm cách xác định tên con tàu, chủ nhân của nó, cờ hiệu cùng danh tánh thủy thủ đoàn”.

Nhưng từ dự tính đến thực hiện là cả một khoảng cách mênh mông như vùng lãnh hải của Somalia. Tình trạng vô chính phủ với sự cát cứ của các thủ lĩnh dân quân khiến các cơ quan quốc tế không thể áp đặt bất kỳ yêu cầu nào về đảm bảo an ninh tại vùng biển Somalia. Chưa kể việc cướp bóc tàu thuyền để lấy hàng hoặc đòi tiền chuộc là con đường nhanh nhất để tích nạp tài chính của các phe nhóm nhằm tăng cường vũ khí, lương thực cho lực lượng của mình.

Thiệt hại do cướp biển gây ra lên đến 9-16 tỉ USD mỗi năm. Bọn cướp biển ở Somalia đang "có số" trong giới cướp biển với hoạt động đòi tiền chuộc gần như công khai. Vụ ba chiếc tàu đánh cá Đài Loan (có bốn thủy thủ VN) vừa được trả tự do là một ví dụ. Giới kinh doanh hàng hải giờ đây chỉ còn cách tự phòng vệ để đảm bảo an toàn cho mình.